Prof. Iva Bicanic schrijft voor LINDA. een aantal artikelen over een onderwerp waar we het eigenlijk liever niet over hebben: seksueel misbruik van kinderen.
Hier lees je meer van haar artikelen.
Hoe vertel je iemand dat je misbruikt bent? Iva Bicanic: 'Delen is helaas niet altijd helend'
De impact van zwijgen
Wist je dat iemand die binnen de familie seksueel misbruik meemaakt, dit gemiddeld ruim tien jaar stilhoudt? Hoe dichterbij degene staat die het doet, hoe langer het vaak duurt voor dit uitkomt. Dat is niet zo gek, want binnen een familie heeft zo’n onthulling vaak grote gevolgen. Slachtoffers kunnen het gevoel hebben dat ze de sleutel van het geluk van alle familieleden in handen hebben. Een grote verantwoordelijkheid. Als het uitkomt, zijn er vaak heftige emoties, bij believers en non-believers. Onthullen kan tot een (definitieve) contactbreuk leiden als de omgeving reageert met ontkenning, ongeloof, doodzwijgen of afwijzen.
Het wordt vaak onderschat wat het met iemand doet om jaren met zo’n groot geheim rond te lopen. Zij kunnen zichzelf niet volledig laten zien aan anderen, houden altijd iets achter. Hun dierbaren kennen hun gedachten niet en kunnen die dan ook niet corrigeren. Als slachtoffers bijvoorbeeld denken: ik heb het uitgelokt, er is iets mis met mij of wat mij is overkomen is geen écht misbruik, want ik heb me niet verzet of geen aangifte gedaan, blijft dat soms jarenlang in hen doorwerken. En dat kan serieuze impact hebben.
Schuldgevoelens kunnen leiden tot zelfverwijt, zelfveroordeling of zelfhaat. En dát uit zich weer in gedrag als automutilatie, suïcidale gedachten of eetproblemen.
Kans op herhaling
Een ander gevolg van seksueel misbruik is ‘revictimisatie’. Hier zijn honderden studies naar gedaan, waaruit blijkt dat de helft van de mensen die als kind misbruikt worden, het op latere leeftijd opnieuw meemaken. Dat klinkt misschien gek, maar ik ga proberen uit te leggen hoe dat zit.
Dat eerste misbruik op jonge leeftijd geeft natuurlijk stress. Heel veel kinderen denken dat ze zélf iets verkeerd hebben gedaan, en voelen zich vies, stout, fout, raar of smerig. Ze gaan zichzelf zien als dader in plaats van slachtoffer, en durven het vanuit die angst dat ‘uitkomt wat zij hebben gedaan’ bijvoorbeeld niet met vrienden of klasgenoten te delen. Het geheim en de stress die daarmee gepaard gaat, belemmeren verbinding met anderen.
Iva Bicanic over seksueel misbruik van kinderen: 'Denken dat het 'hier niet gebeurt' is echt ons grootste probleem'
Kinderen kunnen natuurlijk niet goed omgaan met die stress, daar zijn ze te jong voor. Ze gaan het wegstoppen en hun gevoel uitschakelen, wat de kans op ‘nieuw’ misbruik vergroot. Het kan zijn dat ze gaan blowen of drinken om gevoelens te dempen. Het kan zijn dat ze juist veel met seks bezig zijn in de puberteit. Of dat ze zichzelf de schuld geven, met een laag zelfbeeld tot gevolg. In al die gevallen is er een grotere kans dat er opnieuw misbruik plaatsvindt.
Snap je waar ik op doel? De gevolgen van het eerste misbruik, het aanpassen aan een onveilige omgeving, kunnen ertoe leiden dat het opnieuw kan gebeuren. Dat is heel triest, want er ís natuurlijk helemaal niets mis met deze kinderen. Kinderen hebben hier per definitie geen schuld aan.
