Geneeskundestudent Frederiek Roukens (26) besluit deze zomer naar Oekraïne te reizen. Op dertig kilometer van het front werkt ze een week lang in een militair ziekenhuis. Ze ziet amputatie na amputatie, hoort om de haverklap het luchtalarm afgaan en slaapt maximaal drie uur per nacht.
Nu ze terug is en begonnen is met haar coschappen, voelt alles dubbel. Een ding weet ze zeker: ze gaat terug.
Bij aankomst in het ziekenhuis in Charkiv krijgt Frederiek een warme knuffel. Ze is de eerste buitenlandse vrijwilliger die daar, tijdens de oorlog die inmiddels al 4,5 jaar duurt, komt werken.
Voor Frederiek is het inmiddels haar derde keer in Oekraïne. Alles begon met een appje in de Geneeskunde-chat. “Ze zochten mensen met een medische achtergrond die mee naar Oekraïne wilden. Ik dacht meteen: dit moet ik doen. Ze is al langer boos en verdrietig over de vele oorlogen in de wereld. “Bij ieder nieuwsbericht voelde ik me machteloos.”
Samen met Protect Ukraine gaat ze twee keer op konvooi. Met z’n vijftienen rijden ze met volgestouwde ambulances naar Oekraïne. Ze brengen verbandmiddelen, lijkzakken, handwarmers en elektrische generatoren voor de winter naar verschillende steden. Haar eerste keer in Charkiv wisselt Frederiek nummers uit met de artsen daar. “Ze zeiden: ‘Als je ooit wil helpen, laat het weten. Extra handen zijn altijd welkom.’ Toen dacht ik: als ik de mogelijkheid krijg, ga ik dat doen.”
De tekst gaat verder na de foto.
Frederiek met Iryna, hoofd van de intensive care
En die mogelijkheid kwam – zo’n anderhalve maand geleden. Tussen haar coschappen door heeft Frederiek drie weken vrij. Precies genoeg tijd om een week lang spullen naar Oekraïne te brengen, dan een week in het militaire ziekenhuis in Charkiv te helpen en daarna weer terug te gaan.
“Ik mocht meehelpen op de intensive care, waar militairen in vreselijke toestand van het front kwamen.” Net als de vorige keren heeft Frederieks moeder het moeilijk met haar vertrek. “Het liefst houdt ze me in Amsterdam, maar ze weet dat ze me niet kan tegenhouden.” Daarom laat ze Frederiek iedere keer met liefde gaan, maar slaapt ze slecht als haar dochter weg is. “Ik appte haar iedere ochtend en avond dat ik oké ben.”
De tekst gaat verder na de foto.
De operatiekamer
“In het ziekenhuis draaiden ze dag- en nachtdiensten – en deden ze tientallen amputaties en operaties. Schotwonden heb ik niet gezien. Het is een heel andere soort oorlog dan de oorlogen die wij kennen. Ze noemen het niet voor niets een robotoorlog.
Alles wat ik zag, kwam door drones, mijnen en explosies. Die richten verschrikkelijke schade aan. Mensen komen binnen zonder armen of benen, of met lichamen die eruitzien alsof ze van binnenuit zijn geëxplodeerd. Onderweg naar Charkiv zei iemand uit Kiev tegen me: ‘Get ready for the zombie apocalypse.’ Ik snap nu waarom hij dat zo omschreef.”
'Wat zou je zelf aantrekken als je moest vluchten voor de oorlog?'
“Ik had er vooraf rekening mee gehouden dat ik geconfronteerd zou worden met verschrikkelijke verwondingen, veel trauma zou zien en weinig zou slapen. Maar vooral de blikken van de militairen zijn me bijgebleven. Die waren zo leeg en dof. Ten opzichte van vorige zomer zag ik veel verschil. Je merkt dat iedereen in Oekraïne op is.
Ook het verdriet van dierbaren van patiënten kwam keihard binnen. Partners die afscheid moesten nemen of kinderen die moedeloos bij hun vader zaten. Ik probeerde altijd steun te bieden door simpelweg een arm om iemand heen te slaan. Ik spreek geen Oekraïens, dus praten ging vaak niet. Aan de ene kant is dat lastig, aan de andere kant is er sowieso niets wat je kunt zeggen wat het voor de ander beter maakt.”
