‘Hij deed alle deuren op slot en zei dat ik ­helemaal ­nergens heen zou gaan’

“DE MEESTE MENSEN DENKEN DAT HUISELIJK geweld iets is dat anderen overkomt. Zo dacht ik zelf ook lang. Als iemand me toen had verteld dat ik verliefd zou worden op een man die me zou mishandelen, had ik diegene voor gek verklaard. Ik leerde Edson acht jaar geleden kennen in mijn sportschool, waar hij werkte. Hij intrigeerde me meteen. Dat kwam door zijn uiterlijk: stoer en sportief, maar ook door hoe hij zich gedroeg. Hij kon kinderlijk enthousiast zijn en leek altijd precies te doen waar hij zin in had. Een tikje arrogant was hij ook, op een manier die ik aantrekkelijk vond. Toen hij hoorde dat ik bij een marketingbureau werkte, vroeg hij me af en toe advies over socialmediaposts of websiteteksten. Al snel werd ons contact flirterig. We appten elkaar vaker en haalden soms samen een kop koffie. Toen we na zo’n afspraak terugliepen naar de sportschool, kuste hij me bij het afscheid op de mond.
In eerste instantie was ik terughoudend. Wat moest ik met deze man? Hij was twintig jaar ouder en hield er vrij uitgesproken meningen op na. Maar ik vond hem ook charmant en ondernemend. Hij verraste me met etentjes in goede restaurants, stuurde grote bossen bloemen en overlaadde me met complimenten. Hij vertelde me dingen die hij anders nooit deelde, zei hij, en maakte duidelijk dat hij mijn mening ­belangrijk vond. Wow, dacht ik, hij is zoveel ouder dan ik, maar neemt dingen van míj aan. Als meisje was ik altijd al onzeker over mijn prestaties en uiterlijk, maar door mezelf door zijn ogen te zien, voelde ik me ineens een zelfverzekerde vrouw.
Onze relatie was vanaf het begin full on. Vrijwel meteen zei Edson dat hij een kind met me wilde en na een halfjaar stelde hij voor om te gaan samenwonen. Ik vond het intens, maar ook aantrekkelijk dat hij zo vastberaden was. Een van de dingen die Edson leuk aan me zei te vinden, was mijn zelfstandigheid. Maar in de praktijk leverde juist dat steeds vaker gedoe op. Dat ik mijn eigen appartement aanvankelijk wilde aanhouden, zag hij als teken van wantrouwen. En als ik met vriendinnen op stap wilde, deed hij ineens koud en afstandelijk. Hij zei niet letterlijk dat hij me liever thuis op de bank had, maar uit zijn gedrag bleek dat wel.
Toen we eenmaal samenwoonden, kwam die andere kant steeds vaker naar boven. Om de kleinste dingen kon zijn houding ineens omslaan. Als ik mijn handdoek bijvoorbeeld liet slingeren op de bad­kamervloer, niet snel genoeg reageerde op WhatsApp of vijf minuten later thuiskwam dan afgesproken.
Wanneer het goed ging, was onze relatie geweldig. Dan droeg Edson me ophanden en trokken we er samen op uit. Maar deed ik iets ‘fout’, dan kon hij me dagenlang negeren. Zelfs als ik hem smeekte om het bij te leggen, deed hij alsof ik lucht was. Een ander was in zo’n situatie misschien boos geworden of had de benen genomen, maar mijn manier om hiermee om te gaan was dat ik me steeds meer aanpaste. Met vrienden sprak ik alleen af op momenten dat hij aan het werk was en ik zorgde dat ik op tijd weer thuis was.
Zo plotseling als hij boos kon worden, zo plotseling was het vaak weer over. Dan stelde hij na dagen negeren ineens voor om samen koffie te drinken, alsof er niets gebeurd was. Een enkele keer kaartte ik voorzichtig aan dat zijn onberekenbare gedrag me onzeker maakte. Dan bood hij zijn excuses aan, maar vroeg ik door, dan kapte hij het gesprek af. ‘Ik heb sorry gezegd, nu is het klaar’, zei hij dan geïrriteerd. Om een nieuwe ruzie te voorkomen, hield ik dan maar mijn mond.

