'Op kerstavond ben ik emotioneel wiebelig'

GEEN IDEE MEER WAAR IK HET LAS. Vanaf begin december komen ze weer: de tranentrekkende kerstcommercials, waarin de eenzame dakloze op het nippertje toch nog kerst mag vieren bij een gastvrij gezin. Of waarin een vader met in zijn armen een puppy – cadeautje voor zijn kinderen – nog nét op tijd home is for Christmas. De lieve opa die make-up leert aanbrengen van zijn kleinzoon die in transitie is. Het jonge meisje dat tussen haar gescheiden ouders heen en weer pendelt en het zo zielig voor papa vindt dat-ie alleen is met de feestdagen, dat ze een list verzint om iedereen samen te krijgen.
En o, die moeder die een familierecept staat te bereiden in de keuken, maar die overleden blijkt te zijn. Janken, elke keer weer. En vorig jaar was er die ene met die zoon die zijn oude vader nog één keer mee op reis neemt om het Noorderlicht te zien en net doet of-ie de loterij gewonnen heeft. Ik ben een mega sucker voor kerstcommercials. Zelfs als ik ze voor de vijfde keer zie, hou ik het niet droog. Ze appelleren aan nostalgie en traditie en aan het warme gevoel dat het met de feestdagen om je familie gaat, om samen zijn met je gezin, je geliefden.
Maar met in mijn vriendenkring een paar notoire kersthaters (met een goede reden) snap ik ook heel goed waarom mensen soms dat opgelegde wat-is-kerst-met-je-familie-toch-fijn-en-gezellig slecht trekken.

Lang niet iedereen heeft een goede band met z’n familie, velen zelfs een ronduit slechte, en dan zijn de weken voor kerst één constante, nare confrontatie. Je zult maar een afschuwelijke ruzie met je enige zus hebben, die je daardoor al drie jaar niet hebt gesproken. Of je kinderen na een nare scheiding voor het eerst een week mee moeten laten gaan naar een wintersportoord met papa en zijn nieuwe vriendin. Dan is It’s gonna be a cold and lonely Christmas without you op Sky Radio genoeg om het volume meteen naar nul te draaien. Je zult maar één zoon hebben en die woont in Nieuw-Zeeland en je kijkt All you need is Love en realiseert je dat Robert ten Brink met zijn bus wéér niet bij jou voor de deur is gestopt.
Je zult maar net je derde miskraam gekregen hebben en vreselijk opzien tegen kerstavond met alle kleine neefjes en nichtjes en blije zwangeren die nogal gevoelloos vragen wanneer het bij jou nou zover is. Of een verslaafde vader hebben die met zijn dronkenschap ieder samenzijn verpest … Leuk hoor, die feestdagen! En dan heb ik het nog niet eens over de duizenden gezinnen die geen dubbeltje hebben om van kerst iets leuks te maken. Die zitten vast niet te wachten op een blije Frank Lammers die zijn familie een plateau vol garnalencocktails serveert.
Ik ben altijd dol op de feestdagen geweest, maar ze kunnen me tegelijkertijd ook verschrikkelijk de blues geven.

Zo mis ik mijn ouders altijd het meeste rond die tijd en ben ik emotioneel wiebelig op kerstavond, omdat mijn moeder op de dag voor kerst begraven werd. Maar ook omdat kerst betekent dat er alwéér een jaar voorbij is, en de tijd gaat al zo gruwelijk snel. Het lijkt nog helemaal niet zo lang geleden dat mijn kinderen in hun pyjamaatjes zelfgeknutselde ballen in de boom hingen en bij de jaarlijkse kerstopvoering in de kerk een Romein, een wijze uit het Oosten, engeltje of Jozef speelden. En nu zijn ze volwassen, wonen ze niet meer thuis, hebben ze vaste verkering en is het vinden van een avond waarop ze allemaal kunnen lastiger dan de NAVO-landen bij elkaar krijgen. Want ook mijn zoons vriendin wil natuurlijk een avondje naar haar ouders en de vriend van mijn dochter wil ook zijn familie zien met kerst. En die families hebben ook nog meer kinderen die maar net moeten kunnen. Bovendien ben ik gescheiden, dus moet er ook kersttijd zijn voor papa en zijn kant van de familie. Hoe doen ze dat in godsnaam in landen waar ze maar één kerstdag hebben? Ik vier inmiddels zowat een hele kerstweek. Maar als het dan lukt en ik zit met mijn hele familie, waar ik goddank goed en hecht mee ben, aan een gezellig gedekte tafel met de kaarsjes en de kerstboom aan, dan kan ik er ook intens van genieten. Van het Carpenters’ kerstalbum dat op repeat staat omdat mijn ouders dat ook altijd draaiden, van mijn kinderen die zich altijd mega verheugen op de feestdagen en van de familieverhalen die ik al tig keer gehoord heb maar die na twee rode wijn toch weer leuk zijn. Weet je nog dat oma De Mol bij het fonduen dat vorkje zo uit de kokende olie in haar mond stak? En dat die vork aan haar lip bleef plakken? En we toen met haar naar de EHBO moesten? Of die kerst waarin ik hoogzwanger bijna twee hele ananassen heb zitten wegknagen in de hoop de bevalling op te wekken, omdat er een paar dagen later een millenniumbug zou komen en de wereld ongeveer zou vergaan?
En die keer dat Noa een Pippi Langkouspak gekregen had voor kerst en ze het per se aan wilde naar dat restaurant, inclusief de oranje pruik met enorme vlechten? Weet je nog dat andere oma geen idee had wat een fingerbowl was en het bakje leegdronk? En die sinterklaas die papa geboekt had, die al een aantal huizen bezocht had en overal een borrel had gekregen en toen stomdronken bij ons aanklopte en met mijter en staf de gang in lazerde? En het verhaal over Kees, een enorme lieverd, de man van mijn nicht Greet, die veel te jong aan corona overleed. Jaren terug waren ze mee naar ons huis in Portugal en gingen we met zijn allen uit eten. Kees, die niet heel goed Engels sprak, probeerde het toch en bestelde een pizza salami bij de ober. “Okay, great”, zei die ober en noteerde de bestelling. “No, no”, zei Kees, “I am Kees, Great sit over there.”•