In studentenhuizen is het één grote, condoomloze orgie

ALS IK OP MIJN BIJNA VIJFTIGSTE TERUGDENK AAN MIJN KLEURRIJKE SEKSUELE VERLEDEN, DOEMT AUTOMATISCH EEN minder geslaagde herinnering op. Het zal 1996 geweest zijn, een jaar dat ik af en toe experimenteerde met drugs. Onder invloed van het een en ander had ik in één maand tijd twee onenightstands gehad waarbij we geen condoom hadden gebruikt. Behoorlijk out of character, want niet alleen was ik nooit zo van de onenightstands, zonder condoom is voor mij echt not done. Ik was aan de pil, dus niet bang om bezwangerd te geraken, maar ik was als de dood voor een soa. Letterlijk. Toen de mist van de high was weggetrokken, voelde ik een soort doodsangst. Het was de tijd van hiv en aids. Het Mr. Blue-optreden van René Klijn in het tv-programma van Paul de Leeuw stond nog op ons netvlies gebrand, net als de film Philadelphia met Tom Hanks. Er waren nog geen medicijnen om hiv onder controle te krijgen, aids was een schrikbarend en wreed, onoverkomelijk eindstation.

De meesten van mijn vrienden en ik werden ergens in de eerste helft van de jaren negentig seksueel actief. We hadden toen al jaren achter de rug waarin Postbus 51 ons voortdurend de stuipen op het lijf had gejaagd: Dit is Jaap. Jaap hoeft geen safe sex, want hij komt nooit in Amsterdam. Welterusten Jaap. Dit is Erna. Erna hoeft niet veilig te vrijen, want dit keer is ze echt verliefd. Welterusten Erna.
Ook ik hanteerde het principe ‘Ik vrij veilig of ik vrij niet’. Nou ja, meestal dan. Toen ik die uitglijders had gemaakt, liet ik me testen. Die test was negatief, maar heel rustig maakte dat me niet, aangezien ik toen voor het eerst van mijn leven hoorde dat er zoiets als een incubatietijd bestond – pas na zes maanden was een negatieve hiv-test echt negatief. Ik heb in dat halfjaar meerdere nachtmerries gehad over een langzame, pijnlijke dood en volgens mij van schrik een jaar lang überhaupt geen sex gehad. Dat de angst voor hiv een kleine dertig jaar later een miljoen malen minder is, begrijp ik best. Met medicijnen kun je kerngezond honderd worden en wordt het virus in de meeste gevallen niet-detecteerbaar. De bezorgdheid van toen is er dus niet meer, maar wat ik niet wist is dat twintigers anno nu – studenten voorop – totaal zijn doorgeslagen naar de andere kant. Daar kom ik bij toeval achter als ik een artikel schrijf over schurft onder studenten en mijn vriendin Esther (50) interview, die vertelt hoe ook in het studentenhuis van haar zoon Tycho (22) schurft aan een opmars bezig is. Ze vertelt terloops dat die de aandoening zo lastig uit te roeien is, omdat al die studenten met elkaar liggen te wippen. Zonder bescherming trouwens ook nog. Wait, what? Zonder bescherming? Ik bedoel, de dreiging van hiv kan dan minder groot en donker voelen, en tegen zwangerschappen zullen veel meiden zich wel beschermen, maar er zijn toch nog tig andere soa’s zoals chlamydia, herpes, genitale wratten, gonorroe en schaamluis? “Klopt,” zegt Esther, “maar dat houdt ze niet tegen. Deze generatie is heel erg van de friends with benefits. Ze duiken continu met elkaar de koffer in. Als ze geen schurft hebben, hebben ze wel een soa; Tycho heeft al bijna zijn soa-bingokaart vol. Ik weet van hem dat hij het irritanter vindt als hij schurft heeft dan een seksueel overdraagbare aandoening. Schurft is moeilijker te bestrijden. Als je een soa hebt, kun je makkelijk bellen voor een pilletje. Hij laat zich testen bij de GGD, dat is gratis.”
