‘Waarom doen wij intelligente vrouwen zo massaal aan deze struisvogel-politiek?’

OP DE TROUWDAG VAN MIJN EERSTE HUWELIJK WIST IK ZEKER DAT MIJN JAWOORD EEN HARTGRONDIG NEE MOEST ZIJN. Toch zei ik eerst ja, want de wedding was destination. Een heleboel vrienden en familieleden hadden de moeite genomen om naar New York te vliegen en mij te zien shinen in een prachtige jurk van Madison Avenue (ligt nu in de verkleedkist). Als ik denk aan de ecologische voetafdruk van deze ­erbarmelijke B-film, schaam ik me met terugwerkende kracht dood – maar dat kwam toen niet in me op.
Wel herinner ik me woord voor woord het gesprek dat ik had met de taxichauffeur die mij ’s morgens van de kapper naar de trouwlocatie reed. Hij vroeg wat ik ging doen. “Trouwen”, antwoordde ik bedrukt. Hij keek in zijn achteruitkijkspiegel en stelde scherpzinnig vast dat ik er niet erg gelukkig uitzag. Ik antwoordde: “Klopt. Ik wil ook niet, maar ik kan nu niet meer terug, want ik kom uit Amsterdam en iedereen staat klaar. Daar voel ik me schuldig over. Ik had de trein veel eerder moeten stoppen; de relatie spoort niet en als ik eerlijk ben, was dat in het begin al zo duidelijk als wat.”
Hij schudde zijn hoofd en zei dat ik niet zo hard voor mezelf moest zijn: “Je was er niet aan toe dat onder ogen te zien. Geeft niks. Je zit deze dag uit, drinkt wat en daarna ga je scheiden. No big deal, dear. Wees maar gewoon oké met het principe van beter laat dan nooit.”
Toen hij me afzette, wenste hij me sterkte alsof ik naar een begrafenis ging. I wish. De meeste begrafenissen die ik heb meegemaakt, waren leuker dan deze huichelachtige klotedag. Over het ja zeggen twijfelde ik niet. Ik had dit bedje voor mezelf opgemaakt en nu moest ik er maar even in gaan liggen ook. Met mijn voor de heuglijke gelegenheid veel te dik opgemaakte hoofd eindelijk niet meer onder het kussen, maar klaarwakker en met open ogen.
Drie maanden later was de scheiding een feit. Het was alsof de confrontatie met het jawoord en de door mij weggelachen tradities van een huwelijk ruw forceerde wat anderhalf jaar drama, huilen, ruzies en gezeik niet voor elkaar kregen: deze man past niet bij mij. Word wakker en hou ermee op.

IK KIJK EFFE WEG
Je kop in het zand steken. Wegkijken van een rokende puinhoop. Ziende blind zijn voor ellende van indrukwekkende proporties. Het zal voor weinigen een volslagen onbekend fenomeen zijn, of het nu gaat om de rode vlaggen van een partner die vreemdgaat of verslaafd is, een kind dat online pest of wordt gepest, geldproblemen na een uit de hand gelopen verbouwing of de oproep voor een bevolkingsonderzoek (want iedereen denkt: als je iets laat testen, dan heb je het). Om maar niet te spreken van het vermijden van deprimerend wereldnieuws. De politiek in Nederland? Láát maar even, ik ga Netflixen. Een hongersnood zonder einde in zicht in Gaza en Zuid-Soedan, of een Russische bom op een kinderziekenhuis in Kyiv? Ik kan er niet meer naar kijken. Hé, maar wat zie ik hier op dure-rommel.nl, is er al kerstversiering? Een handbeschilderd ornament in de vorm van een loempia, potverdorie, dat heb ik nog niet. Het klinkt obsceen, maar het is gangbaar.
Je kunt je natuurlijk wel afvragen waarom wij intelligente, betrokken vrouwen zo massaal aan dit soort struisvogel-politiek doen. Is het leven te overweldigend? De onmacht te groot? Als je dieper graaft naar de achtergrond van struisvogelen, kom je er snel achter dat het negeren van rampspoed op onze persoonlijke postzegel weinig gemeen heeft met wegkijken van de gigantische drama’s op het wereld­toneel. In beide gevallen wordt cruciale informatie gemist– zij het op een totaal andere schaal – maar daarmee houden de overeenkomsten wel zo’n beetje op. Nou, je zou misschien nog kunnen zeggen dat beide gedragstypen worden aan­gestuurd door verdriet, angst en kwetsbaarheid. Met het verschil dat nieuwsmijding een doelgerichte reactie is op het constant voelen van angst, verdriet en kwetsbaarheid, en het negeren van alarmsignalen thuis juist gaat over het buiten de deur houden daarvan.

