'Vertel onze kinderen hoeveel ik van ze hou': Yoeri (37) verloor vriendin Annemarie (34) aan zelfdoding na verborgen depressie

Mijn allerliefste Yoeri,

“Ik hou van je, ik hou zoveel van je. Maar ik verdien je niet. En jij verdient dit niet. Maar ik heb geen andere keuze. Ik heb een puinhoop gemaakt van ons leven. De depressie heeft van mij gewonnen. Het spijt me zo verschrikkelijk. Jullie zijn op dit moment echt beter af zonder mij, ik houd jullie tegen om een gelukkig leven te leiden. […] De medicatie die ik in januari kreeg maakt mijn hoofd helder – en juist daardoor kan ik zien dat ik enorme fouten heb gemaakt. Ik verdien jou niet, ik verdien de kinderen niet en ik verdien het leven dat we hadden niet.

Dat is wat ik je duidelijk wil maken in deze brief. Jullie zijn beter af zonder mij. Jullie zullen verdrietig zijn, maar heb verdriet om de persoon die ik ooit was. Niet om wie ik nu ben. Ik ben zo kwaad op mezelf. En ik begrijp het dat je kwaad op mij bent. Dat jullie kwaad op mij zijn. Ik hou van jullie en ik weet dat jullie van mij houden. Maar het is onvoldoende om mijn grote probleem op te lossen, namelijk dat ik mezelf zo ben verloren.”

Yoeri was niet kwaad op haar. De kinderen evenmin. Maar Annemarie is ervan overtuigd dat ze alles fout doet, iedereen teleurstelt en hier nooit meer uit zal komen. Ze dealt op dat moment al maanden met een zware depressie en voelt op die woensdag in april dat ze niet meer verder kan.

Ze boekt een hotelkamer in Brussel en laat het leven achter zich. De nacht na haar overlijden vindt Yoeri een afscheidsbrief op haar laptop: 12.823 woorden, gericht aan hem. Het is de eerste van twaalf brieven die hij vindt, gericht aan hun zoon (toen 3, nu 5) en dochter (toen 2, nu 3), haar ouders, schoonouders, broer, zus, grootouders, vriendinnen, collega’s en ‘iedereen’.

De maanden na Annemaries dood puzzelt Yoeri zoveel mogelijk stukjes bij elkaar. Ja, hun relatie had een crisis gekend, hij wist dat ze het sindsdien mentaal erg zwaar had. Daar praatten ze over, en met andere medicatie en een nieuwe therapeut leek het juist nét de goede kant op te gaan. Wat is hier gebeurd?

Yoeri verloor zijn vrouw aan een depressie: 'Ik wil met mijn verhaal andere 'Annemaries' voorkomen'Lees ook

De façade

Maandenlang probeert Yoeri een zo volledig mogelijke tijdlijn te creëren. Zijn grootste eyeopener was de dualiteit van de situatie. “Met haar rechterhand plande ze haar dood en boekte ze die bewuste hotelkamer, terwijl ze met haar linkerhand kletste of een vakantie boekte. Soms zat er maar een paar minuten tussen die handelingen”, vertelt hij. “Deed ze dat allebei tegelijk omdat ze nog niet zeker wist welke optie het ging worden? Of wist ze: mijn rechterhand heeft de leiding, dus mijn linkerhand gebruik ik om een façade op te houden? Dat zijn vragen waar ik gewoon nooit een antwoord op ga krijgen, ook niet met alle brieven die ze heeft achtergelaten.”

Fragment uit het boek:

Tot Annemarie heeft Yoeri nooit ervaringen gehad met suïcidale mensen. “Mijn idee erbij was: dit zijn mensen die op de bank zitten en alleen maar ‘dood, dood, dood’ denken. Maar het zijn dus ook gewoon mensen die heel erg léven.” Mensen die lekker gaan lunchen, naar de film gaan en een vakantie naar CenterParcs boeken, terwijl ze eigenlijk al bijna zeker weten dat ze er dan niet meer zullen zijn.

Yoeri: “Dat verbaasde me zo. Hoe werkte dat in haar hoofd, was het zo gecompartimenteerd dat ze kon denken: ik wil dood, maar nu ga ik naar de film dus zet ik dat even uit? Sluimert het op de achtergrond? Is het een continu gevecht om voorrang? Ik snap het eigenlijk nog steeds niet, al probeer ik me daar niet meer op stuk te bijten. Maar dat ik in aantekeningen terug kon vinden dat ze dit plande terwijl ik boven mijn tanden stond te poetsen, blijft natuurlijk absurd.”

Schuldgevoelens

‘Soms blijft de nasmaak hangen dat Annemarie liever dood wilde dan met mij te leven’, schrijft Yoeri in zijn boek. Het hangt samen met een schuldgevoel dat de afgelopen anderhalf jaar op meerdere momenten de kop opsteekt. Had hij tóch door moeten vragen toen ze zei dat ze niet wilde praten? Hoe kon hij nou niet zien dat ze dit aan het voorbereiden was? Yoeri ziet zichzelf meermaals als onderdeel van Annemaries probleem: dader, in plaats van slachtoffer of verdrietige nabestaande. Het maakt onderstaande passage uit het boek extra ontroerend.

