‘Hij verweet mij dat ik dingen niet los kon laten. Ik verweet hem dat hij laks en nonchalant was’

Op de keukentafel stonden de restanten van het avondeten te wachten op iemand die de puf en de wil zou hebben om ze op te ruimen. Mijn vriend en ik zaten tegenover elkaar met een glas wijn, allebei enorm uit te stralen niet die ‘iemand’ te zijn. Onze zoon, een paar maanden oud, sliep zowaar (halleluja), maar we wisten nooit voor hoelang en dus spraken we zachtjes. De wijn moest benadrukken dat wat zich hier aan de keukentafel afspeelde heus geen ruzieachtig tafereel was, welnee, maar dat we op een volwassen manier iets gingen uitpraten op een rustig moment – zoals relatietherapeuten met een podcast altijd aanraden.
Ik besloot maar meteen met de gezelligheid te beginnen:
“Ik heb het gevoel dat jij niet doorhebt hoeveel ik doe.”
Ik zei het terwijl ik de voet van mijn wijnglas ronddraaide op tafel. Mijn vriend wreef in zijn ogen, alsof hij de vermoeidheid eruit zou kunnen poetsen als hij maar hard genoeg zijn best deed. “Dat snap ik”, zei hij zonder op te kijken.
“Dat zeg je, maar ik heb toch het idee dat je het niet snapt.”
“Oké.”
Korte stilte.
“Of dat je het niet kán snappen. Omdat je het zelf niet ervaart.”
Mijn vriend zuchtte.
“Misschien moet je me dan vertéllen wat je ervaart.”
“Dat probeer ik ook. Dat heb ik ook al vaker geprobeerd. Maar het lukt me niet om het je te laten snappen.”
Mijn vriend wreef weer in zijn ogen, die nog rood waren van de vorige wrijfsessie.
“Oké, maar misschien kan ik daar dan niet zo veel aan doen.”
“Misschien moet je beter je best doen.”
“Jezus, dat doe ik nu toch. Ik zit hier toch. Ik zeg toch: vertel maar. Jij zegt alleen niks.”
“Ik zeg niks, omdat ik niet weet waar ik moet beginnen.”

VOL GOEDE MOED
Ik wilde het hem heus allemaal wel vertellen. Over het drijfzand waar ik me iedere dag meer in voelde wegzakken. Dat drijfzand bestond uit de eindeloze hoeveelheid taken op mijn dagelijkse lijstje sinds we samen een kind hadden gekregen. Taken waarvan mijn vriend vermoedelijk het bestaan niet eens wist.
We hadden het van tevoren helemaal uitgedacht. Hoe we het zouden verdelen. Gelijkwaardig. Fiftyfifty. Hij vier dagen werken, ik vier dagen werken, twee dagen crèche en een dag waarop de opa’s en oma’s een oppasbeurt zouden afwisselen. Een waterdicht plan. Keukentafel­gesprekken gevoerd, alles. Gelijkwaardig ouderschap here we come. Mijn vriend had een maand vrij genomen voor de kraamtijd, dus begonnen we vol goede moed. Maar toen onze zoon een paar maanden oud was en ik weer volop aan het werk ging, werd voor mij voelbaar hoeveel verantwoordelijkheden er ongemerkt mijn richting op waren gerold. En hoe moeilijk het was om ze weer de andere kant op te krijgen.
Als ik het achteraf bekijk, was dat ook niet zo gek. Werkelijk alle ­informatie over de zwangerschap en ons toekomstige kind was op mij gericht geweest. Mijn vriend werd ondertussen vooral aangesproken op zijn rol als kostwinner. Toen hij na de bevalling een maand vrij nam, vroegen collega’s of dat niet een beetje lang was en of hij zich niet zou gaan vervelen. Van zijn baas kreeg hij de boodschap mee dat die maand wel de absolute max was dat hij weg kon blijven. Betrokken vaderschap was mooi, maar het moest natuurlijk niet te gek worden.
Ondertussen werd ik vanaf de eerste positieve test het mama-universum ingezogen en bijkans doodgegooid met informatie en tips over zwanger­schap, bevalling, kraamtijd, crèches, flesjes, luiers, borstvoeding en nu ja, eigenlijk alles wat er bij het krijgen van een kind komt kijken. En in al mijn ijver, nieuwsgierigheid, onzekerheid en enthousiasme klokte ik het allemaal naar binnen als een dorstige in de woestijn. En zo werkte ik me op tot een local in een nieuw land waar mijn vriend later als een soort toerist in zou ronddwalen.
Na Het Volwassen Gesprek aan de keukentafel deden we de eerste poging om het wat eerlijker te verdelen. Vastbesloten om dit probleem eens even in één avond de wereld uit te helpen, had ik vooraf een boek van rolverdelingexpert Eve Rodsky gelezen: Fair Play: share the mental load, rebalance your relationship and transform your life (ik bedoel, wie wil dat nou niet?). Ik had zelfs het bijbehorende spel gekocht, waarmee we – volgens Rodsky – de scheve taakverdeling op een speelse maar doeltreffende manier recht zouden kunnen trekken.
Erg speels was het kaartspel niet, doeltreffend bleek het wel. Het bestond simpelweg uit een grote verzameling kaartjes met daarop alle denkbare taken die te maken hebben met het runnen van een huishouden met kinderen. Het idee was dat je samen met je partner aan tafel ging zitten om bij elk kaartje na te gaan wie die taak normaal gesproken op zich nam. Zo zou vanzelf duidelijk worden hoe groot (of klein) de stapeltjes waren die beide partners in handen hadden. Het doel was niet dat beide stapeltjes aan het einde precies even hoog waren, wel dat beide partners tevreden met de verdeling zouden zijn.