ELLENDE, ELLENDE
Laten we beginnen met de grote, boze buitenwereld. Het Digital News Report 2024 van het Reuters Institute in Oxford registreert wereldwijd een gemiddelde stijging van 27 naar 39 procent van mensen die zeggen het nieuws te mijden. In Nederland ligt het percentage rond de dertig procent, iets meer dan de jaren ervoor. Daaronder valt een vrij klein, maar dus groeiend aantal mensen dat nauwelijks nog nieuws ziet en een grotere groep die eigenlijk vooral selectief mijdt: bepaalde onderwerpen (bijvoorbeeld de bio-industrie), op bepaalde momenten (nooit ’s ochtends bij de havercappu), op bepaalde mediakanalen (niet meer via de socials). Zij consumeren nog wel nieuws, maar meer gedoseerd, zegt Kiki de Bruin, onderzoekster aan de Hogeschool Utrecht. Ze doet al vijf jaar onderzoek naar zelfverklaarde nieuwsvermijders.
De reden voor het ontwijken van nieuws is meestal een combinatie van de loodzware inhoud en de hoeveelheid ervan. “Naast de traditionele bronnen, zoals de NOS en nu.nl, komen actuele zaken binnen via je Instagram, WhatsApp, e-mail en nieuwsbrieven waarop je geabonneerd bent. De overload aan verschrikkelijk nieuws maakt dat steeds meer mensen zeggen: ik moet een grens trekken. Want de onophoudelijke blootstelling aan heftige beelden en berichten maakt me neerslachtig, zonder dat ik een stap dichter bij impact ben. Dat doen ze dan bij­voorbeeld door nieuwsapps te verwijderen, omdat die elke dag zo veel updates versturen. Er is altijd veel ellende geweest in de wereld, maar we worden er nu constant aan blootgesteld.”

De meeste mijders willen een betere balans vinden tussen wel op de hoogte zijn, maar niet emotioneel en mentaal gevloerd raken. Of een situatie uitzichtloos is, speelt mee in de overwegingen. Een groot passagiers­vliegtuig dat neerstort in de Stille Oceaan of een schietpartij op een middelbare school zijn dramatische gebeurtenissen, maar van zoiets willen we graag alles weten. Wegkijken lijkt meer te gebeuren bij slepende oorlogen, jarenlange hongersnood in de allerarmste landen en de klimaatcrisis waaraan maar niks wordt gedaan. Kiki de Bruin: “Een opzichzelfstaand incident, hoe erg ook, wekt naast medeleven ook nieuwsgierigheid op: wat is er aan de hand? Hoe langer crisissituaties voortduren, hoe meer afhakers. Zeker als er ook nog eens een heleboel tegenstrijdige belangen zijn – wat eigenlijk altijd zo is. Mensen haken dan niet af omdat ze onverschillig of afgestompt zijn, zoals woorden als ‘nieuwsvakantie’ suggereren, maar vanuit een overlopend gevoel van machteloosheid.”

