Prof. Iva Bicanic is klinisch psycholoog met een expertise in seksueel misbruik en trauma. Ze schrijft voor LINDA.nl een aantal artikelen over een onderwerp waar we het eigenlijk liever niet over hebben: seksueel misbruik bij kinderen.
Hier lees je meer van haar artikelen.
Sociale media spelen een grote rol in onze dagelijkse levens, en dus ook in dat van kinderen. Veel kinderen brengen er uren per dag door. Maar wat maken ze eigenlijk mee in die wereld? Als kinderen thuiskomen van school, vragen ouders meestal hoe het was en met wie ze gepraat hebben. Vragen over wat er online gebeurt worden niet of weinig gesteld. Daardoor hebben ouders vaak minder zicht op wat hun kinderen online doen, op welke platforms ze actief zijn en of die omgevingen veilig zijn.
De realiteit is dat de online wereld niet altijd veilig is voor kinderen en jongeren, en dat ze daar sneller mee in aanraking kunnen komen dan volwassenen vaak denken. En het maffe is dat dit onder je eigen dak kan gebeuren, terwijl je met het gezin TV zit te kijken en de kinderen op hun mobiel bezig zijn.
Tegenwoordig hoor je de term grooming veel voorbij komen. Hierbij probeert iemand online een band op te bouwen met een kind, door interesse te tonen, complimentjes te geven en vertrouwen te winnen. Een soort online kinderlokken dus, waarbij de lokker vooral op zoek gaat naar kinderen die thuis onvoldoende bescherming of aandacht krijgen van volwassenen.
Het motief van de groomer is vaak het bevredigen van eigen seksuele behoeften en/of geld verdienen. Het online contact begint voor het kind aanvankelijk leuk en schijnbaar onschuldig. Sommige kinderen kunnen zelfs verliefd worden op (de aandacht van) de lokker of in de ban raken van die persoon. Die maakt vervolgens misbruik van de situatie en manipuleert het kind bijvoorbeeld om seksuele beelden te sturen, handelingen bij zichzelf uit te voeren of aan te sturen op een ontmoeting. En dán slaat de sfeer om en begint het kind te beseffen dat het klem zit.
Opvallend genoeg zijn er ook situaties waarin kinderen juist zélf het initiatief nemen of actief zijn op 18+ platforms. Sinds vorig jaar is er sprake van een alarmerende ontwikkeling: een derde van de foto’s en video’s die bij het Meldpunt Kinderporno binnenkomen, is gemaakt door de kinderen zélf. Deze beelden maken en plaatsen ze zelf online, zonder dwang of druk van een derde. Dit baart de politie en hulpverlening grote zorgen, omdat ze prooi kunnen worden voor mensen met verkeerde bedoelingen.
Waarom sommige kinderen dit doen? Dat weten we nog niet precies, met behulp van onderzoek hopen we hier meer over te leren. Mijn vermoeden is dat het verband houdt met kwetsbare omstandigheden. Ik zeg nadrukkelijk kwetsbare omstandigheden, níet kwetsbare kinderen. Elk kind heeft eten, drinken, liefde en aandacht nodig om te leven. Dit zijn basisbehoeften. Zonder deze ingrediënten ontstaat honger, dorst en eenzaamheid. Het is normaal om gezien te willen worden, speciaal te willen zijn. Plegers maken misbruik van deze normale behoeftes van kinderen.
Iva Bicanic over seksueel misbruik van kinderen: 'Denken dat het 'hier niet gebeurt' is echt ons grootste probleem'
Dan heb je nog de deepfakes, een steeds vaker voorkomend probleem. Stel: een jongen heeft via Snapchat contact met een meisje dat hij niet kent, maar wel heel leuk vindt. Na wat contact stuurt zij een topless foto en vraagt ze hem om iets spannends terug te sturen. Hij doet dat en meteen is het game over: dat meisje blijkt helemaal niet te bestaan, haar topless foto is een deepfake.