De eerste keer dat hij fysiek werd, was toen we ongeveer een jaar samen waren. Ik had gezien dat hij een appje kreeg van een andere vrouw en confronteerde hem daarmee. Hij nam me totaal niet serieus en hing een vaag verhaal op waarvan ik wist dat het niet klopte. Dat hij glashard tegen me stond te liegen, maakte me zo boos. Woedend schreeuwde ik dat hij een leugenaar was – een van de weinige momenten waarop ik voor mezelf opkwam. Voor ik het wist draaide hij zich om, greep me bij de keel en begon me te wurgen. Toen hij me uiteindelijk losliet, rende ik in paniek het huis uit, de kou en donkerte in. Terwijl ik me afvroeg waar ik op mijn blote voeten in godsnaam heen moest, hoorde ik Edson al ­roepen. ‘Sorry, het spijt me, kom terug.’ Een uur lang heb ik in ons halletje onder aan de trap gezeten, maar uiteindelijk ben ik terug naar boven gegaan.
Ik herinner me vooral de verwarring dat de enige persoon door wie ik getroost zou willen worden, tegelijkertijd degene was die mij zo veel pijn had gedaan. Die avond lag ik huilend in bed, terwijl hij me troostte en beloofde dat het nooit meer zou gebeuren.
De volgende ochtend zocht ik op Google op of wurgen onder huiselijk geweld valt. Ik heb me voor mijn verhaal nooit gegeneerd, maar dit ene aspect ervan heb ik lang ingewikkeld gevonden. Hoe kan het dat ik dit als intelligente vrouw niet goed kon beoordelen? Maar destijds wist ik oprecht niet of dit nou mishandeling was of gewoon een uit de hand gelopen ruzie. Inmiddels heb ik geleerd dat dat is wat trauma met je brein doet. Je gaat in de overlevingsstand, waardoor je niet meer van een afstandje naar je situatie kunt kijken.
Ik vertelde niemand wat Edson had gedaan, omdat ik niet wilde dat mensen hem met andere ogen zouden bekijken. Mijn ouders vonden het al lastig genoeg dat ik met een oudere man ging, die ook nog eens niet heel open naar hen was. Dat wilde ik niet verergeren. En ik was bang voor het mogelijke oordeel van vriendinnen. Ze ­zouden het vast vermoeiend vinden als ik tegen hun adviezen in bij hem bleef. Of niet begrijpen waarom ik van hem hield.
In mijn hoofd praatte ik Edsons gedrag goed. Ik wist dat hij een moeilijke jeugd had gehad. Dat hij vroeger gepest werd en zich altijd minderwaardig voelde, totdat hij iemand een keer een pak slaag had gegeven en merkte dat dit hem aanzien gaf. Het maakte dat ik zijn uitbarsting ergens kon begrijpen. Wat er gebeurd was, zag ik als een incident, iets waar hij zelf vast ook van geschrokken was. Ik wilde hem helpen, laten zien dat wij dit samen konden oplossen en dat ik te vertrouwen was. Dat Edson in de maanden daarna liever deed en minder licht ontvlambaar was, gaf me hoop.
Een tijdje leek het goed te gaan tussen ons, maar na een halfjaar liep een ruzie opnieuw uit de hand. Ik was inmiddels zes weken zwanger en probeerde Edson te overtuigen van de noodzaak iets aan onze verslechterde ­relatie te doen. ‘We worden nu ouders, zo ­kunnen we toch niet met elkaar omgaan’, zei ik, maar hij gaf geen krimp. ‘Loop er maar voor weg, zoals je altijd doet’, riep ik hem na, terwijl hij richting de voordeur liep. In een fractie van een seconde draaide hij zich om en gaf me zo’n harde kopstoot dat ik op de grond viel. Zodra hij zag dat mijn neus begon te bloeden, deed hij ineens bezorgd. ‘Ga zitten, schat, ik ga je helpen’, zei hij. ‘Je moet me ook niet zo boos maken.’ Totaal verbouwereerd zat ik daar maar.

Voor mij was dit een keerpunt. Ineens zag ik in dat dit gedrag een patroon was en niet vanzelf zou stoppen – hoe hard ik ook mijn best deed. Voor het eerst dacht ik er serieus over na om bij hem weg te gaan, maar tegelijkertijd wist ik niet hoe. Edson was geen man die mijn vertrek zomaar zou accepteren. Bovendien was ik zwanger en waren er ook fijne momenten. Wel trok ik me vanaf dat moment meer terug. Waar ik normaal gesproken achter Edson aan liep als hij boos op me was, ging ik nu op bed liggen en praatte ik tegen het kindje in mijn buik, waardoor ik me niet meer zo alleen voelde.
Dat ik minder met hem bezig was, voelde Edson aan. Regelmatig dreigde hij mij of mijn ouders iets aan te doen als ik bij hem weg zou gaan.
Mijn zoon was zeven weken oud toen Edson rechtstreeks aan me vroeg of ik bij hem weg wilde. Eerlijk antwoordde ik dat ik geloofde dat het voor ons beiden beter zou zijn. Zijn gezicht betrok en ­terwijl hij alle deuren op slot deed, vertelde hij me dat ik ­helemaal ­nergens heen zou gaan. Hij sommeerde me in bed te gaan liggen en ons zoontje in de co-sleeper te leggen.
Het was niet de eerste keer dat hij sex inzette als machtsmiddel. Hij had een hoge seksdrive, wilde het liefst iedere ochtend en avond. Dat vond ik niet per se vervelend, maar er was ook weinig ruimte om een keer niet te willen. De keren dat ik aangaf ­liever te gaan slapen, dwong hij het alsnog af. Toen heb ik daar niets van gezegd, nu voelde het alsof ik het moest zeggen.
‘Weet je wel wat dit betekent, hoe mensen dit noemen’, vroeg ik hem.
‘Dat maakt me niets uit’, zei hij ijskoud. ‘Jij doet mij pijn omdat je bij me weg wil, nu ga ik jou pijn doen en je gaat het tegen niemand zeggen.’ Die nacht heeft hij me meerdere keren gedwongen tot sex. Tot op de dag van vandaag doet dit mij het meeste zeer. Dat iemand van wie ik hield, mij zo doelbewust wilde kwetsen. Het enige wat mij die nacht heeft doorgesleept, is de wetenschap dat ik de volgende ochtend zou vertrekken.
Via de huisarts kwam ik in contact met verschillende ­instanties. Zo ­ontdekte ik dat Edson al eerder was gearresteerd voor ­huiselijk geweld en ook vanwege andere zaken een bekende was van de ­politie. Voor mijn eigen veiligheid werd ik naar een Oranje Huis gebracht, de vrouwenopvang van de Blijf Groep. Ook deze hele ­periode stond ik in de overlevingsmodus. Tijdens de ­eerste ontmoeting met mijn maatschappelijk werker over­handigde ik haar een lijst van zaken die geregeld moesten worden. Ze keek me ­verbaasd aan. Het protocol was dat ik eerst zes weken tot rust moest komen, daarna keken we pas verder. Eerlijk gezegd vond ik het wat overdreven. Zo erg was het toch niet, wat me was ­overkomen? En hield ik geen plek bezet voor een vrouw die de hulp veel harder nodig had? In therapie kreeg ik de diagnose PTSS. Ik was zo aan het overleven, dat ik geen ruimte had om stil te staan bij wat er allemaal was gebeurd.

