‘Toen mijn man vreemdging, zei mijn schoonmoeder: ‘Ach, laat hem toch, als dat nou is wat hij nodig heeft’’

“Ze stelde me bij onze ontmoeting geen vragen, dat vond ik wel vreemd. En in dertig jaar tijd is dat ook nooit gebeurd. Maar zei ik iets tegen haar zoon wat haar niet zinde, dan schopte ze me onder tafel tegen mijn schenen. Dat ik later als fulltime werkende vrouw zijn kleding niet streek, vond ze belachelijk, daarom ging ze dat heel demonstratief midden in de kamer zelf staan doen. Toen we kwamen vertellen dat ik zwanger was, suggereerde ze fijntjes dat abortus ook een optie was. Op de verjaardagen van haar kleinkinderen is ze dan ook zelden geweest, ze ging liever op vakantie. En toen mijn man in een burn-out belandde en vreemdging, zei ze tegen me: ‘Ach, laat hem toch. Als dat nou is wat hij nodig heeft.’”
Het lijkt zo leuk allemaal. Je ontmoet een man. En dan ontmoet je zijn moeder. Enter: ergernis, onbegrip, als compliment verpakte beledigingen. En soms zelfs pure haat, zie het verhaal hierboven van Kim (51). Ze mogen dan het oudste cliché ter wereld zijn, schoonloeders zijn helaas nog altijd springlevend en laten zich niet kisten. Letterlijk.‘Waarom heb je aarde onder je nagels?’, vraagt een man aan zijn collega. ‘Ik moest mijn schoonmoeder begraven,’ antwoordt die, ‘maar ze wilde niet.’ En ondanks deze en honderden andere schoonmoedermoppen waarin mannen de hoofdrol spelen, zijn het in de praktijk vaak vrouwen die het meest onder hun aangetrouwde moeder lijden.
Waarom is de band tussen vrouw en schoonmoeder toch zo ingewikkeld? Misschien, heel simpel, omdat rare mensen nou eenmaal bestaan. En je ze dus ook als schoonmoeder kunt treffen. Je kiest immers voor je man, niet voor zijn familie, weet Saskia (39). “Mijn schoonmoeder vraagt of wij haar zaterdagochtend half zes van Schiphol willen halen, terwijl we in Maastricht wonen. Ze is totaal wereldvreemd, maar ik kan er wel om lachen.”
Of misschien hebben we eeuwen geleden al een valse start gehad? Meisjes trokken vroeger na de bruiloft immers vaak in bij de familie van hun man. Schoonmaken en baren, dat was zo’n beetje de functieomschrijving. Tegelijkertijd moest de voormalige mater familias dealen met een nieuwe vrouw in haar huis die er niet alleen frisser uitzag, maar ook nog eens de aandacht van haar lieveling wegkaapte. Niet echt een stevige basis voor vertrouwen. En dat kun je wellicht rechtstreeks doortrekken naar het nu.
“Komt mijn man een tijdje niet op bezoek, dan verdenkt mijn schoonmoeder mij ervan dat ik hem bij haar weghoud”, vertelt Nicky (42). “Ik ben immers een ‘narcistische, liegende en inhalige vrouw’. Een paar jaar geleden kochten we een auto. Ik wilde hem op mijn naam zetten, zodat ik mijn schadevrije jaren niet kwijt zou raken. Maar toen mijn schoonmoeder dat hoorde, werd ze woest en schreeuwde ze tegen mijn man, alsof ze eindelijk bewijs had: ‘Zie je nou wel. Ik wist het!’ Ze vreesde dat ik er bij een scheiding mee vandoor zou gaan. Alsof die hele auto me dan wat zou kunnen schelen.”

BEN JE ER NOU WEER?
Sommige schoonmoeders neigen echter totaal de andere kant op: die verdrinken hun nakomelingen plus aanhang in liefde. Zo staat de schoonmoeder van Asha (31) om de haverklap bij haar in huis. “Ze woont in dezelfde straat als wij. Sterker nog: al haar kinderen wonen in hetzelfde dorp. Dat mijn vriend en ik overwogen om naar een stad in de buurt te verhuizen, vond ze vreselijk. Daarmee praatte ze mijn vriend jarenlang subtiel een schuldgevoel aan en zijn we dus nooit uit dit vreselijke dorp weggegaan. En natuurlijk heeft ze een sleutel. Altijd als we op vakantie zijn geweest, al is het maar een weekend, staat er bij thuiskomst een tas boodschappen op ons te wachten met soms voor wel honderd euro aan eten erin. Lief, maar ook beklemmend. Ik heb daar nooit om gevraagd. Is mijn vriend ziek, dan komt zíj hem verzorgen. Zitten we samen op de bank, staat zíj ineens in de keuken. Ik krijg het er benauwd van en mijn vriend weet dat, maar hij spreekt haar nooit tegen.”
En dan zijn er nog niet eens kinderen. Die, zoals iedereen weet, de boel kunnen verbeteren maar ook bemoeilijken. “Vroeger gingen we elk jaar met mijn schoonouders op vakantie en dat was eigenlijk heel gezellig”, vertelt Noor (37). Dus toen er kleinkinderen kwamen en haar schoonmoeder aanbood om op te passen, leek dat een goed idee. “Tot ze onze dochters begon te bedelven onder cadeaus, kleding en snoep. We hebben een andere kledingsmaak, dat helpt niet. Maar het is vooral dat ze constant over onze grenzen en regels heen gaat. De kinderen worden tot op het bot verwend, alles mag. En het allerfrustrerendst is nog wel: zeggen we er wat van, dan barst ze in huilen uit. Ze lijkt onze liefde te willen kopen, maar ze beseft niet dat het alleen maar averechts werkt.”

STAPJE OPZIJ
De grote vraag is natuurlijk: waarom doen schoonmoeders dit allemaal? En, want daar kunnen we met geen mogelijkheid omheen: waarom grijpen hun zoons niet in? “Relaties tussen vrouwen kunnen vaak al ingewikkeld zijn, denk aan moeder-dochterrelaties, of tussen zussen of vriendinnen. Maar in het geval van schoonmoeders en schoondochters komt er nog wat extra’s bij kijken: levend verlies.” Linda Dunne is relatie- en gezinstherapeute en herkent de struggle. “Afgelopen maand heb ik wel drie stellen in behandeling gehad met schoonmoeder problematiek. Het heeft ermee te maken dat het oorspronkelijke gezin, toen de man nog een klein jongetje was, wordt opengebroken als hij zelf een gezin krijgt. De schoonmoeder moet een stapje opzijzetten, ze is niet meer zo nodig, moet misschien wel heel andere tradities en gewoontes accepteren. Dus voor haar komt er vaak veel rouw omhoog.”
Hoe zit dat dan met schoonvaders? Zij raken hun kind toch óók een beetje kwijt? Klopt, maar dat probleem speelt volgens Dunne vaker tussen schoonvaders en schoonzoons, in plaats van schoondochters. “Schoonvaders geven bovendien vaker praktisch advies; over carrière, klussen of het kopen van een huis. Dat voelt een stuk minder bedreigend, want minder persoonlijk. Terwijl schoonmoeders vaak meer in de muggenzifterige, passief-agressieve hoek gaan zitten: geef je die kleine echt een krentenbol? Ik dacht dat daar heel veel suiker in zat?” Positief gezegd zou je dus kunnen stellen dat die kouwe kantterreur écht allemaal voortkomt uit liefde. Schoonmoeders willen gewoon het beste voor hun kind, hun kleinkinderen en vooruit, ook voor jou. Het komt er alleen zo rottig uit.