Wat moet je weten voordat je aan je eerste baan begint?

1. Niemand verwacht dat je alles al kan

Spoiler alert: niemand gaat ervan uit dat jij op dag één alles snapt. Net als iedereen vóór je, begin je onderaan de ladder en dat is precies de bedoeling. Je bent aangenomen in een startersfunctie óók om te leren, dus je hoeft echt niet meteen perfect te presteren. Sterker nog: vragen stellen wordt juist gewaardeerd. Dat komt een stuk professioneler over dan stil blijven, zelf iets proberen en vervolgens chaos veroorzaken.

Weet ook: je eerste weken (en soms maanden) zijn gewoon een inwerkperiode, ookal voelt dat niet altijd zo. In deze eerste periode ben je bezig met systemen leren, uitvinden wie waarvoor verantwoordelijk is, je inbox onder controle krijgen en koffietjes drinken met collega’s om ze te leren kennen. Dat je nog zoekende bent, hoort er dus gewoon bij.

Het is ook heel normaal als je in het begin het gevoel hebt dat iedereen precies weet wat-ie doet en jij de enige bent die nog zoekende is. Dat gevoel heeft zelfs een naam: imposter syndrome. Suzanne legt uit: “Vooral bij je eerste baan kun je het gevoel hebben dat je er met geluk bent gekomen, in plaats van door je talent en kunde.” Dat zorgt voor onzekerheid en het idee dat je elk moment door de mand kunt vallen. Onterecht, want je zit er natuurlijk dankzij jezelf.

2. Je eerste maanden voelen vaak onwennig

Uit een Amerikaanse studie waarbij ze in 2007 onderzoek deden naar de eerste periode op werk blijkt dat nieuwe medewerkers gemiddeld enkele maanden nodig hebben om zich echt op hun plek te voelen binnen een organisatie.

“In het begin kan het voelen alsof je vooral aan het aftasten bent. Je bent misschien wat stiller, onzeker of bezig met hoe je overkomt. Dat is helemaal logisch: je zit nog in de fase waarin je alles en iedereen leert kennen en nog even de kat uit de boom kijkt,” zegt Suzanne, “dat betekent niet dat je niet goed op je plek zit, dit is supernormaal en hoort er gewoon bij.”

Het kost even tijd om je draai te vinden. Na een paar maanden (soms pas na een half jaar of zelfs een jaar) merk je vaak dat je wat meer jezelf wordt op werk. Natuurlijk blijf je professioneel en denk je na over wat je zegt en doet, maar het wordt allemaal wat natuurlijker en relaxter. Denk er ook aan dat dit misschien wat langer kan duren als je parttime werkt dan wanneer je een fulltimebaan hebt. Aangezien je simpelweg minder tijd hebt om een band met je collega’s op te bouwen.

3. De werkcultuur is net zo belangrijk als je functie

De inhoud en taken van je functie zijn niet alles. Zo is het net zo belangrijk om van de werkcultuur op de hoogte te zijn, dus probeer ook op de volgende zaken te letten:

• Hoe praten collega’s met elkaar? Formeel of juist chill?
• Wordt er verwacht dat je altijd bereikbaar bent?
• Lunchen mensen samen of achter hun laptop?
• Kleden collega’s zich formeel of meer noncha?
• Hoe behandel je de managers?
• Hoe behandel je de stagiairs?

Mocht je dit (nog) niet goed kunnen inschatten, dan kun je dit natuurlijk altijd aan je manager vragen. Weten hoe de werkcultuur in elkaar steekt, helpt misvattingen te voorkomen. Maar ook hiervoor krijg je natuurlijk de tijd om te leren.

4. Collega’s worden niet automatisch je vrienden

Op werk kom je alle soorten collega’s tegen: soms klikt het meteen, en soms blijft het wat oppervlakkig. Beide is normaal. Werkrelaties zijn nu eenmaal anders dan de vriendschappen die je misschien van school of studietijd gewend bent: je kiest je collega’s niet zelf uit, ze kunnen enorm verschillen in leeftijd en dus in een andere levensfase zitten dan jij.

Je hoeft dus ook niet overal bij te horen of met iedereen beste vrienden te worden om goed te functioneren. Zolang er respect is en je prettig kunt samenwerken, doe je het al hartstikke goed. “Gezelligheid is een bonus, geen vereiste”, vertelt Suzanne.

5. Feedback krijgen hoort erbij

Feedback krijgen kan in het begin best spannend zijn. Zeker als je net begint, kan het voelen alsof je iets fout hebt gedaan of alsof er kritiek is op jou als persoon. Maar vrijwel altijd is feedback juist bedoeld om je te helpen groeien in je rol. Je hoeft het niet meteen perfect te doen, daar is een startersfunctie ook niet voor. Volgens Suzanne helpt het om feedback te zien als onderdeel van je leercurve, niet als beoordeling van wie je bent: “Feedback gaat niet over jou als persoon, maar over je werk. Probeer die twee los van elkaar te zien.”

