Op school leerden we vooral hoe je níét zwanger wordt. Maar hoe zit het als je dat later misschien wél wilt? Wanneer begint je vruchtbaarheid af te nemen, kun je dat eigenlijk laten testen en wat als je nog totaal niet weet of je überhaupt kinderen wilt?
We vragen het arts voortplantingsgeneeskunde Odine Aandewiel-van Haastert, die hierover samen met Merel van den Berg het boek Gaan we het hier nu al over hebben? schreef.
Een eicel kan na de eisprong ongeveer 24 uur worden bevrucht. Dat klinkt misschien als een krappe agenda, maar zaadcellen kunnen tot vijf dagen in het lichaam blijven leven. Daardoor is je vruchtbare periode dus meer dan die ene dag.
Toch betekent seks op precies het juiste moment niet automatisch dat je zwanger wordt, volgens Odine. Zelfs als er een eisprong is, de eileiders open zijn en er zaadcellen aanwezig zijn, ligt de kans bij jonge, gezonde stellen rond de 25 procent per cyclus.
Odine maakt duidelijk: “Ook als alle voorwaarden goed zijn, is een zwangerschap niet gegarandeerd. Uiteindelijk moet je ook geluk hebben.” Wie denkt elke maand veel kans te hebben om zwanger te raken, kan na één negatieve test al denken dat er iets mis is. Terwijl het heel normaal is dat je een langere tijd nodig hebt om zwanger te worden.
(Hoe) verandert vruchtbaarheid met de leeftijd? Bij vrouwen neemt die gedurende het leven inderdaad af. Tussen je twintigste en dertigste gebeurt dat nog relatief langzaam. Vanaf ongeveer je dertigste gaat de daling sneller en na je vijfendertigste nog wat harder.
Odine legt uit: “Vrouwen worden geboren met alle eicellen die ze ooit zullen hebben. En vanaf de eerste eisprong kan je zwanger worden. In de loop van je leven neemt het aantal eicellen én de kwaliteit ervan af. Daardoor wordt de kans op een zwangerschap kleiner en die op een miskraam groter.”
Om fabeltjes de wereld uit te helpen: een gezonde leefstijl is belangrijk om een gezonde zwangerschap te ondersteunen, maar kan helaas de biologische klok niet terugdraaien. Een green juice, fertiliteitsthee of kast vol supplementen creëert dus geen nieuwe eicellen. Helaas maar waar: je kan als vrouw simpelweg niks doen om eitjes te creëren, vertelt Odine.
De biologische klok wordt vaak als een vrouwending neergezet, maar mannen gaan niet vrijuit. Zij maken steeds nieuwe zaadcellen aan, maar ook hun vruchtbaarheid verandert. Na het veertigste levensjaar gaat de kwaliteit van het zaad achteruit, vertelt Odine.
Daardoor kan de kans op een bevruchting afnemen en die op een miskraam toenemen. Dat proces verloopt bij mannen wel minder snel en minder voorspelbaar dan bij vrouwen. Kortom: de verdeling is oneerlijk, maar ook bij mannen neemt de vruchtbaarheid met de jaren af.
Even een testje doen en met een groen vinkje naar huis? Was het maar zo’n feest. Onderzoeken kunnen iets zeggen over je vruchtbaarheid, maar geen enkele test voorspelt óf en wanneer je daadwerkelijk zwanger wordt.
Bij vrouwen kunnen artsen onder meer kijken naar:
👉 Het verloop van de menstruatiecyclus
👉 De baarmoeder en eierstokken via een echo
👉 Bepaalde hormoonwaarden in het bloed
👉 Klachten en vruchtbaarheidsproblemen of een vroege overgang in de familie
Een AMH-test geeft bijvoorbeeld een indicatie van de eicelvoorraad, maar heeft op zichzelf weinig betekenis. De uitslag moet samen worden bekeken met je cyclus, klachten, familiegeschiedenis en eventueel een echo. Een regelmatige menstruatie wijst meestal op een eisprong, maar dat bewijst niet dat er geen andere vruchtbaarheidsproblemen zijn. Bij mannen zegt spermaonderzoek iets over de zaadkwaliteit op dat moment, maar ook een goede uitslag biedt helaas geen garantie op bevruchting.
“De enige manier waarop je zeker weet dat je vruchtbaar bent, is doordat je zwanger bent”, zegt Odine. Zelfs een eerdere zwangerschap garandeert niet dat het een volgende keer opnieuw lukt.