DE JUISTE DOSIS
Het werkt ook wel, blijkt. Mensen die geregeld een pauze nemen van nieuwsconsumptie (bijvoorbeeld op het hoogtepunt van de corona­pandemie), of die consequent een gestructureerde strategie hanteren om minder mee te krijgen, voelen zich beter. Dat wijst allerlei (internationaal) onderzoek uit. In de woorden van singer-songwriter Lukas Nelson: Turn off the news (build a garden). En dan mag je het bouwen van die tuin ook opvatten als: brei een trui, doe een spelletje Exploding Kittens met je kinderen of bak een taart voor iemand met liefdesverdriet.
Tegelijkertijd gaan het volgen van het nieuws en maatschappelijke betrokkenheid hand in hand. Nieuws is belangrijk. Het was de combinatie van alertheid, pijn en woede die in mei ruim honderdduizend in het rood geklede demonstranten bij elkaar bracht op het Malieveld om te protesteren tegen de oorlog in Gaza. Dat is niet los te wrikken van de ­afschuwelijke beelden en verhalen die daarvandaan komen. Aan de andere kant is het ook zeker niet de bedoeling dat we allemaal de hele dag depressief ronddolen, want daar worden de meesten van ons niet erg activistisch van.
Doseren en aanlengen met positief nieuws is misschien een goed idee. Het hoofd van Deutsche Welle, een internationale omroep die vanuit Duitsland in 32 talen objectieve berichtgeving biedt aan een wereldwijd miljoenenpubliek, zei laatst: “Mensen graven naar hoop en inspiratie, zelfs als wij journalisten niets anders zien dan onheil en droefenis.” Ook De Bruin merkt in haar promotieonderzoek dat ondervraagden er zeker van zijn dat ze geen realistisch beeld van de wereld krijgen als ze alleen maar naar de ellende kijken. “Af en toe de blik richten op iets dat wel goed gaat, is een terechte vorm van compensatie zoeken die bijdraagt aan je mentale welzijn, en dat heb je nodig om je strijdbaar te voelen.”

WE LOOCHENEN ALLEMAAL
Het wegkijken van signalen thuis is een ander verhaal, zegt ­psychologe en relatietherapeute Kitty, die al 35 jaar haar eigen praktijk heeft ­(vanwege de privacy van haar clientèle is Kitty’s achternaam ­weggelaten, red.). “De beste term voor struisvogelen bij persoonlijke problemen is ­loochenen: een afweermechanisme waarbij iemand de realiteit van een situatie ­ontkent. Je maakt iets weg en richt je op de orde van de dag, om iets ­bedreigends niet met volle vaart binnen te laten komen. Ik geloof oprecht dat er ­mensen bestaan die willens en wetens de plinten staan te ­bestuderen terwijl daar overduidelijk van alles tegenaan klotst, maar dat zijn er ­weinig. ­Loochenen gebeurt onbewust, en we doen het ­allemaal weleens.”
Loochenen in de privésfeer kan op allerlei manieren voorkomen. Een lezeres: “Goede kennissen van mij hebben twee jongvolwassen kinderen die al vanaf hun veertiende roken en drinken. Ze zijn opgegroeid met talloze etentjes thuis, waarbij altijd flink werd gedronken en gerookt, ook door hun ouders. Zij zaten daar van jongs af aan bij en deden op een gegeven moment mee, onder het mom van ‘gezellig’. Maar het ís niet normaal dat ze op die leeftijd al zes, zeven glazen alcohol dronken, en het is niet normaal dat ze nu elke avond een wijntje of biertje bij het eten nuttigen. Dat is problematisch gedrag, net als bij mijn kennissen. Ik heb het weleens aangekaart, maar ze wuiven het weg, terwijl ik denk: hier is echt iets misgegaan in de opvoeding.”
Een paar maanden geleden zat ik in Bergen aan Zee in een lege ­strandtent na een wandeling met de hond. Een tafeltje verder zat ook een vrouw alleen. Stijlvol type, kon zo mee in de Filippa K-voorjaarsshow. Ze bestelde een bel wijn, klokte die naar binnen en bestelde er nog een. Het was half elf. Ze zag me kijken en zei: “Het moet even. Ik heb ­vannacht ontdekt dat mijn man het al jaren doet met een vriendin van me. We zijn eindeloos vaak met onze gezinnen op vakantie geweest. De hele nacht heb ik gedacht aan alle keren dat zij met z’n tweeën ­‘croissantjes gingen halen’. Met oud en nieuw kwam ik ze eens giechelend tegen in de bijkeuken tijdens een feestje. Ze zochten kaarsen, zeiden ze. Ik heb mijn man nog nooit een kaars zien aansteken, kaarsen zijn voor als de stroom uitvalt, zei hij altijd. Hoe kon ik zo oliedom zijn? Ik kan er niet over uit.”