Ik heb de situatie lang frustrerend gevonden. Terwijl mijn leven op z’n kop stond, ging dat van hem gewoon door. Ik had kennissen die nog naar zijn sportlessen gingen, terwijl ze mijn verhaal kenden. Het voelde zo oneerlijk. Er kwam meer rust toen ik het boek Een spiegel voor narcisten las. Hierdoor kon ik Edsons gedrag en onze dynamiek beter verklaren en begrijpen. Dankzij systeemtherapie zie ik nu ook hoe het kan dat juist ik in deze situatie verzeild ben geraakt.
Veel daarvan heeft met mijn jeugd te maken. Er waren vroeger thuis geld­problemen, die ­spanningen gaven. Voor emoties was geen ruimte. Al van jongs af aan heb ik daardoor geleerd me aan te passen aan anderen en niet te luisteren naar wat ik zelf voel. Dat zorgde ervoor dat ik in de relatie met Edson alle rode vlaggen negeerde, zoals toen ik mijn eigen appartement niet mocht aanhouden. Ik wist dat het niet klopte, maar duwde mijn gevoel weg, zoals ik vervelende gevoelens altijd wegduwde. ­Intussen werd ik steeds afhankelijker van zijn bevestiging. Ik vond zelfwaarde in zijn geluk, terwijl hij mijn afhankelijkheid nodig had om zich gezien te voelen.
Wanneer ik mijn verhaal deel, zijn mensen vaak verbaasd: ze vinden mij zo’n krachtige vrouw. Zulke reacties laten zien wat voor stigma er rust op huiselijk geweld. Alsof het iets is wat je alleen overkomt als je niet stevig in je schoenen staat. De realiteit is vaak veel ­complexer.
Nu, vijf jaar later, ziet mijn leven er compleet anders uit. Ik heb een huis gekocht in een andere stad en ben van baan gewisseld. Bang ben ik niet meer. Zodra Edson merkte dat er instanties betrokken waren, heeft hij me losgelaten. Laatst verscheen onverwacht zijn naam in mijn mailbox. Een paar jaar geleden zou mijn hart in mijn keel zitten. Nu voelde ik niets.
Tussen Edson en onze zoon is er op dit moment helemaal geen contact. Ik heb ­hulpverlening ingeschakeld om te ­kijken of daar ruimte voor is, maar omdat Edson alles of niets wil, is dat tot nu toe ­nergens op uit­gelopen. De afspraak is dat ik hem eens per twee weken foto’s en ­filmpjes mail, zodat hij de ontwikkeling van zijn kind op afstand kan volgen. Ik houd me aan die afspraak.
Ongetwijfeld zal mijn zoon een keer vragen gaan stellen. Inmiddels zie ik daar niet meer tegenop. Samen met mijn therapeut werk ik aan een ­verhaal waarin ik op een voor hem begrijpelijke manier uitleg wat er in de eerste jaren van zijn leven gebeurd is. En mocht hij ooit contact met zijn vader willen hebben, dan zal ik hem daarin begeleiden.
In tegenstelling tot wat veel ­mensen ­verwachten, heb ik me nooit voor mijn verhaal geschaamd. De enige reden dat ik dit anoniem vertel, is dat ik mijn zoon wil beschermen. Wat mij is overkomen, hoe gruwelijk ook, heeft me gevormd tot wie ik ben. Het heeft me sterker gemaakt. In situaties die ik moeilijk of spannend vind, zeg ik tegenwoordig vaak tegen mezelf: je hebt die relatie overleefd, dit kun je ook aan.”•

Zit jij in een soortgelijke situatie en heb je hulp nodig? Ga naarveiligthuis.nl of bel 0800-2000. Meer persoonlijke verhalen lezen? Ga naar LINDA.nl of download de LINDA.app