WIE DOET WAT
Niet alleen maaltijden, vuilnis, boodschappen, financiën, huisonderhoud, de was en de afwas hebben een kaartje. Maar ook zorgtaken zoals het kammen van haren, het knippen van nagels, het inpakken van tassen, het bijhouden van de garderobes. En ook sociaal-emotionele verantwoordelijkheden, zoals het onderhouden van contact met familie en vrienden, het plannen van uitjes, het bieden van troost en het creëren van feestdagen- en verjaardagsmagie. Het spel maakte die avond iets zichtbaar dat ik eerder maar moeilijk onder woorden had weten te brengen: niet alleen was mijn stapeltje van praktisch uitvoerbare taken veel hoger, maar vrijwel alle taken die te maken hadden met regelen, plannen, vooruitdenken en onthouden wat er wanneer gedaan moest worden, lagen bij mij.
Dit takenpakket, dat neerkomt op ‘overal aan moeten denken’, wordt ook wel de mental load genoemd. Die last wordt buitenproportioneel door vrouwen gedragen. Als je een gezin in de piek van hun tropen­jaren zou vergelijken met een druk vliegveld, dan is de vrouw doorgaans de persoon boven in de verkeerstoren die weet welke vlucht wanneer aankomt en die continu in de weer is iedereen veilig van A naar B te krijgen, rampen af te wenden en botsingen te voorkomen. En het is niet zo dat deze situatie ontstaat omdat beide partners bewust, vanuit ­overtuiging en tevredenheid kiezen voor deze constructie. Zo’n vier op de tien ouders van kinderen jonger dan achttien jaar zouden werk en zorg het liefst gelijk verdelen. In de praktijk is dat voor nog geen één op de tien stellen het geval. Er is dus een groot verschil tussen wat koppels wíllen en wat zij daadwerkelijk dóén.