“She died on my watch. Haar ouders hebben haar 25 jaar in leven gehouden en na negen jaar met mij gaat ze dood. Enigszins gespannen ga ik zitten en verbrand mijn tong met de eerste slok koffie. ‘Yoeri, ik wil dat je weet dat wij je niets kwalijks nemen. Annemarie was supergelukkig met je, en wij ook,’ zegt mijn schoonvader. Geen geouwehoer, geen shit-sandwich, gewoon Brabantse duidelijkheid. ‘Ik kan me voorstellen dat je jezelf dingen kwalijk neemt,’ vervolgt hij, ‘maar dat is nergens voor nodig. Het is verschrikkelijk hoe het is gelopen, maar het is niet jouw schuld.’ Hij staat op, loopt om de tafel en maakt fysiek duidelijk dat hij me wil knuffelen.”

“Hoe goed het ook voelde om hem dit te horen zeggen, ik hoorde óók een ander stemmetje in mijn hoofd”, aldus Yoeri. “En dát stemmetje zei: ‘Leuk dat je dat je dit zegt, maar ik weet niet of ik het mezelf wel vergeef. En lief dat jij denkt dat ik geen dader ben, maar ík ben daar nog niet van overtuigd.'”

Annemarie en de kinderen

Meerdere factoren

Het is heel menselijk om op zoek te gaan naar één oorzaak die het allemaal verklaart, weet Yoeri inmiddels, en ook om die schuld bij jezelf te zoeken. Maar een suïcide is vaak, zoals ze dat in de hulpverlening noemen, een multifactoraal proces. Dat houdt in dat er allerlei factoren zijn die bijdragen aan het ontstaan van suïcidale gedachten. Van depressie of grote levensgebeurtenissen tot prestatiedruk of perfectionisme.

“Ik struggle nog steeds weleens om mezelf niet een te grote rol toe te dichten in Annemaries proces”, vertelt Yoeri. “Dat lukt niet altijd, zeker op eenzame of dronken momenten. Zonder mij leefde ze waarschijnlijk nog, denk ik dan. Ik spreek veel nabestaanden die ook ervaring hebben met dat schuldgevoel, het is iets wat echt gigantisch groot kan zijn. Het neemt tegenwoordig een iets minder prominente plek in, gelukkig, maar het is nog steeds wel aanwezig.”

‘Kijk papa, net als mama’

En hoe vertel je aan jonge kinderen dat hun moeder dood is? Zo simpel en eerlijk mogelijk, weet hij nu: niet eromheen draaien, maar die onverbiddelijke realiteit wel op een zachtere manier uitleggen. “Mijn dochter is drie en snapt het inmiddels iets beter. ‘Mama komt niet meer terug, heel verdrietig’, zegt ze in plaats van ‘mama slapen’ of ‘even weg'”, vertelt Yoeri. “Maar mijn zoon zit vijftien meter diep in die ‘waarom’-fase. Waaróm is mama dan dood? Waarom was ze depressief? En wat is dat dan? Het zijn heel verdrietige gesprekken. Ik moet het duidelijk én kinderlijk uitleggen, zonder dat hij bang wordt dat hij bij een hoofdpijntje ook depressief is en dood zal gaan. Da’s best moeilijk.”

Yoeri probeert daar positieve herinneringen aan Annemarie tegenover te zetten en benoemt expres karaktertrekken die ze met haar delen. “Zo blijft zij een rol spelen in hun levens en kunnen zij ook dingen naar háár terugleiden. Als mijn zoon zijn hoofd stoot, grap ik weleens dat mama dat ook heel vaak deed. Laatst knalde hij weer ergens tegenaan en zei hij met een betraand gezicht: ‘Kijk papa, net als mama.’ Ik blijf zoveel mogelijk uitleggen hoe mama bepaalde dingen deed of waarin zij op haar lijken. En alle vragen die ze over haar hebben, beantwoord ik.”

Balans vinden

Toch vindt hij het soms lastig om te bepalen hoe vaak het over Annemarie ‘moet’ gaan. Soms beginnen de kinderen zelf over haar, maar niet altijd: “En als we het dan een week niet over mama hebben gehad, is dat dan eigenlijk iets goeds? Of moet ik dan ingrijpen en even weer wat foto’s gaan bekijken? Ik wil ook geen domper zetten op leuke momenten als een eerste zwemles of laatste schooldag. Zitten ze daar met zo’n vader die vraagt: ‘Denk je wel aan je dode mama?'”

“Het zijn óók gewoon kleine kinderen die rennen, gieren, lachen en soms helemaal niet bezig zijn met dat verdriet. En dat is goed, denk ik”, overpeinst hij. “De balans vinden blijft nog wel even een struggle. Net als bepalen wanneer mijn dochter een maillot aan moet, trouwens. Laatst was het 20 graden en heb ik haar daarin naar de opvang gestuurd. Véél te heet, natuurlijk. Ze kwam terug met blote benen en de maillot in haar rugtas”, grinnikt hij. “Het blijft soms uitvogelen, zonder hun moeder in huis.”