Mijn oren klapperen. Want waar is het taboe? Ikzelf liep tijdens een ander condoomloos avontuurtje – het waren er niet veel – genitale herpes op, waar je nooit meer van afkomt. Bij de partners die ik daarna kreeg, kwam er altijd het moment dat ik met de soa-billen bloot moest en een en ander diende te onthullen, en mán wat schaamde ik me dan. Daar lijken de jongeren van nu geen last van te hebben. “Ik heb niet het idee dat het onder hen een taboe is”, zegt Esther. “Maar ik merk dat er veel minder wordt voorgelicht. Veilig vrijen is nu gewoon geen ding meer. ‘Het is lekkerder zonder condoom’, zegt Tycho als ik vraag waarom hij er geen gebruikt. Hij zegt trouwens dat de meisjes wel aan de pil zijn, maar ik druk hem op het hart dat dat geslachtsziektes natuurlijk niet voorkomt. Daarnaast moet hij die meisjes maar op hun blauwe ogen geloven als ze dat zeggen.”
Het verhaal van Esther verbaast me zo, dat ik besluit om het te onderzoeken. Is dit een zeldzaamheid die toevallig in die ene studentenstad van Tycho plaatsvindt, of is er een seksuele revolutie 2.0 aan de gang?
Na wat research durf ik heel voorzichtig te beweren dat dit ­laatste ­inderdaad het geval is. Recent onderzoek van de ­Rijksuniversiteit ­Groningen laat zien dat 29,9 procent van de ondervraagde ­studenten ‘nooit’ een condoom gebruikt en 20,2 ­procent ‘soms’. Van de ­respondenten die in het afgelopen jaar meer dan twintig ­bedpartners hadden, zeggen maar drie van de elf altijd een ­condoom te ­gebruiken. Ruim dertien procent van de studenten noemt een ­condoom ‘sfeerverpestend’, en eentje omschrijft het fijnzinnig als: ‘Alsof je neukt met een plastic zak.’ Een net afgestudeerde jonge vrouw vertelt dat ze in het verleden een aantal keren ­onbeschermde sex heeft gehad. In die gevallen namen haar partners gewoon aan dat ze geen ­condoom ­zouden gebruiken en ging zij daarin mee. ‘Ik had ooit een partner die niet goed stijf kon blijven als hij een condoom droeg’, aldus het meisje. Een andere ­mannelijke ­student gebruikte voordat hij zijn ­huidige vaste relatie kreeg bijna nooit condooms. Daar was hij ‘meestal te dronken’ voor. Drank en drugs ­lijken bij te dragen aan in ieder geval het skippen van het ­condoom, zoals ik zelf in het stenen tijdperk dus al aan den lijve ondervond. 19,1 Procent van de ­studenten die de enquête invulden gaf aan dat ze niet veilig vrijen als ze dronken of high zijn. Dat kan er inderdaad voor zorgen dat je grenzen vervagen, stelt een woord­voerder van de GGD in het ­rapport.

Ik vraag psycholoog en seksuoloog Eveline Stallaart of zij die ­ontwikkeling herkent, en wat volgens haar de reden kan zijn van de gemakzucht die er met name onder studenten heerst over sex en soa’s. Opvallend genoeg benoemt Stallaart als eerste dat wat mijn vriendin Esther ook al opmerkte, namelijk dat er ooit veel voorlichting was, maar dat dat nu is weggezakt. “Vroeger had je de bekende campagnes, maar die zijn er eigenlijk al een tijdje niet meer. Daarnaast dragen mannen in de meeste pornovideo’s geen condooms. Onbewust zien jongeren dat toch als voorbeeld. Bovendien heb ik het idee dat – mede door het gebrek aan voorlichting – jonge mensen soms hun eigen waarheden rondom sex creëren. Als ik het anaal doe, kom ik niet in de vagina en krijg ik geen soa, denken ze bijvoorbeeld.”
Het verhaal over Esthers zoon staat zeker niet op zichzelf, erkent Stallaart. “Ik hoor het vaker. Op veel plekken in Nederland is er een overschot aan vrouwen, die jongens hebben het echt voor het uitkiezen. Het ‘golden penis-syndroom’ noemen ze dat. Omdat die jongens weten dat zij het voor het zeggen hebben, ontstaat er een bepaalde nonchalance en arrogantie.”
