Vergismoord

Eerst de zaak in het kort: Robert Bas ontdekte begin dit jaar dat telefoongesprekken tussen hem en een bron door justitie werden afgeluisterd. De gesprekken gingen over een vergismoord uit 2014, waarbij GGZ-directeur Rob Zweekhorst werd doodgeschoten. Een schutter zag hem aan voor iemand uit de drugswereld.

Getuige

Op basis van de getapte gesprekken over de moord wilde de advocaat van de verdachte Bas oproepen als getuige. Maar de journalist verzette zich tegen het afleggen van een verklaring, omdat hij daarmee zijn bron in gevaar zou kunnen brengen.

Verschoningsrecht

Bas heeft dat niet zelf bedacht: in Nederland kunnen journalisten zich beroepen op het zogenaamde verschoningsrecht. Dat houdt in dat ze geen vragen over bronnen hoeven te beantwoorden, uit bescherming van die bronnen. Dat laatste is van groot belang voor het werk van journalisten, omdat zij op die manier in vrijheid hun onderzoek kunnen doen.

Lees ook
Onze hoofdredacteur Jossine vertelt op Radio 1 over haar journalistieke carrière

De wet

Vorig jaar werd na jarenlang aandringen van de beroepsgroep bronbescherming voor journalisten juridisch vastgelegd. In de Wet Bronbescherming in Strafzaken staat dat journalisten in strafzaken het recht hebben te zwijgen over bronnen en wat die hen vertellen. Dat recht hebben bijvoorbeeld ook medici, notarissen en advocaten.

Uitzonderingen

Voor journalisten gelden wel uitzonderingen op de regel: de rechter-commissaris kan beslissen dat het zwijgen van een journalist grote maatschappelijke schade aanricht. Als dat zo is, kan de journalist dus in gijzeling worden genomen. Ook het afluisteren van journalisten – in dit geval de directe aanleiding voor het oproepen van Bas door de rechtbank – mag volgens de wet, al zijn er wel strenge regels aan verbonden.

Opmerkelijke stap

Hoewel de rechtbank dus strikt gezien niets vreemds doet, is het toch een heel opmerkelijke stap om Bas in gijzeling te nemen. De laatste keer dat de maatregel werd genomen was in 2006, toen de rechtbank twee journalisten van De Telegraaf een paar dagen vasthield. Toen besloot een Europese rechter dat zijn Nederlandse collega die stap niet had mogen nemen.

Lees ook
Marokkaanse journalist moet gevangenis in vanwege abortus

Timing

Dat legt voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) Thomas Bruning donderdag uit op Radio 1. Bruning noemt het besluit van de rechter donderdag dan ook ‘verbijsterend.’ Vooral idioot vindt Bruning de timing, een jaar na het invoeren van de wet die bronbescherming juist beter had geregeld. “Wij denken dat het een absolute uitglijder is van de rechter-commissaris, die zo snel mogelijk moet worden hersteld.”

Aanval op de persvrijheid

Volgens Bruning staat de hele beroepsgroep achter collega Bas. Ook van zijn hoofdredacteur Marcel Gelauff kan de NOS-journalist op steun rekenen. Hij noemt de actie een ‘rechtstreekse aanval op de persvrijheid’ en zegt dat de gijzeling de houding van de verslaggever niet zal veranderen. “Een verklaring van Bas zal geen belangrijk, belastend of ontlastend bewijsmateriaal worden.”

Lees ook
‘Fouten AIVD brachten journalist én bron Bas van Hout in levensgevaar’

Rechter aan zet

Robert Bas blijft volgens de laatste berichten in ieder geval tot maandag vastzitten. Dan gaat een hogere rechter naar de zaak kijken. Minister Ferd Grapperhaus van Veiligheid en Justitie wil tegenover de NOS niet op de zaak reageren. “Het is nu aan de rechter”, meldt hij.