Allerlei soorten impact

De afgelopen anderhalf jaar hebben sommige vriendschappen ook permanente schade opgelopen. Mensen weten niet hoe ze om moeten gaan met het verlies: uit ongemak vragen ze er niet naar of vermijden ze oogcontact als ze Yoeri tegenkomen. “Vraag liever maar iets te veel dan dat je stil blijft”, zegt hij hierover. “Ik merk juist dat veel mensen eigenlijk stilletjes zijn verdwenen. Of dat ze wel voorstellen om langs te komen in Brussel, maar gewoon nooit op komen dagen. Stel het dan niet vóór. Elke vriendschap heeft natuurlijk moeilijke momenten, maar ik heb nu simpelweg gewoon geen tijd om daar achteraan te lopen.”

“Dat de kinderen weer naar school gaan en dat ik in de tussentijd ben afgevallen en wat spierballen heb gekregen betekent niet dat het weer goed gaat”, zegt Yoeri. “Dat is niet zo. Ik heb elke dag zorgen om mijn kinderen en mezelf. Ze hebben de cijfers bijvoorbeeld al niet mee: door Annemaries zelfdoding hebben zij hier zelf, later, een drie keer grotere kans op.”

In grote lijnen gaat het gelukkig goed met Yoeri en zijn kinderen, maar hij vertelt dat er ontzettend veel piekermomenten zijn die mensen niet zien. “Ik word sterker en ik kan het beter dragen, maar er zal geen moment voorbij gaan zónder dit. Vorige week stond ik voor mijn verjaardag weer in mijn eentje die slingers op te hangen. Heb ik maar weer voor mezelf een cadeau gekocht zodat de kinderen dat konden geven en ik ‘verrast’ kon reageren. Dat hakt er gewoon in. Het is moeilijk en dat zal het de rest van mijn leven blijven.”

‘Vertel onze kinderen hoeveel ik van ze hou’

Radio-interviews, in De Dag Dat… op tv en tegenover Robbert Rodenburg op YouTube: naast dit boek deelt Yoeri het verhaal van Annemarie regelmatig in het openbaar. Dat doet hij expres: “Depressie, mentale gezondheid en suïcidaliteit worden toch nog in een stil hoekje geduwd, verzwegen. Het voelt ongemakkelijk, ongepast of te zwaar voor veel mensen. Daardoor zijn er weinig ‘voorbeeldverhalen’ in omloop. Als jij wil leren voetballen, kun je zeven boeken kopen over voetballers die uit de sloppenwijken van Doetinchem zijn opgeklommen tot de wereldklasse. Inspiratie te over. Maar voor dit onderwerp werkt dat helaas niet zo – en daardoor kun je je écht heel alleen voelen. Nu merk ik dat het delen van dit verhaal anderen verder helpt in hun eigen situatie en dat versterkt me eigenlijk heel erg.”

Oorspronkelijk schreef hij dit boek omdat hij een naslagwerk wilde maken voor zijn kinderen, dat ze ooit kunnen lezen als ze toe zijn aan het volledige verhaal. “Toen kwam ik erachter dat het voor mijzelf óók best goed was om het allemaal op te schrijven. Het hielp me emoties herkennen en bepaalde pijnpunten binnen mezelf recht aan te kijken. Dat was nodig, maar ook heel fijn. En nu kan het boek hopelijk ook iets gaan betekenen voor anderen.”

Praat met elkaar

“Niet iedereen hoeft van mij dit boek te lezen, maar ik wil wél dat iedereen mijn boek bespreekt. En daarmee bedoel ik: als je elementen van Annemaries problematiek herkent bij iemand uit je omgeving, check dan in bij diegene. Ken je mensen die ooit iemand zijn verloren door zelfdoding? Vraag hoe het gaat, ook als het lijkt alsof ze wel weer lekker gaan. Ik hoop dat ons verhaal aanzet tot gesprek, zodat we andere Annemarie-en-Yoeri’s kunnen voorkomen. Luister naar elkaar. Vraag vérder. En weet: voor niemand is het te laat. Je bent nooit alleen in zo’n moeilijke situatie. Er is altijd hulp.”

Zorg elke dag alsjeblieft goed voor jezelf en voor onze kinderen. Vertel jezelf hoeveel ik van je hou en vertel onze kinderen hoeveel ik van ze hou. – Annemarie

Worstel je met gedachten aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand anders? Praat er dan over. Bel 113 (gratis) of ga naar 113.nl. Stichting Zelfmoordpreventie is 24 uur per dag en zeven dagen per week bereikbaar.

‘Vertel onze kinderen hoeveel ik van ze hou’ van Yoeri van Haaften is verkrijgbaar vanaf 22 oktober.

Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.

Zó ga je met iemand het gesprek aan over zelfdoding: 'Wees direct'Lees ook