“Het luchtalarm ging tachtig procent van de tijd af in Charkiv. De meeste nachten bestonden daarom uit hazenslaapjes. Dan sliep ik in totaal misschien drie uur.
De eerste dag vroeg ik nadat het luchtalarm voor de negende keer afging of we niet naar de kelder moesten. Toen zei een arts: ‘Als wij in de kelder zitten, wie gaat er dan voor de patiënten zorgen?’ De zorg gaat daar gewoon door. Het luchtalarm accepteren is de enige manier waarop je je werk kunt doen.
Als je dit soort dingen meemaakt, moet je een knop om kunnen zetten waardoor je niet in paniek raakt. Ik wist dat ik niet veilig was, maar wat ik daar kon betekenen was belangrijker.”
De tekst gaat verder na de foto.
Frederieks slaapplek
“Slachtoffers helpen stond daar altijd voorop. Dat merkte je ook aan het ziekenhuispersoneel. Ondanks de stress, de chaos en het verschrikkelijke beeld van lichaam na lichaam zorgde iedereen voor elkaar.
Het hele team bleef kalm en lief naar elkaar. Tussendoor raakten we elkaar aan of gaven een knuffel. Je kan daar niet bij iedere patiënt stilstaan. Als iemand overlijdt, komt de volgende patiënt alweer binnen. Voor praten is geen tijd, maar elkaar even aanraken gebeurde vaak.”
De tekst gaat verder na de foto.
Het intensive careteam
Nataly vluchtte uit Oekraïne en opende een nagelsalon: 'Als je bommen hebt zien vallen, ben je niet meer bang om afgewezen te worden'
“Tijdens mijn week daar ontmoette ik een verpleegkundige die Sasha heette. Hij was 23 en superlief, een engeltje in dat ziekenhuis. De dag voordat ik vertrok, vertelde het hoofd van de afdeling dat de broer van Sasha was overleden. Hij werkte als dokter nóg dichter bij het front en iedereen daar was omgekomen door een droneaanval.
Ik kreeg meteen een knoop in mijn maag. Mijn god, je bent gewoon je broer verloren, dacht ik. Op andere momenten kon ik op tijd weglopen als ik merkte dat het te veel werd. Maar nu moest ik huilen. Iemand kwam naar me toe en zei: ‘Niet huilen, dit is ons dagelijks leven.’ Dat maakte het voor mij alleen maar heftiger. Het is zo oneerlijk.”
Inmiddels is Frederiek terug en weer druk met haar studie. “Soms denk ik: wat doe ik hier eigenlijk, terwijl ik weet dat ze daar mensen nodig hebben? Tegelijkertijd leer ik nu hoe ik een goede arts kan worden, zodat ik op een later moment weer kan helpen.
Het weggaan vond ik lastig. Ik was in een week tijd heel close geworden met de mensen in het ziekenhuis. Het voelde wrang dat ik weg kon en zij niet. Alsof ik ze in de steek liet. Zodra het kan, wil ik terug. In de tussentijd verspreid ik hun verhaal door interviews als deze te doen. Zodat we niet vergeten in wat voor hel Oekraïners leven.
Vrijheid is een privilege. Daar zie je een omgeving waarin voor vrijheid gevochten moet worden ten koste van mensenlevens. Gezinnen worden uit elkaar getrokken. Daarom wil ik me blijven inzetten voor mensen die het minder hebben, die onrecht wordt aangedaan of die kwetsbaar zijn. Ik hoop dat omkijken naar elkaar altijd sterker is dan het kwaad in de wereld.”
Daphne (28) legt leven dichtbij frontlinie in Oekraïne vast: 'Niet de oorlog mooier maken, maar de mens zichtbaar houden'
Anne Schiphof (26) is online redacteur bij LINDA.meiden. Ze groeide op in een dorp – zo’n plek waar je niet over straat kunt met een pet of er wordt al over je gepraat – en vluchtte op haar negentiende naar de stad. Eerst Utrecht, toen Rotterdam. Daar woont ze met een vriendin, die ze via Bumble leerde kennen. Ze zit balls deep in het modealgoritme en heeft een zwak voor Nederlandse hiphop en R&B.