Nu wordt de jongen afgeperst dat hij binnen 24 uur moet betalen, omdat anders iedereen zijn beelden te zien krijgt. Hier zitten criminelen achter die snel buit willen maken. Het beste is om niet te reageren en dit te melden, maar als je jong bent kun je hier natuurlijk enorm van schrikken en in paniek raken.
De laatste tijd hoor je in het nieuws meer over grootschalige online misbruikzaken, waar tientallen of zelfs honderden kinderen bij betrokken zijn. Het is bijna niet te bevatten. Als samenleving moeten we opletten dat we er niet apathisch of onverschillig van worden. Het werd lange tijd onderschat, maar onderzoek wijst uit dat de impact van online misbruik eigenlijk hetzelfde is als de gevolgen van fysiek misbruik. We mogen dus niet te lichtzinnig doen over de impact die online misbruik kan hebben. Bij beide soorten misbruik kan het slachtoffer zich vies voelen, bedreigd, of krijgt hij of zij naderhand last van somberheid, slaapklachten, paniekaanvallen en soms zelfs suïcidale gedachten.
Bij online misbruik is er nog een extra nadeel: online kunnen beelden nog lang rond blijven zwerven, zonder dat je precies weet wat hiermee gebeurt. Je hebt daar geen controle over. Dat maakt het voor de verwerking moeilijker, het hoofdstuk is moeilijk te sluiten. Terwijl het juist zo belangrijk is dat je het een plek kunt geven. Dat kalmeert. Daarnaast is verwerking ook belangrijk om herhaling te voorkomen.
Elke ouder zal zichzelf dezelfde vraag stellen als ze hierover lezen: hoe voorkom ik dit? Het eerlijke antwoord daarop is: dat kan niet honderd procent. Maar je kunt wel met je kind bespreken dat je nooit boos zult worden als zoiets zou gebeuren, en ervoor zorgen dat je weet wat de voor- en nadelen van sociale media en chatplatforms zijn. En sowieso is praten over de interesses en online bezigheden van je kind een goed idee. Vraag wat ze op hun mobiel hebben gedaan, wat ze online hebben gezien of grappig vonden. Maak dat soort gesprekken normaal, wees écht geïnteresseerd.
Natuurlijk gaan ze je niet alles meer vertellen naarmate ze ouder worden, maar creëer thuis een omgeving waarin moeilijke thema’s in ieder geval bespreekbaar zijn. Als ouder zul je altijd een paar kilometer achterlopen als het gaat om de online wereld van je kind, maar je kunt in ieder geval proberen het gat zo klein mogelijk te houden.
Thekla Reuten (50) geeft haar zoons 'pas' op hun veertiende een smartphone: 'En dat vinden ze helemaal prima'
Als je kind toch iets deelt over online misbruik of iets moeilijks vertelt: blijf dan vooral kalm, hoe moeilijk dat ook is. Deze drie zinnen kunnen helpen:
– Wat goed dat je naar me toe komt, ik ben er voor je.
– Je hebt niets verkeerd gedaan.
– Vertel eens …
Dat is echt het beste wat je kunt doen. Jij geeft als ouder het ritme van de verwerking aan. Rustig blijven is makkelijker gezegd dan gedaan. Vaak is ‘WAAAAT’ de eerste respons, of ‘Ik heb toch gezegd dat je dat niet mag doen’. Heel logisch, je zegt snel dingen vanuit emotie, maar kalm blijven is en blijft key.
Heb jij of een dierbare (online) seksueel geweld meegemaakt en wil je daarover praten? Centrum Seksueel Geweld biedt professionele hulp en is 24/7 bereikbaar via het telefoonnummer 0800 – 0188 of via chat. Met Offlimits (voorheen Helpwanted) kun je chatten als naaktfoto’s worden misbruikt of als je ongewenst online benaderd wordt voor seks.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Hoe vertel je iemand dat je misbruikt bent? Iva Bicanic: 'Delen is helaas niet altijd helend'