Je leeftijd en eicelvoorraad kun je niet beïnvloeden, maar zoals eerder gezegd kan een gezonde leefstijl je vruchtbaarheid en de kans op een gezonde zwangerschap wel ondersteunen.
⭐️ Rook niet en gebruik geen drugs
⭐️ Drink geen alcohol wanneer je probeert zwanger te worden
⭐️ Eet gezond en gevarieerd en streef naar een gezond gewicht
⭐️ Slik bij een zwangerschapswens op tijd foliumzuur en vitamine D. Die maken je niet vruchtbaarder, maar zijn belangrijk voor het kind
⭐️ Trap niet in dure supplementen die een snellere zwangerschap beloven. Voor veel middelen ontbreekt bewijs
En ook belangrijk: als zwanger worden niet lukt of je een miskraam krijgt, betekent dat absoluut niet automatisch dat jij iets verkeerd hebt gedaan. “Vrouwen zoeken de oorzaak vaak bij zichzelf, terwijl ze er meestal niets aan kunnen doen”, benadrukt Odine.
Ook dat is heel normaal. Je hoeft op je twintigste of dertigste geen duidelijk vijfjarenplan inclusief eventuele partner, koophuis en babykamer klaar te hebben. Wel adviseert Odine om de twijfel niet eindeloos weg te drukken, juist omdat leeftijd bij deze levensvraag kan meespelen.
Daarbij kan dit helpen:
Weet je zeker dat je (nu) geen kinderen wilt? Zorg er dan voor dat je anticonceptie gebruikt.
En weet: je hoeft niets te kiezen omdat je denkt dat de maatschappij dat van je verwacht. Elke keuze is oké.
Weet je dat je later waarschijnlijk kinderen wilt, maar is nu niet het moment? Of heb je geen partner om het te verwezenlijken, als je dat met een partner wil? Dan overwegen sommigen om eicellen te laten invriezen. Daarmee zet je als het ware de leeftijd van je eicellen stil.
Odine noemt het ‘een schatkistje voor achter de hand’, maar benadrukt dat het geen garantie op een kind is. Én goed om te benadrukken: het kost klauwen met geld. Vaak zijn meerdere behandelingen nodig, voor duizenden euro’s per ronde. Ook is het natuurlijk niet niks voor je lichaam. Het traject lijkt op het eerste deel van een ivf-behandeling: je spuit hormonen, krijgt controles en ondergaat een punctie.
Later moeten de eicellen in een laboratorium worden bevrucht voordat een embryo kan worden teruggeplaatst. Een mogelijke back-up dus, geen pauzeknop met gegarandeerde happy ending.
Heb je een actieve kinderwens en een regelmatige cyclus? Dan is het standaardadvies om naar de huisarts te gaan als je na een jaar nog niet zwanger bent. Wanneer je 38 jaar of ouder bent kan je volgens Odine na een halfjaar al hulp zoeken.
Ga eerder als je bijvoorbeeld:
– Heel onregelmatig of niet ongesteld wordt
– Mogelijk vervroegd in de overgang raakt of dit in je familie voorkomt
– Een aandoening of ander medisch risico hebt dat de vruchtbaarheid kan beïnvloeden, of effect kan hebben op de zwangerschap of het ongeboren kindje
– Je zorgen maakt en wilt bespreken wat voor jou verstandig is
De belangrijkste boodschap? “Alles wat je kiest is goed, als je het maar met de juiste kennis doet”, zegt Odine. Met de kleine disclaimer dat niet alles een keuze is in het leven, je hebt ook gewoon een hele portie geluk nodig. Of je nu droomt van drie kiddo’s, nog volop twijfelt of zeker weet dat het moederschap niet bij je past: er bestaat geen verkeerde uitkomst. Wel helpt het om te weten welke rol tijd kan spelen, zodat je je keuzes niet alleen op een TikTok-fabeltje of het succesverhaal van de buurvrouw baseert.
Sofie maakte het uit met haar vriend: 'Ik werd verliefd op mijn collega'
Zilver Proper (27) is freelance journalist bij LINDA.meiden. Ze is geboren én getogen Amsterdammer, en voorlopig niet van plan te vertrekken. Al sluit ze niet uit dat ze Amsterdam ooit inruilt voor het buitenland. Naast haar passie voor schrijven over onze generatie runt ze een eigen bedrijf waarmee ze socialmediacampagnes maakt. Haar algoritme? Trends, trends, trends.
