Liselotte groeide op in een sekte: 'We zagen animatievideo's waarin iedereen doodging behalve de leden'

“Ik ben opgegroeid in Den Haag, met mijn vader, moeder en jongere broertje. We woonden in een fijn huis met een hond, vissen en een konijn. Mijn vader werkte op kantoor, mijn moeder zorgde veel voor ons. Van buitenaf zag ons leven er waarschijnlijk best normaal uit. Maar vanbinnen draaide alles om het geloof.
Toen ik werd geboren, maakten mijn ouders al deel uit van een streng christelijke geloofsgemeenschap waarin het leven volledig in het teken staat van de Bijbel – ik ben er dus van baby af aan in opgegroeid. Als kind zat ik al in de wagen bij de ‘vergaderingen’, zoals de bijeenkomsten werden genoemd waarin de Bijbel wordt besproken. Al heel jong krijg je mee dat jij anders bent dan de rest. Overal werd ons ingeprent dat wij niet waren zoals ‘de wereld’, zoals de leden van de organisatie iedereen buiten het geloof noemden. Je werd erop voorbereid dat je naar school zou gaan als vertegenwoordiger van God. Soms kreeg je animatievideo’s te zien over het einde van de wereld, waarin iedereen doodging behalve de leden.

Thuis zaten we vroeg aan tafel, vaak al rond half zeven, en dan kwam mijn vader naar beneden. Eerst baden we, daarna gingen we eten en lazen we de dagtekst: een kort stukje uit de Bijbel met uitleg. De rest van de dag volgde hetzelfde ritme van school, eten, buitenspelen en ’s avonds weer vergaderingen of Bijbelstudie. Feestdagen zoals kerst en Pasen mochten we niet vieren, ook onze verjaardag niet. Mijn ouders bedachten daar op de basisschool wel een oplossing voor: mijn broertje en ik mochten een keer per jaar op een andere dag trakteren en klasgenootjes uitnodigen. Dat maakte het lichter, maar iedereen wist wel dat wij anders waren. Mijn ouders legden op school ook expliciet uit waarom wij niet meededen. Binnen de gemeenschap gold het als een van je belangrijkste taken om andere mensen over te halen zich ook aan te sluiten, dus zulke gesprekken waren niet alleen een uitleg, maar ook meteen een kans om reclame voor het geloof te maken.

Voor een buitenstaander klinkt dit leven misschien streng, maar voor mij voelde het destijds niet zo. Er was ook een hechte gemeenschap, met vrienden, logeerpartijen en activiteiten; soms met mensen uit het hele land of zelfs uit het buitenland. Het voelde als een eigen wereld. Toch merkte ik naarmate ik ouder werd steeds sterker wat ik niet mocht. In het begin waren mijn ouders nog relatief relaxed, maar gaandeweg werden ze steeds strenger. Op de basisschool mocht ik nog mee op groep-acht-kamp, maar op de middelbare school niet meer: geen brugklaskamp, geen uitwisselingen, niet logeren bij ongelovigen. Ik had bijvoorbeeld een penvriendin in Slovenië, met wie ik eigenlijk een uitwisseling zou doen, maar dat mocht niet. Ik heb haar uiteindelijk nooit in het echt ontmoet. Terwijl klasgenoten samen schoolkampherinneringen maakten, zat ik op school in een computerruimte vervangende opdrachten te doen. Als iedereen terugkwam, had ik niets meegemaakt. Maar zelfs toen dacht ik: dit zijn de offers die ik moet brengen. Zo diep zat dat erin.
Loyaal zijn zat ’m ook in kleine dingen. In hoe je eruitzag, bijvoorbeeld. Ik hield van kleding, maar voor bijeenkomsten gold een duidelijke dresscode: als vrouw een rok over de knie, nette schoenen, geen decolleté. Ook daar­buiten bleef dat gelden – je was altijd vertegenwoordiger van God. Daar moest je je goed aan houden, want de sociale controle was groot. Mijn beste vriendinnetje werd bijvoorbeeld op een gegeven moment aangesproken in haar geloofsgemeente. Haar ouders werden apart genomen omdat een vader zijn zoon had betrapt terwijl hij zich aftrok. En dat was dan haar schuld, omdat haar rok te strak zou zijn geweest tijdens de vergadering. Dat is echt gestoord, maar wel de cultuur die daar heerst.