ERFENIS VAN VROEGER
Volgens experts komt dit door gendernormen, rolpatronen en overtuigingen over mannen en vrouwen die in de hele samenleving verweven zitten en die vooral in het ouderschap aan de oppervlakte komen. Bijvoorbeeld in verlofregelingen en de verschillende manieren waarop scholen, werkgevers en instanties moeders en vaders nog altijd anders benaderen. Maar die normen zitten ook in onszelf. Veel ouders die nu streven naar een gelijkwaardige verdeling, zijn zelf nog opgegroeid met moeders die hun werk terugschroefden om thuis alles te kunnen regelen en met vaders van wie niet verwacht werd dat zij zich al te zeer met het huishouden of de opvoeding bemoeiden. Zelfs bij koppels zoals mijn vriend en ik, die in principe gemotiveerd zijn om de taakverdeling gelijkwaardiger te maken, werkt die erfenis van vroeger nog altijd door.
Dit zorgt voor een wisselwerking waarbij vrouwen de lat hoog leggen en de boel moeilijk kunnen loslaten (maternal gatekeeping), terwijl de huishoudelijke lat voor mannen een stuk lager wordt gelegd (door de omgeving en door henzelf) omdat ze al snel veel méér doen dan de generaties mannen voor hen. Ook bij mijn vriend en mij kwam deze dynamiek aan de oppervlakte. Na de avond met de kaartjes, probeerden we de taken wat eerlijker te verdelen: hij zou zich bezighouden met alles rondom eten en koken, ik met het dagelijkse opruimen en de was. Maar de mentale last bleef bij mij liggen. Hij verweet mij dat ik dingen niet los kon laten. Ik verweet hem dat hij zo laks en nonchalant was, dat ik dingen ook niet los kón laten.

LEREN LOSLATEN
Door de jaren heen hielden de discussies aan en bleven we pogingen doen om de taakverdeling recht te trekken. Dat lukte voor een deel, maar de dynamiek van ‘ik doe meer dan jij’ versus ‘jij doet het jezelf aan’ bleek hardnekkig. Vorig jaar dreigde de boel, in elk geval voor mij, vast te lopen. Onze zoon ging naar school, we hadden er inmiddels een dochter bij. Ons huishouden was veranderd in de hectische logistieke operatie die een gezin met jonge kinderen nu eenmaal is. Ondertussen moest er ook gewerkt worden. Bovendien tekende ik het boekcontract waar ik altijd al van had gedroomd – ironisch genoeg voor een boek over man-vrouwverhoudingen in het ouderschap. Maar de rust in mijn hoofd die ik nodig had om te kunnen schrijven, leek te zijn opgelost in een zee van vermiste voetbalsokken en balletpakjes, uitnodigingen voor partijtjes, schoolmails en deadlines die altijd te vroeg leken te komen. Tot het moment kwam dat ik op een avond huilend boven mijn bord eten hing en mijn vriend zei dat ik alles nou eens volledig uit mijn handen moest laten vallen en dat fucking boek moest gaan schrijven.
“Ik kan alles alleen uit mijn handen laten vallen als ik weet dat iemand het opvangt”, antwoordde ik en verwees nog maar eens naar de enorme stapel kaartjes in het spel van Eve Rodsky. “Van een groot deel van die taken, weet ik gewoon dat jij ze niet doet. Of maar half. Of te laat.”
“Oké”, zei hij. “We gaan nu nog een keer door die stapel heen. En ik ga dingen bij mij neerleggen. Maar dan moet jij ze gaan loslaten. En je zal moeten accepteren dat ik dingen op mijn manier doe.”
“Goed,” zei ik, “als jij de verantwoordelijkheid neemt. Ook voor de dingen die in jouw ogen misschien niet belangrijk zijn.”
“Ik zal het proberen”, zei hij.