WAPPERENDE RODE VLAGGEN
Kitty wel. Zij voert in haar praktijk wekelijks gesprekken over loochenen binnen familieverbanden en in relaties. Dat gaat over van alles en nog wat, van kinderen met drugsproblemen en toxische relaties tot gepest worden op het werk en familievetes. Maar toch gaat het in de meeste gevallen over vreemdgaan. Of zoals Kitty zegt: “Als het op loochenen aankomt, werk ik met vrij eenzijdig materiaal. De meeste vrouwen voelen echt wel wat onrust en hebben door dat het contact niet helemaal je van het is. Maar elke relatie beleeft periodes van verwatering en een lager pitje. Het is heel normaal dat je zoiets een tijdje verdraagt in de verwachting dat je er wel weer uitkomt. Bovendien spelen er, naast de gewone afleiding van werk, opvoeding en de sociale kalender, soms andere dingen die het langs-elkaar-heen-gekabbel rechtvaardigen: je bent net verhuisd, zit in een verbouwing, hebt een nieuwe baan, rol als mantelzorger of lastige pubers die geen zak doen op school. Het is dus niet zo gek dat je eventuele signalen van bedrog – ­afwezigheid, weinig intimiteit, niet zo veel lol meer samen – in die context uitlegt. Bovendien speelt vertrouwen een grote rol binnen persoonlijke relaties, of het nu je kind, beste vriendin of man is. Je gaat ervan uit dat je de ander kan vertrouwen, dus daarom kunnen rode vlaggen ­langer ­wapperen ­voordat ze worden erkend. Daar komt bij dat de andere partij er ­doorgaans alles aan doet om hun geheim te bewaren, bijvoorbeeld door te liegen dat het gedrukt staat. ‘Nee joh, je zie het verkeerd, niets aan de hand, love you.’ Ook kinderen die iets te verbergen hebben, ­kunnen dat bij hun ouders doen.”

WE ZIJN GEEN WAAKHOND
Elk verhaal is uniek, maar wat alle vrouwen die te maken krijgen met bedrog – in welke vorm dan ook – heel erg vinden, is het botte ongeloof door de omgeving over hun gebrek aan besef, nadat de bom is gebarsten. “Opmerkingen als ‘Schat, hoe kon je dat nou niet doorhebben?’ zijn voor deze vrouwen een dubbele krenking”, zegt Kitty. “Ze voelen zich al een loser, omdat ze zijn besodemieterd. Vervolgens bestempelt hun sociale kring ze ook nog openlijk als halve zool. Wat idioot is; alsof je de hele tijd als een soort waakhond zou moeten opletten. Mensen moeten echt ophouden met dat commentaar. Het komt natuurlijk voort uit angst om zelf iets te verliezen. Een bezwering bijna: ons overkomt zoiets niet, want wij zijn ingetuned. Dat weet je nooit, soms zit je er een paar jaar wat minder bovenop en ben jij aan de beurt.”
Ze wil graag afsluiten met de geruststelling dat er herstelmogelijkheden zijn: “Relaties die in de basis goed genoeg zijn, kunnen echt herstellen. En beter worden. Mits – en sorry voor deze open deur – er bijtijds wordt gecommuniceerd en mensen hun angst, verdriet en kwetsbaarheid niet blijven wegstoppen.”
Kortom: mocht je iemand zijn die de zoemende ijskast van een relatie- of andere persoonlijke crisis even niet hoort of besluit het krantenartikel met als kop ‘Wat overblijft op aarde zijn brandnetels en kakkerlakken’ te laten voor wat het is – wees niet te streng voor jezelf. Je bent geen oppervlakkige slappeling of egoïst als je niet altijd boven op de bal van je leven en de wereld zit. Je bent gewoon, net als iedereen, een mens.•

Dit artikel is afkomstig uit LINDA.254 – Indian Summer, lees hier het hele magazine.

‘‘B&B Vol Liefde’ stelt ons als kijker gerust: we klooien allemaal maar wat aan’Lees ook