Dilara's beste vriendin was toxic: 'Ze heeft me wel eens geslagen'

“Lisa en ik zaten samen op school, we namen dezelfde bus en tram. We hadden dezelfde humor, ze was heel gevat en gezellig. Algauw werden we beste vriendinnen. Maar na een halfjaar veranderde er iets. Het begon met claimen: als Lisa ruzie had met een andere vriendin, mocht ik van haar niet meer met die persoon omgaan, ook als ik zelf helemaal geen problemen met die vriendin had. Ze eiste dan absolute loyaliteit van mij. Lisa was de leider van ons groepje vriendinnen. Ik was jong en onzeker, en voelde me vereerd dat Lisa mijn vriendin wilde zijn. Tegen haar ingaan durfde ik niet. Als ik werd uitgenodigd voor een feest en zij niet, mocht ik van haar ook niet gaan: ‘Als je gaat, ben je mijn vriendin niet meer.’ Dat vond ik fucked up en heel benauwend, ik merkte dat ze me isoleerde. Maar op de een of andere manier werd ik zo gemanipuleerd dat ik Lisa ging geloven. Ik praatte het goed: eigenlijk had ze wel gelijk, misschien zou ik het ook niet leuk vinden als zij zonder mij naar een feest ging. Zij deed dat trouwens wel gewoon.

Toen kwamen de opmerkingen over mijn uiterlijk. Dan zaten we tegenover elkaar in de metro met nog een andere vriendin en zei ze plots tegen me: ‘Jij hebt echt een heel kleine mond. Je mond is net zo breed als je neus, totaal uit verhouding. Echt lelijk.’ Over mijn lichte ogen zei ze dat ze mensen met blauwe ogen eng vond, omdat het haar aan katten-ogen deed denken. Dit deed ze vooral als er andere mensen bij waren. Iedereen was bang voor haar, dus niemand nam het voor me op. Een keer zaten we met een groepje te kletsen toen ik om iets moest lachen. ‘Als ik jou was, zou ik niet meer lachen. Want als je lacht, heb je geen lippen meer’, sneerde Lisa. In haar eentje begon ze hard te lachen, waarop een vriend zei: ‘Heb je jezelf weleens gezien als je lacht?’ Iedereen gniffelde, maar vervolgens sprak Lisa een week niet tegen me omdat ik had meegelachen. Zo werd ik afgestraft.
Het commentaar beperkte zich niet tot mijn uiterlijk. Als ik iets zei of een grapje maakte, zei ze dat ik niet grappig was en mijn mond moest houden. Lisa rookte en had haar sigaretten een keer in mijn tas gedaan. Die zou ik de volgende dag teruggeven, maar ik had per ongeluk een andere tas mee. Toen ik zei dat ik haar sigaretten vergeten was, sloeg ze me vol in mijn gezicht. Daarna liep ze weg. Ik was verbijsterd. Maar toen ik haar later weer tegenkwam en ze vrolijk tegen me aan begon te kletsen alsof er nooit iets was gebeurd, ging ik daarin mee. Het is heel moeilijk uit te leggen hoe zo’n dynamiek werkt. Later heb ik mezelf vaak afgevraagd waarom ik ruim vier jaar in zo’n nepvriendschap bleef hangen. Maar ik was bang voor haar. Ruzie met haar wilde ik koste wat het kost voorkomen, want dan zou ze iedereen tegen me opstoken en lag ik eruit. Dan had ik helemaal geen vrienden meer. Dus hield ik mijn mond maar. Het was heel dubbel: ik was Lisa’s vriendin én haar pispaal. Al haar jaloezie en eigen onzekerheden projecteerde ze op mij om zichzelf beter te voelen. Als ze iemand nodig had om neer te halen, was ik dat. Soms nam ik me voor om de vriendschap te verbreken, maar dat durfde ik dan toch niet. Of ze deed ineens weer iets liefs of grappigs, waarop ik mezelf wijsmaakte dat ze het allemaal niet slecht bedoelde. Intussen werd ik steeds onzekerder, en dat was ­waarschijnlijk precies haar bedoeling.

Na drie jaar ging ik naar een andere opleiding, waar ik nieuwe vriendinnen kreeg. Ik maakte een keer een grap en zette me direct schrap, want het was echt iets waar Lisa me mee de grond in zou boren. Maar er kwam niets. Deze meiden waren een safespace, realiseerde ik me. Het contact met Lisa werd steeds minder omdat we elkaar niet meer dagelijks zagen. Er ontstond letterlijk afstand. Hoe hechter ik werd met die andere meiden, hoe meer ik besefte dat Lisa toxic was. Al die jaren dacht ik oprecht dat het normaal was hoe zij tegen me deed, nu zag ik in hoe ongezond het was. Op een dag kregen we ruzie aan de telefoon – de aanleiding weet ik niet meer. Ik noemde op wat ze me allemaal had geflikt, zoals die klap in mijn gezicht en alle rotopmerkingen over mijn uiterlijk. Dat was allemaal nooit gebeurd, zei Lisa. Ze ontkende alles. Daarna heb ik het contact verbroken.
De ‘vriendschap’ met Lisa heeft veel impact gehad op mijn mentale gezondheid. Gaf iemand een compliment over mijn ogen, dat zei ik dat het gekke kattenogen waren. Dat was mijn overtuiging geworden. Ik ben nog steeds onzeker over mijn mond en andere features, en dat komt echt door Lisa. Totdat zij er commentaar op leverde, stond ik er namelijk nooit bij stil. Maar dat stemmetje is in mijn hoofd gaan zitten en groter geworden. Een paar jaar geleden heb ik zelfs opgezocht hoe ik mijn mond kon laten vergroten. Er is een chirurg in India die de mondhoeken opensnijdt, de binnenkant van je mond naar buiten klapt en zo een groter geheel creëert. Ik zocht op hoe duur het was, heb het toen serieus overwogen. Gelukkig realiseerde ik me dat ik me niet gek moest laten maken en dat zo’n enge operatie écht véél te ver ging.

Heb je echt één beste vriendin nodig? Dit zegt psycholoog Sabine KlaverLees ook