Vertellen mág, maar moet niet
Soms wordt te makkelijk gezegd dat je als slachtoffer moet praten, dat je moet vertellen wat je hebt meegemaakt. ‘Delen is helen’, dat idee. Ja, als iemand goed reageert, kan delen zeker helend zijn. Sociale steun, er echt voor iemand zijn, werkt als een buffer tegen stress en tegenslag. Zo zou het altijd moeten gaan, maar dat is helaas niet zo.
In 75 procent van de gevallen krijgt het slachtoffer een negatieve reactie na het delen van hun verhaal. Dat kan zich op tig manieren uiten: ongeloof, ontkenning, uitstoting, afwijzing, doodzwijgen, victimblaming, partij kiezen voor de pleger … De lijst is lang. En de impact daarvan is heel pijnlijk. Want als de mensen van wie je houdt wegkijken of je niet geloven, dat voelt echt als verraad.
Het misbruik zelf is dus potentieel traumatisch, maar het delen ervan kan ook zo beleefd worden. Soms hebben mensen achteraf zelfs spijt dat ze het hebben verteld, bijvoorbeeld als niemand thuisgeeft. Ik ben dan ook heel sterk van mening dat niemand móet vertellen over misbruikervaringen. Je mág het vertellen. Er zijn genoeg mensen in Nederland die hun ervaringen ergens ‘achterin’ hun hoofd bewaren. En dat is helemaal goed, daar gaan alleen zij zelf over.
Het is niet per se moediger als je iets wél vertelt, iets niet vertellen is ook moedig. Stel dat het misbruik binnen je familie heeft plaatsgevonden. Als je dat niet vertelt, draag je de verantwoordelijkheid van een hele familie die nog bij elkaar is omdat jij je mond houdt. Voor mij zit er geen hiërarchie in, er is niet iets dat ‘beter’ is om te doen. Wel of niet vertellen: daar mag iemand zelf over beslissen.
'Zie je wel dat je het lekker vindt?': Lianne maakt kunst van nare uitspraken rond seksueel misbruik
Hoe pak je dit aan?
Als je nou wél besluit je verhaal te delen, bedenk dan eerst even met wie je het wil delen. Het hoeft niet meteen met je familie, het kan ook met een vriend(-in) of collega. Als dat te spannend is, kun je ook eens het Centrum Seksueel Geweld bellen of chatten, en kun je daar (anoniem) met een hulpverlener oefenen. Want als je tien jaar lang hebt gezwegen, is het best wel heel erg spannend als je je ineens gaat uitspreken. Daar kunnen mensen je bij helpen.
Als uitspreken te moeilijk is, kun je het natuurlijk ook op papier zetten en daarna weer weggooien of verscheuren. Of het delen via een appbericht, als je iemand direct aankijken spannend vindt. Er zijn heel veel manieren om zoiets te vertellen. Onderzoek wat voor jou goed voelt en neem er de tijd voor.
En dan is er natuurlijk de ándere persoon, met wie deze kennis gedeeld wordt. Goed reageren op zo’n heftige mededeling is een kunst. Vaak is er, logischerwijze, sprake van shock of verontwaardiging. Om ervoor te zorgen dat iets niet escaleert, adviseer ik om een time-out in te stellen. Zeg bijvoorbeeld: ‘Dankjewel dat je dit vertelt, geef me heel even de tijd om te bedenken hoe ik me hierbij voel en hoe ik er voor jou kan zijn. Of: ik schrik er echt van, mag ik er later op terugkomen?’ Dat moet je dan ook écht doen, natuurlijk. Maar het kan wat ruimte scheppen om alles te laten bezinken, en te bedenken hoe je iemand goed kunt ondersteunen. Aanwezig zijn, aanwezig blijven. Dat kan écht een verschil maken.
Heb jij seksueel geweld meegemaakt en wil je daarover praten? Centrum Seksueel Geweld biedt professionele hulp en is 24/7 bereikbaar via het telefoonnummer 0800 – 0188. Je kunt ook terecht bij Slachtofferhulp Nederland via 0900-0101.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Mandy (37) over de gevolgen van seksueel misbruik door haar opa: 'Nog dagelijks last van'
