Hanna (36): ‘Ik wil me niet meer in ­bochten wringen om te dealen met iemands grillen’

Hanna (36) is single, heeft nooit samengewoond en heeft het naar eigen zeggen prima voor elkaar. Ze verdient goed, gaat alleen op vakantie, woont in een fijn en gezellig huis en doet wat ze wil. Aan daten doet ze niet, aan datingapps al helemaal niet. De liefde vinden? Mooi als het gebeurt, maar geen levensdoel an sich. In de relaties die ze wél had, merkte ze dat ze zich vooral aanpaste en in de zorgrol ­terechtkwam. Toen ze besloot dat ze daar geen zin meer in had, bracht dat een diep gevoel van autonomie, evenwichtigheid en rust. “Ik hoef me niet meer in ­bochten te wringen om bij een ander te passen of te dealen met iemands grillen. Ik kan mijn leven inrichten zoals ik dat zelf wil. Die ­onafhankelijkheid en innerlijke rust weer moeten inleveren voor een relatie, voelt voor mij bijna als een stap terug. Ik weet eigenlijk niet of ik daar nog wel toe bereid ben.”
Hanna is bepaald niet de enige. Wie zich het hele jaar door laaft aan datingshows op tv, krijgt al snel het idee dat heel Nederland bestaat uit potjes die smachten naar een dekseltje. Maar de ­realiteit is dat het ‘dekselloze’ leven al tijden aan populariteit wint. Nooit eerder als nu waren zo veel mensen single. En het aantal alleenstaanden neemt al jaren toe. In 1960 waren 387.000 mensen alleenstaand, volgens cijfers van het CBS. Begin 2024 woonden maar liefst 3,3 miljoen Nederlanders alleen. Naar verwachting bestaat in 2050 de helft van de huishoudens uit één ­persoon. Vrouwen vormen de grootste groep: inmiddels leven er in ons land 1,7 miljoen single vrouwen, tegenover 1,3 miljoen single mannen. Hieronder vallen uiteraard vrouwen die op latere leeftijd single worden, doordat ze alleen blijven na een echtscheiding of na het overlijden van hun partner. Maar bijna de helft van de single vrouwen blijft dat liever dan dat ze een relatie aangaan. Ook onder jongere vrouwen is een stijging van het singleschap te zien, zegt Lonneke van den Berg, onderzoekster bij het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI).
Zij deed onder andere onderzoek naar single-zijn onder jongvolwassenen en kwam erachter dat vooral de groep vrouwen die als jongvolwassenen zonder partner woont de afgelopen tien jaar sterk is toegenomen. Van den Berg dicht deze verandering onder meer toe aan een verschuiving van waarden: “De focus is verlegd van familiegerichtheid naar ­individualisering en zelfontwikkeling. Voor mensen die aan hun zelfstandige leven beginnen, heeft settelen en een gezin stichten niet langer vanzelfsprekend de hoogste prioriteit. Jezelf kunnen ontwikkelen en ontplooien als individu wordt steeds belangrijker gevonden.”
En dat focussen op jezelf gaat dus uitstekend als je single bent. Niet voor niets struikel je momenteel op Instagram over memes als: Being single sucks. The only thing I get to do is whatever the hell I want. Of: I’m not single, I’m in a committed relationship with freedom.