MENTALE LAST
En zo kwamen we ertoe om het spel met de kaartjes nog een keer te spelen. Maar dit keer namen we twee belangrijke spelregels van Rodksy mee waar we de eerste keer geen acht op hadden geslagen: om te ­voorkomen dat de ene partner overal heel veel moeite in steekt en de ander the bare minimum doet, moet je het volgens Rodksy eerst samen eens worden over wat de ondergrens is van het naar behoren uitvoeren van een taak. En: wanneer je iets op je neemt, gaat het niet alleen om de uitvoering van die taak, maar ook om de cognitieve aspecten. Als je verantwoordelijk bent voor ‘sport’, betekent dat dus niet alleen gezellig langs de lijn staan, maar ook het regelen van de snacks, (het wassen van) tenues, bardiensten, communicatie met het team en speelschema’s. Pas als de hele verantwoordelijkheid wordt gedragen, wordt de mentale last bij de andere partner weggehouden.
De doorbraak werd bij ons door noodzaak geforceerd. Samen besloten we dat ik de deadline voor mijn boek alleen zou halen als ik af en toe een paar dagen weg zou gaan. Mijn fysieke afwezigheid maakte dat de verantwoordelijkheid voor het eerst volledig bij hem zou liggen. En dat bleek niet alleen voor mij, maar ook voor mijn vriend een zegen. Ja, het was aanpoten in zijn eentje, maar hij kon ook z’n eigen koers varen en dat beviel hem eigenlijk heel goed. Als zich problemen voordeden, waren dat zíjn problemen. Als er brandjes ontstonden, bluste hij ze op een manier die voor hem werkte. Het dwong mij om los te laten en hem om dingen naar zich toe te trekken
De acute noodzaak om me te kunnen afzonderen, dwong ons tot een tijdelijke omdraaiing van de rollen, maar daardoor bleek er ook iets blijvend te verschuiven. Hoe vaker ik een paar dagen weg ging, hoe gemakkelijker ik de deur achter me dicht kon trekken. Hoe meer mijn vriend de boel thuis runde, hoe proactiever hij als comanager werd. Hij won de ruimte om dingen op zijn manier te fixen. Ik won de bewegingsvrijheid en brain space om mijn werk goed te kunnen doen.
Eind goed al goed? Ja en nee. Dat ik af en toe weg kon en mijn vriend in de gelegenheid was om de boel thuis intensiever op te pakken is natuurlijk reuze fijn voor ons, maar kan nauwelijks gezien worden als de oplossing voor een veel breder maatschappelijk probleem.
Toch sluit onze ervaring wel aan op iets dat voorvechters voor meer gelijkwaardigheid in het ouderschap al veel langer betogen: het belang van vaders die niet alleen de ruimte krijgen om te zorgen, maar vooral ook zónder de moeder erbij. Uit onderzoek blijkt keer op keer dat solozorg, waarbij de vader langere tijd zelfstandig zorgt, dé voorspeller is voor een gelijkwaardiger taakverdeling op de lange termijn. Door die solozorg vanaf het begin te faciliteren en te stimuleren, bijvoorbeeld door niet-overdraagbaar en honderd procent vergoed verlof voor vaders, help je hardnekkige rolpatronen te doorbreken én voorkom je misschien zelfs dat ze ontstaan.

DIEPER VERBONDEN
Dat is niet alleen in het belang van moeders, maar vooral ook van vaders zelf. Want hoe meer tijd vaders als primaire verzorgers doorbrengen, hoe vaardiger en zelfstandiger ze worden in huis en opvoeding. Daarnaast raken ze daardoor ook dieper emotioneel verbonden met hun kinderen. Dat merkten wij ook: omdat ik vaker weg was en dan niet kon fungeren als eerste aanspreekpunt, nam hij die rol vaker op zich. Onze kinderen trokken meer naar hem toe, ze ontwikkelden samen een eigen dynamiek, humor en bonding momenten.
De eindeloze wedstrijd van ‘wie doet meer’ kwam ten einde en we wonnen allebei. Of onze stapeltjes nu precies even hoog zijn? Geen idee. Het belangrijkste is dat we de verantwoordelijkheid nu daad­werkelijk delen. Verschillen zijn er heus nog steeds. Ik ben nog steeds beter in inpakken en plannen en hij in improviseren. Ik heb mijn vliegtuigen graag op tijd. Die van hem hebben wat vaker vertraging. Ik heb ze graag netjes aan kant. Bij hem liggen er vaak nog wat pinda’s onder de stoelen. Maar ik zit niet meer alle dagen in m’n eentje in de verkeerstoren. En man, wat maakt dát een verschil.•

Floors boek Daar ben jij nu eenmaal beter in (Nijgh & Van Ditmar) ligt nu in de winkel.

Dit artikel is afkomstig uit LINDA.259 Gezond gelul lees hier het hele magazine.

Omgaan met andermans verdriet vinden we tóch moeilijk: ‘Door weg te kijken, zorgen ze ervoor dat ik me nóg meer alleen voel’Lees ook