Mensen vragen vaak: wanneer begon je te beseffen dat het niet normaal was? Maar eerlijk gezegd begon dat bij mij pas echt nadat ik eruit was gegooid. Zolang je erin zit, is er bijna geen ruimte om te denken: wat vind ík hier eigenlijk van? Je leeft in een systeem dat alles al voor je heeft ingevuld.
Ik was negentien toen ik seks had voor het huwelijk. Binnen de gemeenschap waarin ik opgroeide gold dat als een grote zonde. Ik raakte volledig in paniek, had echt krankzinnige stress en was er heilig van overtuigd dat God daar letterlijkbij was geweest, dat Hij alles zag. Uiteindelijk vertelde ik het, in delen, aan mijn ouders. Zij zeiden meteen dat ik een afspraak moest maken met de ouderlingen – mannen binnen de gemeenschap die een soort leidinggevende rol hebben. Dan kom je ’s avonds alleen naar de zaal, loop je een gang door naar een kleine vergaderruimte, en daar zitten drie oudere mannen tegenover je die je alles moet vertellen. Daarna verlaten ze de kamer, gaan ze overleggen en bidden, en komen ze terug met een vonnis. In mijn geval: uitsluiting. Volgens hen had ik niet genoeg berouw getoond. Ik werd dus uitgesloten omdat ik seks had gehad voor het huwelijk. Daardoor kwam er in één keer ontzettend veel op me af: niet alleen schuld en schaamte, maar ook ­verwarring, angst en een enorm gevoel van onveiligheid. Maar op het moment zelf zat ik daar vooral verdoofd. Ik deed wat ik dacht dat ik moest doen, zonder nog ruimte te voelen voor mijn eigen emoties. Wat het nog heftiger maakte, was dat het mentaal al heel slecht met me ging. Ik woonde op datmoment niet meer thuis, maar bij een tante op zolder.Daarna ging ik niet meer naar school. Ik deed een suïcide­poging en werd vervolgens opgenomen in een ­psychiatrische inrichting. De week dat ik daaruit kwam, werd ik uitgesloten. Dus terwijl ik eigenlijk nog amper ­overeind stond, viel mijn hele wereld weg.

Na mijn uitsluiting hadden mijn ouders en ik vier jaar geen contact. Zij geloven dat iemand negeren en buitensluiten juist liefdevol is: dan zou diegene sneller terugkeren naar de organisatie. Ik ben toen gaan samenwonen met mijn vriend van destijds. We hebben van alles gedaan om te overleven: illegaal onderhuren, in de woonkamer van iemand anders slapen op een opklapbed, werken, school afmaken. Ik stond nog steeds in de overlevingsstand, dus mentaal was ik nog lang ziek. Ik was bang voor mensen, bang voor de buitenwereld, want ik had altijd gehoord dat alles buiten Gods organisatie slecht was en dat het daar alleen maar slechter met je kon gaan. Ik kreeg pleinvrees en zat vooral veel binnen. Ik heb therapie geprobeerd, maar ik had vaak het gevoel dat ik niet echt werd begrepen. Omdat ik niet openlijk durfde te praten over mijn achtergrond – ondanks alles wilde ik de organisatie niet in een kwaad daglichtzetten – werd er vaak langs de kern heen behandeld.Daardoor kreeg ik niet de hulp die ik eigenlijk nodig had.
Wat me uiteindelijk het meest heeft geholpen, was praten met mensen die dicht bij me stonden. Mijn vriend heeft echt uren en uren naar me geluisterd. Daarnaast hielp het me om creatief bezig te zijn: schrijven, liedjes en teksten maken, later ook theater. Ik had geluk dat mijn beste vriendin ook al weg was uit het geloof, net als een andere vriend die ik van vroeger kende. Daardoor ontstond er een klein ­clubje van mensen die begrepen waar ik vandaan kwam. We zaten dan samen dingen terug te halen: ‘Zeiden ze nou altijd dit? En dat?’ Toen ik eenmaal buiten de sekte stond, begon ik ­inhoudelijk vragen te stellen. Dat waren in het begin nog heel ‘droge’ vragen: wat staat er nou precies in de Bijbel? Klopt de uitleg die wij kregen wel? Waar komt dit vandaan? Later ging het meer over de hypocrisie van de ­organisatie: de waarden die worden gepredikt versus hoe er in de ­praktijk wordt gehandeld. Ik begon te zien hoeveel sociale controle en hiërarchie erin zit. En dat was een pijnlijk proces, want het betekende ook dat mijn hele werkelijkheid opnieuw moest worden opgebouwd.