Omdat het lastig kan zijn de juiste woorden te kiezen zonder dat je mensen kwetst, hebben de vier wereldmusea van Nederland een lijst gemaakt met woorden die je beter kan ontwijken.
Ook geven ze alternatieven voor deze woorden. Wij spraken Stijn Schoonderwoerd, algemeen directeur van het Tropenmuseum en één van de initiatiefnemers.
Lees ook
Voor de avontuurlijke kunstliefhebbers: het Rijksmuseum komt met Escape Game
Ze kwamen bij het idee van dit boekje doordat er veel vragen vanuit hun eigen organisatie kwamen over woorden uit het koloniale verleden die werden gebruikt. “Er werken hier veel jonge medewerkers, die niet meer vertrouwd zijn met dit soort woorden. ‘Hottentot? Wat betekent dat?’, hoorden we dan langskomen”, legt Schoonderwoerd uit. Van dat soort woorden, woorden die gevoelig liggen, wilden ze graag een lijstje maken, mét suggesties voor een alternatief . Het boekje Words Matter – woorden doen ertoe – werd gemaakt.
Het is absoluut geen lijst met goede of foute woorden; de wereldmusea willen geen taalpolitie spelen. “We zijn geen handboek of de Van Dale voor museumtaal, maar we willen mensen bewust maken van de gevoeligheid van bepaalde termen.” De lijst is niet compleet en zal dat volgens Schoonderwoerd waarschijnlijk ook nooit zijn. Daarom staat er op de voorkant van het boek ook ‘incomplete gids’. Taal blijft veranderen. “Tot een paar jaar geleden werd het woord ‘allochtoon’ nog door de overheid gebruikt, nu niet meer.”
Lees ook
Overheid schrapt ‘allochtoon’ per direct uit vocabulaire
Bij het maken van de lijst en de juiste alternatieven is er gekeken naar hoe de mensen uit de culturen of bevolkingsgroepen waar je over praat, zelf genoemd willen worden. Zo verwijst het woord ‘eskimo’ naar inheemse mensen in de (sub-)Arctische regio’s in Noord-Amerika, Groenland en Noordoost-Siberië. Deze mensen worden bijvoorbeeld zelf liever de Iñupiat-mensen van Noord-Alaska of de Inuit-mensen van Canada genoemd.
In het boekje staan veel woorden uit het koloniale verleden, zoals ‘inboorling’ of ‘Indiaan’, maar ook woorden als ‘gay’ en ’trans’. “Dit zijn misschien niet woorden die veel voorkomen in onze tentoonstellingen, al gebeurt dat weleens, maar we wilden de gids zo breed mogelijk maken”, zegt Schoonderwoerd.
Op de afbeelding hieronder zien we verschillende koloniale termen die we beter kunnen mijden, omdat ze zo beladen zijn. Zo wordt ‘neger’ als denigrerend opgevat, en zouden de inheemse mensen uit Noord-Amerika, Groenland en Noord-Oost Siberië de term ‘eskimo’ zelf nooit gebruiken.
Hieronder een kleine greep uit de woordenlijst in Words Matter en waarom die woorden gevoelig liggen:
In Nederland wordt ‘blank’ vaak in plaats van ‘wit’ gebruikt. De term wordt gebruikt als identiteitscategorie en deelt zijn oorsprong met andere termen, zoals zwart (afkomstig uit het Latijn). De term komt voort uit de raciale wetenschappen in de achttiende en negentiende eeuw. Van Dale definieert ‘blank’ onder andere als ‘niet bevlekt’ en ‘niet gekleurd’, en dat impliceert dat mensen die dat niet zijn, van mindere afkomst zijn.
De term ‘exotisch’ komt van het oude Griekse woord ‘exōtikós’, wat ‘van buitenaf’ betekent. In het Nederlands heeft het altijd buitenlands/vreemd betekend. De term is vervlochten geraakt met het concept van de (raciale en seksuele) ‘ander’. De term ‘exotisch’ wordt vaak gebruikt om planten en dieren te beschrijven, maar wordt ook gehanteerd wanneer het over mensen (meestal mensen van kleur) gaat. In dat geval heeft het de connotatie anders te zijn dan de norm, vooral met betrekking tot iemands uiterlijk, maar ook naam.
De term ‘koelie’ is waarschijnlijk afgeleid van het Hindi-woord ‘quli’, dat ‘dagwerker’ betekent. In het Nederlands verwijst het specifiek naar ongeschoolde contractarbeiders uit Azië, die in de jaren 1850 veldarbeid verrichtten in de koloniën Nederlands-Indië (Indonesië) en later in West-Indië (Suriname). De term is buiten Nederland ook gebruikt om contractarbeiders in de Britse koloniën in het Caribisch gebied te beschrijven, voornamelijk die uit India. Vanaf het midden van de twintigste eeuw zijn wetenschappers, activisten en diverse belangengemeenschappen het erover eens dat het een beledigende term is. Desondanks wordt het nog steeds gebruikt als een scheldwoord voor mensen van Aziatische afkomst.