Wat ik zo raar vind, is dat je zou denken dat onze kinderen, de tieners en studenten van nu, enigszins gebrainwasht zouden zijn door ons. In mijn omgeving zetten vrijwel alle ouders van jongvolwassen kinderen familiedozen condooms in kledingkasten. Desondanks gedragen die koters zich als hippies en is het in die studenten­huizen één grote condoomloze orgie. Stallaart: “Dat komt waarschijnlijk toch grotendeels door dat gebrek aan voorlichting. Ouders van nu gaan er te snel van uit dat kinderen op school wel voorlichting zullen krijgen, of dat hun kinderen er nog niet aan toe zijn. In de drukte van het dagelijks bestaan schiet een gesprek erover er bij in.” Het is raar dat er geen landelijke campagnes zijn, vindt ze. “De voorlichting in de klas laat vaak te wensen over. Scholen worstelen met andere zaken, zoals het tekort aan leraren. En ik denk dat ze het in sommige gevallen ook nog steeds een moeilijk onderwerp vinden.”
Via via kom ik in contact met op Marieke (53), wier dochter Merel (22) eveneens studeert. Marieke herkent het verhaal van Esther en haar zoon Tycho volledig. “Je wil niet weten hoe vaak ik Merel heb verteld dat ze condooms moet gebruiken. Maar dat doet ze vaker niet dan wel. Als ik vraag waaróm niet, zegt ze dat het eigenlijk een soort ongeschreven regel is: die jongens willen het niet en de meiden vinden het wel prima.” Haar dochter heeft al twee keer chlamydia gehad, vertelt Marieke, maar ziet ook daar de ernst niet van in. “Als ik haar vertel dat je daar onvruchtbaar van kunt worden, haalt ze haar schouders op. Ze is er toch steeds snel bij geweest? Dan is het goed te behandelen en houd je er niets aan over. Ik wil niet ouderwets zijn, maar ik vind het ingewikkeld dat die jongens en meiden het werkelijk allemáál met elkaar doen – de ene week ligt Merel bij die in bed, de week erna bij zijn huisgenoot. Ze krijgt gewoon een booty call en neemt dan een vriendin mee voor de vriend van haar sekspartner van dienst. Het is allemaal met consent, maar toch: het baart me zorgen.” Pas nog vroeg Marieke aan haar dochter met hoeveel jongens ze sex heeft gehad. “Ze dacht rond de 45. Ze is 22! Ja sorry, maar in mijn tijd was je dan gewoon een slet.”
Op mijn verzoek vraagt Esther haar zoon Tycho hoeveel sekspartners hij er intussen op heeft zitten. “Hij antwoordde dat hij dacht dat het er zo’n honderdvijftig tot tweehonderd zijn, waarvan ongeveer 25 voordat hij ging studeren. Jemig, volgens mij heeft hij alle vrouwelijke studenten in zijn stad gehad.” Esther denkt overigens niet dat die jongens de meisjes sletten vinden. “Ik weet natuurlijk niet of ze onderling brallen en opscheppen over hun veroveringen, maar die lading zit er ogenschijnlijk niet op. Sex is meer een gezellige vrienden­activiteit. Opvallend: als Tycho een meisje echt leuk vindt, is het anders. Dan maakt hij er werk van en heeft hij niet meteen sex. Het functionele en liefdevolle wordt blijkbaar uit elkaar getrokken. Wanneer hij een vriendin heeft, is hij hondstrouw.”
Als het gaat om sex, ook onder jongvolwassenen, gaat het de laatste jaren vooral over consent. Ontzettend belangrijk en noodzakelijk, maar het lijkt erop alsof veilige sex daardoor een beetje is onder­gesneeuwd. “Wat ik zie, ook in mijn praktijk, is dat daarnaast de focus bij jongeren heel erg ligt op het voorkomen van een zwangerschap”, zegt Eveline Stallaart. “Als een meisje de pil slikt of een spiraaltje heeft, vinden ze het vaak wel best. Als ik dan begin over soa’s, ­antwoorden ze: ‘Joh, die kans is zo klein.’” Meer en betere voorlichting is echt essentieel, vindt ze. “Ik geloof ook dat daarmee het probleem van de lagere drempels door alcohol of drugs grotendeels kan worden ondervangen. Je denkt natuurlijk minder na als je onder invloed bent, maar als er ergens in je brein zit dat bescherming belangrijk is, doe je het waarschijnlijk ook wel als je veel alcohol ophebt. Voorlichting kun je geven in een gesprek, maar er zijn ook heel goede boeken. Die kun je gewoon bij je kind neerleggen. Wees daar dan wel op tijd bij, liefst in hun vroege tienerjaren.” •