Sander Schimmelpenninck onderzoekt lastenkloof in tweede seizoen 'Sander en de kloof': 'Je kunt pas echt boos zijn als je weet wat je mist'

‘Sander en de kloof’

Sander gooit in 2022 hoge ogen met het eerste seizoen van Sander en de kloof. In de VPRO-documentaireserie onderzoekt de programmamaker de vermogens- en kansenongelijkheid in Nederland. De aanleiding voor het eerste seizoen van de serie zijn Sanders eerdere ervaringen met ‘rijke mensen’ tijdens zijn tijd als hoofdredacteur bij Quote. “Ik zag hoe rijke mensen constant de boel naar hun eigen hand konden zetten.”

De programmamaker wilde voor het eerste seizoen op zoek gaan naar een verklaring voor de groeiende onvrede in Nederland. “Ik wilde naar de plek gaan waar die onvrede echt gevoeld wordt en de ogen openen van diegenen die echt worden getroffen door kansenongelijkheid. Want je kunt pas echt boos zijn over iets als je weet wat je mist.”

Tweede seizoen

Nu, vier jaar later, staat het tweede seizoen van de documentaireserie voor de deur. Ondanks veel vraag naar een vervolg van Sander en de kloof gaf Sander de afgelopen jaren voorkeur aan andere werkzaamheden. “Omdat de kloof uit het eerste seizoen nog steeds relevant is. Het is niet iets dat snel verandert. Natuurlijk zijn er heel veel kleine kloven zichtbaar, zoals in het zorgsysteem of bijvoorbeeld tijdens lunches op school, maar ik wilde in een vervolg echt duiken in de politieke implicaties als oorzaak van die kloven.”

In het nieuwe seizoen onderzoekt Sander of de huidige politieke besluitvorming leidt tot een lasten- en vertrouwenskloof in Nederland. “Mensen zouden zich drukker moeten maken over de verschillen tussen wat er in ieders portemonnee binnenkomt dan wat zij eruit kunnen betalen. Inkomensverschillen lijkt iedereen voor lief te nemen, maar juist daar zouden we ons drukker over moeten maken. Dat werkenden meer belasting betalen dan mensen die al rijk zijn en vermogen hebben.”

Sander Schimmelpenninck heeft oplossingen voor ongelijkheid: 'Vermogenskloof tussen man en vrouw is het probleem'Lees ook

Sander hoopt door met mensen te praten, politieke opvattingen voortkomend uit de vertrouwenskloof beter te kunnen begrijpen. In het nieuwe seizoen onderzoekt de programmamaker daarom een drietal kloven: de migratie-, energie- en boodschappenkloof. “De keuze is gevallen op onderwerpen die je veel terug hoort onder de mensen die ik heb gesproken.”

Hij wil door deze drie kloven te onderzoeken, begrijpen waarom de lasten- en vertrouwenskloof – en de daarbij horende politieke onvrede – in Nederland zo groot is. Wat is de reden dat mensen hun toevlucht zoeken in politieke flanken? En waarom voelen zoveel mensen zich boos, machteloos en niet vertegenwoordigd?

De migratie-, energie- en boodschappenkloof

Een veelbesproken kloof die naar voren komt tijdens de gesprekken die Sander voor de documentaireserie voert, is de migratiekloof. “Wanneer ik maar lang genoeg druk, worden huidige problemen uiteindelijk bijna altijd gerelateerd aan migranten. Voor sommigen zitten er zelfs maar twee zinnen tussen het kopen van goedkope energydrank in Duitsland door de stijgende boodschappenprijzen in Nederland én de komst van migranten die in hun ogen de oorzaak zijn van de stijgende prijzen. En dat idee wordt gevoed door de politiek en de media.”

Naast de migratiekloof gaat Sander dieper in op de energiekloof, want wie plukt eigenlijk de vruchten van de versnelde energietransitie? “Ik wil laten zien dat het heel lastig is om mensen mee te nemen in maatschappelijke transities wanneer je niet aan de onderkant begint met het creëren van draagvlak voor bepaalde keuzes. Duurzaamheid is iets waar iedereen beter van wordt, dus hoe kan het dan zijn dat een grote groep mensen daartegen is?”

Dat de gestegen boodschappenprijzen niet voor iedereen voelbaar zijn, onderzoekt Sander in de vierde aflevering van de serie. Hij duikt dan in de boodschappenkloof. “Het is belangrijker te begrijpen hoe het inkomen en het vermogen in Nederland verdeeld wordt: waarom de één stijgende boodschappenprijzen meer voelt in de portemonnee dan de ander. Dat is veel belangrijker om te begrijpen dan de daadwerkelijke oorzaak achter die gestegen boodschappenprijzen.”

‘Mensen geven zichzelf de schuld van iets waar zij geen invloed op hebben’

Wat Sander het meest is bijgebleven tijdens het maken van het tweede seizoen van Sander en de kloof? “Dat mensen zichzelf de schuld geven van iets waar zij geen invloed op hebben.”

Sander herinnert zich een gesprek met een man die voor zijn sociale huurwoning aan het genieten is van de zon. “Hij vertelde mij over zijn hoge energierekening. En dat hij er niks aan kan doen, omdat de woningbouwvereniging zijn woning niet wil isoleren. Hij had spijt dat hij de woning een tijd geleden niet had gekocht, toen deze nog te betalen was. Hij gaf zichzelf eigenlijk de schuld voor de situatie waar hij in zat.”

Één behoefte

Voor het nieuwe seizoen van Sander en de kloof gaat Sander na seizoen 1 opnieuw op zoek naar de verklaring voor de aanhoudende onvrede in Nederland. Daarom verschuift zijn aandacht naar wat mensen moeten dragen: de lastenkloof. Zit de pijn in wat de rijken hebben of in wat de rest moet dragen? Waar komt die groeiende politieke onvrede vandaan en waarom voelen zoveel mensen zich boos, machteloos en niet vertegenwoordigd?

Volgens de programmamaker komt er uit alle gevoerde gesprekken in ieder geval één hele duidelijke behoefte naar voren: mensen hebben behoefte aan duidelijkheid. “Politiek moet het in Nederland duidelijker zijn waar mensen wel en niet op kunnen rekenen. Kun je in Nederland rekenen op een huis? Ja of nee? Heb je eigenlijk recht op een verwarmd huis? En wat is de gewone basis en wat de zogenaamd eigen keuzes? Het is onduidelijk waar we allemaal recht op hebben en wat afdwingbaar is voor ons als maatschappij.”

‘Sander en de kloof’ (VPRO) is vanaf donderdag 3 september om 20.25 uur te zien op NPO 2 en NPO Start.

Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.

Sander Schimmelpenninck onderzoekt vergaande invloed van sociale media: 'Heeft de wereld niet beter gemaakt'Lees ook