OUWE VRIJSTER
Maar hoewel singles een groeiende groep vormen, bleven ze tot voor kort nog vaak onzichtbaar, vertelt Van den Berg. “In de demografie is heel veel aandacht voor levensveranderingen, transities en stappen die mensen maken die van grote invloed zijn op hun levensloop. Daarbij ligt de focus sterk op het vinden van een partner, samenwonen en het krijgen van kinderen. Maar naar mensen die deze stappen niet maken, werd eigenlijk nauwelijks gekeken.” Reden genoeg om zich in haar ­onderzoeken juist wél op deze groep te richten.
Ook journaliste en podcastmaakster Lizzy van Hees verbaasde zich erover hoezeer singles in onze samenleving over het hoofd worden gezien. Samen met kookboekenschrijfster Emma de Thouars begon ze de ­podcast Steeds meer singles, om stem te geven aan een groep mensen die nog te weinig wordt gehoord. In de podcast behandelen ze niet alleen de druk die veel singles voelen om hun relatiestatus continu naar de buiten­wereld te verantwoorden (“Schat, ben je nou nog stééds single?”) maar ook de praktische manieren waarop het singles in onze samenleving moeilijk wordt gemaakt. Hoe ingewikkeld het is om als single betaalbare woonruimte te vinden, bijvoorbeeld. En hoe vrijwel alles voor alleenstaanden duurder is: van maaltijden tot verzekeringen tot hotelkamers. Of neem belastingvoordelen voor koppels en gezinnen, waar singles niet van ­kunnen profiteren. Of stellen die bij gezamenlijke cadeaus of uitjes samen geld overmaken, terwijl singles doodleuk het hele bedrag moeten ­dokken. Maar ook: de dominante norm van de romantische liefde, waardoor singles wordt aangepraat dat ze ‘incompleet’ zijn. Of erger nog: dat er iets mis met ze is. Wanneer een vrouw maar lang genoeg single is, volgt vroeg of laat de uitnodiging tot zelfanalyse: “Maar, hoe denk je zelf eigenlijk dat het komt?” Hoewel heus ook mannen dit soort reacties krijgen, zit hier voor vrouwen een extra lading bij, omdat het stigma op vrijgezel blijven bij vrouwen groter is (de ‘bachelor’ versus de ‘ouwe ­vrijster’) en zij zich ook nog moeten verhouden tot opmerkingen over de biologische klok in een sterke moederschapscultuur.
Zelf had Van Hees toen de podcast begon nog nooit een relatie gehad en ze worstelde regelmatig met de reacties die ze daarop kreeg. “Ik hoorde zo vaak: hoe kan dat nou, je bent zo’n leuke vrouw. Of: jouw tijd komt nog wel. Alsof het niet hebben van een relatie een probleem was dat moest worden verklaard en opgelost. Ook als je fantastische vrienden hebt, leuk werk en een rijk leven, gevuld met dingen waar je gelukkig van wordt, kun je daardoor het gevoel krijgen dat je leven pas echt ‘geslaagd’ zou zijn als je een relatie hebt.”

BLIND VOOR WAT ER WEL IS
Voor Marja Rozemeijer is dat herkenbaar. Zij was 36 toen haar vriend het onverwacht uitmaakte. “Ik zag in hem de vader van mijn kinderen en dacht dat we onderweg waren naar huisje, boompje, beestje. Dat toekomstbeeld viel in één klap weg.” Al snel ging ze actief op zoek naar een nieuwe liefde, die het gescheurde ideaalplaatje zou herstellen. Ze sloeg fanatiek aan het daten en bij elke ontmoeting voelde ze druk: is dit hem dan? Ondertussen had ze een leuk leven, fijne vrienden, een hechte familie. Toch voelde het vaak alsof er iets miste en alleen een liefdes­partner haar leven weer echt compleet kon maken. Haar kinderwens maakte de druk groter. Het invriezen van haar eicellen bracht haar een vorm van gemoedsrust, maar de echte doorbraak kwam door een zinnetje in een documentaire over alleenstaand moeder worden. Daarin zei een vrouw: ‘Ik ben zo veel meer dan wat er niet is.’
“Dat ene zinnetje kantelde volledig hoe ik keek naar mezelf en mijn leven”, vertelt Marja. “Ik was zo gefocust geraakt op wat ontbrak, dat ik blind was geworden voor wat er allemaal wél was.” Met terug­werkende kracht realiseerde ze zich hoezeer haar leven on hold had gestaan, in afwachting van een relatie. “Ik zette geen stap naar een nieuw huis, want dat kwam wel als ik weer een relatie had. Ik deed werk waar ik geen voldoening meer uithaalde. Ik kookte niet met liefde voor mezelf, omdat ik toch maar alleen was.” Dat ene zinnetje in die documentaire zette bij haar een proces van zelfonderzoek in gang. Daarin kwam ze tot het besef dat ze niet ongelukkig was omdat ze geen relatie had, maar omdat ze was gestopt met zichzelf gelukkig maken.
Stapje voor stapje begon ze weer in zichzelf te investeren. Dingen te doen waar ze blij van werd. Keuzes te maken die haar uitdaagden en ­inspireerden, zoals het starten van haar eigen bedrijf. Inmiddels runt Marja een coachingspraktijk voor single vrouwen. De vrouwen die ze helpt, worstelen vaak met het gevoel dat ze zonder relatie niet echt meetellen en niet werkelijk gelukkig kunnen zijn. Volgens Marja komt dit vooral doordat de romantische liefde in onze samenleving wordt gezien als het hoogst haalbare – en samenzijn als de ultieme succesformule. In haar coachingssessies helpt ze vrouwen antwoorden te vinden op vragen die zij zichzelf ook heeft gesteld: wat vind ik belangrijk in het leven? Welk verhaal heb ik in mijn hoofd over wat een gelukkig en betekenisvol leven is? Waar komt dat vandaan? En: klopt dat verhaal voor mij eigenlijk wel?