Uit een meta-analyse uit 2020 onder ruim 15.000 werknemers blijkt dat actief om feedback vragen samenhangt met betere prestaties en sneller leren. Door af en toe te checken: ‘doe ik dit goed? Wat kan beter?’ Krijg je sneller duidelijkheid en meer houvast. Feedback is dus juist iets positiefs: hoe beter je weet wat er van je verwacht wordt, hoe sneller je groeit en hoe zekerder je je voelt. En uiteindelijk ga je die rol zelf ook vervullen richting collega’s, gewoon, omdat het erbij hoort.

6. Fulltime vs parttime: wat past bij jou?

Twijfel je of je fulltime of parttime wilt starten? Je bent niet de enige. Beide opties hebben zo hun voor- en nadelen, en wat ‘beter’ is, hangt vooral af van wat jij nodig hebt in deze fase.

Uit onderzoek van Gallup in 2024 blijkt dat medewerkers die meer uren werken, zich vaak sneller onderdeel voelen van een team en sneller ingewerkt zijn. Je bent simpelweg vaker aanwezig, waardoor je makkelijker dingen oppikt en collega’s leert kennen. In sommige teams helpt dat ook om beter zichtbaar te zijn.

Tegelijkertijd laat data van de OECD in 2020 zien dat minder werken juist kan bijdragen aan een betere werk-privébalans en meer tevredenheid over je tijd. Het is wel slim om voor jezelf na te gaan of je met minder uren ook je vaste lasten kunt dekken.

Het is dus een afweging:

• Fulltime → sneller leren, sneller ingewerkt, meer binding met collega’s, hoger inkomen
• Parttime → meer balans en rust in je leven, maar soms juist wat meer onrust in het werkproces

Er is geen goede of foute keuze. Het belangrijkste is dat je iets kiest wat past bij jouw energie en leven op dit moment.

7. Energie managen en grenzen stellen is belangrijk (ja, ook als junior)

Fulltime werken is wennen. Waar je eerder misschien je dagen zelf indeelde, wordt er nu verwacht dat je er de hele werkdag bent, taken oppakt en constant ‘aan’ staat. Het is dus logisch dat je aan het einde van de dag moe bent, zeker in het begin,” legt Suzanne uit. “Dat betekent niet dat je het slecht doet, je bent simpelweg aan het wennen aan een nieuw ritme en alle nieuwe prikkels.”

Het is daarom belangrijk om je energie een beetje te bewaken. Pauzes nemen is geen luiheid, maar nodig om scherp te blijven. En merk je dat je structureel over je uren heen gaat, je werk mee naar huis neemt, nooit klaar bent met je takenlijst of vaak droomt over je werk? Zie dit dan als een teken om even op te letten of je niet structureel over je grenzen heengaat.

Veel starters denken dat ze zichzelf moeten bewijzen door altijd beschikbaar te zijn, maar dat werkt vaak averechts. Overwerken is niet automatisch indruk maken, en overal ja op zeggen maakt je niet per se professioneler. Juist door aan te geven wanneer iets onduidelijk is of te veel wordt, laat je zien dat je verantwoordelijkheid neemt. Professionaliteit betekent dus niet alleen hard werken, maar ook op tijd je grenzen aangeven.

Maar let op: het is ook weer niet nodig om bij het minste of geringste je grenzen aan te geven; vaak voel je zelf goed aan wanneer dat echt nodig is. Tegelijkertijd is het namelijk heel normaal om af en toe wat extra te doen, zoals een langere dag maken of een collega uithelpen.

8. Je eerste baan is waarschijnlijk geen droombaan

Je eerste baan is vaak vooral een ontdekkingsfase: je komt erachter wat wel en niet bij je past Het is dus helemaal niet gek als iets toch minder goed voelt dan je had verwacht. Sterker nog, dat is juist waardevol.

Suzanne legt uit: “Het gaat in deze fase niet alleen om ‘de perfecte job’, maar vooral om skills leren, ervaring opdoen en ontdekken waar je energie van krijgt. Je carrière hoeft daarbij echt niet in één rechte lijn te lopen, het mag ook een beetje zoeken zijn.”

Twijfelen hoort er dus gewoon bij. Je mag bijsturen, opnieuw kiezen of zelfs van richting veranderen. Van baan wisselen is niet falen, maar vaak juist een logische volgende stap. Alles wat je nu leert, neem je sowieso weer mee naar wat erna komt.

Hoe merk je dat je tegen een burn-out aanzit? 'Tips op internet zullen weinig helpen'Lees meer