‘Na het breken met familie kun je rouwen om wat je nooit kreeg: liefde, erkenning, aandacht’

Onlangs ontving Diana (59) een brief van haar moeder. Die bleef lang op de deurmat liggen, ze heeft hem nog steeds niet geopend. “Je zou denken: ben je dan niet nieuwsgierig? Maar toen ik hem net had aangetroffen, dacht ik: ik kan die brief ook verbranden. Of verscheuren. Of terugsturen. Ik heb zelf de regie in handen, dat geeft me rust. Natuurlijk zal ik altijd van haar blijven houden, maar ik hoef geen contact meer.”
Omgaan met je familie: makkelijker gezegd dan gedaan. Eerder dit jaar barstte de bom bij de altijd perfecte familie Beckham – immer stralend, stylish gekleed en voltallig voor de kerstboom. In één klap was daar niets meer van over. In een paar stories beschuldigde oudste zoon Brooklyn (27) zijn ouders, ex-topvoetballer David en modeontwerpster Victoria, ervan dat ze het ‘merk’ Beckham belangrijker zouden vinden dan hun kinderen. En dat zijn bruiloft met Nicola Peltz, vier jaar ­geleden, door hun toedoen zou zijn verpest. Er zou ruzie zijn geweest over Nicola’s jurk (Victoria zou op de valreep zijn afgehaakt als ontwerper) en zijn moeder zou ook de eerste dans op een ‘ongepaste’ manier hebben verstoord. Het internet stortte zich meteen op deepfake-clips waarin de voormalige Spice Girl overdreven dramatisch de eerste dans kaapte, met zwaaiend haar en bodyrolls en al.
Podcasthosts noemden het een sappig, collectief afleidingsmoment in overweldigende tijden, maar de vraag is of het ergens niet óók een herkenbaar familieverhaal was – al dan niet in behoorlijke overdrive. Controlerende ouders, een kind dat zich losmaakt: spelen die verbroken banden zich niet net zo goed aan onze eigen keukentafels af?

“Zeker”, zegt filosofe en journaliste Lena Bril, die onderzoek doet naar modern lijden en het boek In therapie schreef. “Wat je de laatste jaren ziet, is dat allerlei therapietaal en psychologische inzichten veel ­gangbaarder zijn geworden, door beschikbare boeken, podcasts en sociale media. Een boek als De emotioneel onvolwassen ouder van klinisch psychologe Lindsay Gibson is daar een goed voorbeeld van. Dat werd al in 2015 uitgegeven en was oorspronkelijk bedoeld voor psychologen, maar heeft door Oprah Winfrey en sociale media een veel groter publiek bereikt. We zijn in de loop van de jaren anders naar onze ouders, jeugd en familiepatronen gaan kijken, met als gevolg dat sommige mensen het contact overwegen te verbreken.”

DE VUILE WAS
Wie even in TikTok duikt, ziet dat de hashtag #nocontact inmiddels is uitgegroeid tot een mini-universum, waarin ‘afstand nemen’ bijna een genre op zich is geworden. “Er is hierover minder schaamte dan ­vroeger”, vertelt ook psycholoog Gijs Coppens, oprichter van het platform voor mentale gezondheid OpenUp. “Het is veelzeggend dat beroemde families soms zelfs de vuile was buiten hangen.” Ook in Nederland krijgt dit thema steeds meer aandacht, onder meer in het werk van journalist en schrijver Haroon Ali, die het boek Het blijft toch je familie publiceerde. Hoe ver mag een vader, moeder, broer of zus over jouw grenzen gaan, vraagt hij zich af. En hoe bescherm je jezelf tegen intergenerationele trauma’s en schadelijke familiedynamieken?
Het boek gaf Loretta (33) veel steun. Sinds anderhalf jaar heeft ze geen contact meer met haar broertje en moeder, na jaren waarin het contact al in fases aan en uit ging. “Mijn vader heeft het gezin verlaten toen ik vier was. Hij liet mijn moeder achter met een grote schuld. Het was een nare scheiding met veel kopzorgen.” Door de omstandigheden werd ze als kind ‘continu van links naar rechts’ gesleept, langs familieleden en kennissen waar ze tijdelijk werd ondergebracht. “Mijn broertje en ik kijken totaal anders terug op deze tijd. Ik vond het onvoorspelbaar en onveilig, waardoor ik me jarenlang stil en meegaand heb opgesteld. Daar kwam ik overigens pas in therapie achter, want mijn moeder had ik juist lang op een voetstuk staan. Dat ze enorme moodswings heeft, heel erg kan aantrekken en afstoten, durfde ik later pas in te zien. ­Wanneer ik dat met haar wilde bespreken, was ze ongelooflijk hard: dan zei ze dat iets niet gebeurd was, of dat ik het verkeerd zag.” ­Loretta’s broer zette zich vroeger juist meer af tegen de situatie, maar vindt nu dat hun moeder alles voor hen heeft opgeofferd. “Hij ervaart mijn ­perspectief als verraad. Elke keer als we hierover spraken, voelde het alsof mijn mentale gezondheid tien stappen achteruitging. Het lukt niet om elkaar in het midden te vinden.”
Volgens Lena Bril is het niet zo dat familiebreuken nu ineens vaker voorkomen dan vroeger. Maar het idee dat je kunt zeggen: deze relatie dient mij niet – dát leeft wel meer dan ooit. Relaties zijn, onder meer door het individualisme, minder een gegeven en meer een keuze. “Je ziet dat millennials en gen Z’ers hun familie soms meer als vrienden benaderen: als een band die niet vanzelfsprekend is, maar die je moet blijven waarmaken.”

MOREEL OORDEEL
Misschien horen we daarom nu vaker over kinderen die het contact met hun ouders verbreken, in plaats van ouders die er de brui aan geven. Voor dit artikel werd actief gezocht naar ouders die daar ­openlijk over wilden vertellen, maar dat bleek lastig: we vonden niemand bereid zijn verhaal te doen. De schaamte en het taboe lijken te groot. “Op een ouder die wegloopt van haar of zijn kind, rust een groot moreel oordeel van de omgeving”, zegt Gijs Coppens. Toch bestaan die situaties wel degelijk. “Soms gaat het om een kind dat langdurig worstelt met verslaving of destructief gedrag, aan wie de ouder steeds weer steun probeert te ­bieden maar dit nergens toe leidt. Ook in een ‘normale’ ouder-kind­relatie kan het weleens gewoon niet boteren en besluit een ouder een grens te trekken. Ik vind dat soms wel discutabel, omdat die vaak zelf een deel van het probleem heeft gecreëerd en het oneerlijk is om het kind vervolgens alle schuld te geven.”