Documentairemaker en rouwdeskundige Sara Kolster maakte de jeugddocumentaire Zo dood als een pier. ‘Volwassen kunnen om de dood heendraaien, terwijl kinderen juist heel goed in staat zijn het erover te hebben.’
Kolster vertelt aan LINDA. waarom praten over de dood met kinderen zo belangrijk is.
Toen Kolster vijf was verloor ze haar zusje van drie onverwachts aan een hersentumor. Dat had een enorme impact op het gezin. “Er was ontzettend veel verdriet”, vertelt ze. “Ik voelde me een buitenstaander. Er werd gezegd: ‘Jij was nog zo jong’. Ik dacht: oké, blijkbaar heb ik er niks van meegekregen, dat verdriet is niet voor mij’. Misschien ben ik hierdoor wel bovenmatig geïnteresseerd geraakt in de dood en wil ik het er daarom vaker over hebben.”
Want juist kinderen kunnen, volgens Kolster, heel goed praten over de dood. “Kinderen hebben het er samen over, en daarna gaan ze meteen weer over in de waan van de dag. Daar kunnen we als volwassenen veel van leren. Volwassenen hebben de neiging ergens in te blijven hangen, of het ongemakkelijk te vinden. Kinderen zijn daar veel directer in.”
De documentaire is opgenomen op de Montessorischool in Amsterdam-West. Hier verliezen de leerlingen in korte tijd twee juffen: juf Pleun overlijdt aan een hartaanval en Juf Tineke aan kanker. Hun dood maakt indruk op de kinderen. “We hoorden opeens dat Juf Tineke was overleden. Ze was een van mijn lievelingsjuffen”, vertelt Mo, een van de hoofdpersonages in de documentaire.
Een jaar lang volgt Kolster de leerlingen. De schooltuin staat hierin centraal. De kinderen krijgen les van meester Thijs: hij vertelt hen over de cyclus van het leven, waar de dood een groot onderdeel van is. Kolster werd destijds niet gestimuleerd om over het verlies van haar zus te praten met leeftijdgenootjes. In de documentaire hebben de kinderen het er onderling juist wél over, bijvoorbeeld door het zien van een dode worm.
Als de kinderen het beestje vinden, vertelt meester Thijs: “Mensen die na hun dood worden begraven, worden opgegeten door beestjes en wormen. En worden zo weer onderdeel van de natuur. Wormen poepen hun eten ten slotte ook weer uit.” Leerling Minh reageert er meteen scherp op: “Ik word wormenpoep.”
Tekst gaat door onder de afbeelding.
“Kinderen voelen het haarfijn aan als de dood een onderwerp is waar mama en papa of een juf, het liever niet over hebben. Wij als volwassen hebben de dood vaak al onder ogen gezien. Dat mag je ook echt bespreken met een kind. Vertel wat je voelde toen oma overleed of toen de hond doodging. Durf je kwetsbaar op te stellen.”
Want juist van kinderen valt veel te leren als het over de dood gaat. Maar, tipt ze: “Stel je als volwassene niet op alsof je er alles over weet. Dat weten we natuurlijk niet. Kinderen hebben ook hun eigen fantasie over de dood.”
Knuffelmakers Liesbeth en Caressa: 'Je kunt je tranen in een knuffel kwijt'
Dat komt terug als een van de leerlingen zegt: “De dood is net als een robot, als je hem uitdoet dan werkt hij niet meer.” Volgens Kolster helpt openstellen voor de fantasie van kinderen bij het gesprek. “Als je daar in meegaat en het serieus neemt, komen er hele mooie dingen uit. Veel diepliggende antwoorden die voorbijkomen in de documentaire had ik nooit verwacht. Ik heb tijdens het filmen veel van die kinderen geleerd.”
De documentaire is bedoeld als spiegel voor volwassenen. Kolster wil laten zien dat we het er gewoon over kunnen hebben.”De dood stoppen we het liefst zo ver mogelijk weg, terwijl het voor iedereen vaststaat: aan het einde van het leven ga je dood. Het is zo verbonden met alles.”
In het gezin van Kolster gaat het nu wél over de dood. “Mijn kinderen willen, naast onze twee katten, ook dolgraag een hond. Maar wij hebben gezegd: ‘Nee, dat gaan we echt niet doen’. Vooral mijn man is hier heel stellig in. Toen zeiden de kinderen: ‘Als papa dood is, dan mogen we een hond’. Dus nu is het: ‘We mogen een hond als papa dood is’. Dat is natuurlijk gekscherend gezegd, maar bij ons komt de dood altijd te pas en te onpas aan bod. Soms tot vervelens toe. Dan zegt mijn jongste van negen: “Daar hoef ik het nu even niet over te hebben”.”
Met deze jeugddocumentaire wordt over de dood praten wellicht makkelijker. “En dan op een manier die niet meteen aanvoelt als een zware therapiesessie”, sluit Kolster af. De vierdelige documentaireserie Zo dood als een pier is vanaf zondag 8 oktober om 19:20 uur te zien op NPO Zapp en NPO Start.
Interviewer Fokke Obbema: 'Praten over de dood brengt mensen dichter bij elkaar'
