'Die vrijheid zonder kinderen is heerlijk, maar er plakt ook een schuldgevoel aan vast'

Circle of life

Wie een kind krijgt, heeft plotsklaps al zijn prioriteiten op orde. Vanaf dat moment is niets belangrijker dan je baby zo gezond en gelukkig mogelijk grootbrengen. En met een kind krijg je automatisch ook heel duidelijke ijkpunten in je leven. Van de eerste stapjes tot de eerste schooldag, slagen voor het eindexamen, misschien afstuderen, het ouderlijk huis uitvliegen en wie weet een kleinkind. Met een kind maakt de circle of life een complete wenteling om jouw as. Maar wat als er (bewust) geen kinderen komen? Waar kruipt dan de zin van het leven in?

Allereerst: het is waar. Mensen zonder kinderen hebben vaak meer tijd, energie en geld dan mensen met kinderen. Dat wil niet zeggen dat kinderloze mensen nooit moe zijn. Of niet opgebrand kunnen raken, maar dat is niet het punt dat ik nu wil maken. Wat ik wel wil zeggen: die vrijheid is heerlijk, maar daar plakt soms ook een schuldgevoel aan vast. Want terwijl ouders om begrijpelijke redenen loeidruk zijn met hun kinderen – ‘geleefd worden’ is de term die ik vaak hoor – kun je als kinderloze op een willekeurige donderdagavond ineens gegrepen worden door een existentiële crisis. Wat doe ik hier nu eigenlijk? Wat is mijn rol in dit geheel?

'Moeders verwachten een soort oergevoel zodra hun kind is geboren, maar wat als dat niet komt?'Lees ook

De zin van het leven

Ik ben niet de enige, blijkt als ik presentator Chantal Saba hoor in de podcast Bewust geen kinderen: “In principe is een kindvrij leven een leven dat je meer naar je eigen voorkeuren invult. Gek genoeg voelt het alsof ik me moet verantwoorden. Bang dat de buitenwereld mij ziet als een egocentrische vrouw die alleen maar in haar eigen ziel aan het roeren is. Een schuldgevoel omdat ik niet bijdraag aan de mensheid. Wat is mijn toegevoegde waarde?”

Daar raakt ze een snaar. Waar doe je het allemaal voor als je toch geen nageslacht hebt? En wat is dan de zin van je leven, als er geen biologische nalatenschap komt? Ik vraag het aan Rogier Hoenders. Hij is psychiater, mindfulnesstrainer en hoogleraar zingeving aan de Rijksuniversiteit Groningen: “Naast een biologische nalatenschap bestaat er ook een sociale nalatenschap. Zoals iets positiefs doen voor de samenleving. Of spirituele nalatenschap, waarbij je jezelf ontwikkelt om wijzer, geduldiger of vrediger te worden en anderen daarbij te helpen.

Voor sommigen wordt zingeving bepaald door het gezin of de religieuze of spirituele cultuur waarin men opgroeit. Voor anderen is het een persoonlijke zoektocht. Soms duurt die levenslang, al hoeft dat niet. Voor mij persoonlijk gaat het om mezelf ontwikkelen en een positieve bijdrage leveren aan de samenleving. Als hoogleraar probeer ik kennis te vergaren en te delen en daarmee anderen te inspireren.”

'Als je keuze afwijkt van de heersende norm moet je je vaak verantwoorden, en vrouwen veel meer dan mannen'Lees ook

Vrijheid ten volle benutten

Waar Chantal in de podcast worstelt met haar waarde voor de maatschappij, ga ik geregeld de strijd aan met het idee dat ik dan toch op zijn minst iets groots moet doen. Dit vanuit een latent schuldgevoel dat ik mijn vrijheid niet ten volle benut. Want ik ben ook maar gewoon aan het werk, doe leuke dingen met mijn man en vrienden, en ga soms op reis. Oké, wel wat vaker en soms wat langer dan een gemiddelde vakantie.

Maar ik heb nog geen wereldprestatie van formaat geleverd, geen boek geschreven dat alles heeft veranderd en ook geen onzichtbaar probleem aangekaart en daarmee duizenden vrouwen geholpen. Maar dan grijpt hoogleraar Rogier in: “Er zit een kant aan onze maatschappij waarin alles succesvol, maakbaar of spectaculair moet zijn, maar dat leidt niet noodzakelijkerwijs tot voldoening of geluk.

Tevreden zijn, of specifieker, het trainen van dankbaarheid voor wat we hebben, is een krachtige oefening die hierbij kan helpen. Ik denk dan ook dat er geen reden is voor een schuldgevoel. Elke keuze heeft voor- en nadelen voor jezelf en voor anderen. Vanuit mijn perspectief gaat het uiteindelijk niet om het wel of niet krijgen van kinderen op zich, maar om het streven een positieve invloed te hebben op anderen en of de samenleving. Via je kinderen of anderszins.”

'De angst voor het onbekende kinderloze leven kan groot zijn'Lees ook

Kindvrije vrouwen

In de podcast worden Chantals twijfels over haar waarde steeds weer ontkracht door de gasten – soms een kennis of vriendin – tegenover haar. “Ik ken je als iemand die altijd klaarstaat voor anderen. Je bent een aanwinst voor mensen om je heen. Is dat niet genoeg?”, kaatst een vriendin terug. Daarbovenop heeft Chantal een podcast gemaakt waarmee ze een spotlight werpt op wat vrouwen óók kunnen zijn, los van het moederschap. Voor kindvrije vrouwen zoals ik is het enorm fijn om deze stemmen ook te horen.

Natuurlijk hoop ik dat ik ooit een geweldig boek schrijf. Maar in de tussentijd heb ik me aangemeld als vrijwilliger bij een wilde dierenopvang in de buurt. Dankbaarheid hoef ik van de patiënten niet te verwachten – wilde dieren zijn niet bepaald knuffelbeesten – maar op de dagen dat ik bij schemer een egel of vleermuis vrij mag laten, heb ik steeds vaker het gevoel dat dit er echt toe doet.

Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.

'Met social freezing zet je het 'wil ik kinderen-vraagstuk' letterlijk even in de ijskast'Lees ook