Je kent het misschien wel: iedereen lijkt stappen te maken, terwijl jij het gevoel hebt dat je stilstaat. Je studie voelt niet meer goed, je bent niet happy met je baan en voor je relatie geldt hetzelfde. Maar wanneer is dat een teken dat je écht vastloopt, en wanneer is het gewoon een rustige fase?
Voor onze LINDA.meiden-rubriek ‘Wat de FAQ’ vroegen we het aan psycholoog Fien Galama, a.k.a. De Angstpsycholoog.
Volgens Fien begint het al bij hoe we het woord gebruiken. “Vastlopen is geen diagnose, het is een ervaring”, legt ze uit. “Het is het gevoel dat mensen hebben dat ze vast zijn komen te zitten in hun leven of in de keuzes die ze hebben gemaakt waar ze inmiddels niet meer achter staan. Denk aan een studie, een relatie of een baan.”
Dat gevoel van stilstand krijgt vaak meteen een negatieve lading. “We hebben in deze maatschappij de norm dat stilstaan achteruitgang is. Terwijl dat eigenlijk vooral framing is. Je kunt het ook een rustige periode noemen; dat klinkt meteen heel anders.”
Toch kun je het idee hebben dat je écht vastzit. Fien stelt dat de belangrijkste graadmeter niet is wat je doet, maar hoe het voelt. “Wanneer je ontevreden bent over het pad dat je bewandelt en de keuzes die je maakt, kun je daarop vastlopen”, zegt ze.
“Als je vooruitkijkt naar jouw pad en je bent daar oké mee, dan gaat het prima. Maar als je er ontevreden over bent, dan loop je erop vast. Dat betekent niet dat je ‘fout’ zit. Het betekent vooral dat je misschien niet meer achter een keuze staat waar je eerder wél achter stond.”
Een rustige periode in je leven kan juist gezond zijn. “Stilstand is psychologisch gezien geen probleem. In de kern is rust en ontspanning iets positiefs. Het wordt pas problematisch als het gepaard gaat met innerlijke strijd, ontevredenheid of druk.”
Een simpele check is: hoe voelt het vanbinnen? Fien: “Als het echt een rustige fase is, voelt het alsof je diep kunt ademhalen. Als het niet zo voelt, dan is het dus ook geen rust. Dan zit er onrust onder.”
Dat vastgelopen gevoel kan zich op verschillende manieren uiten. “De meest voorkomende signalen zijn ontevredenheid, somberheid of zelfs depressieve klachten”, zegt Fien. “Sommige mensen ervaren een bore-out: je bent onderprikkeld en haalt geen voldoening meer uit wat je doet. Bij anderen lijkt het meer op een burn-out, omdat de druk juist te hoog voelt.”
Daarnaast noemt ze ook mentale signalen zoals piekeren, onrust, schaamte en angst. “Vastlopen betekent eigenlijk dat je niet tevreden genoeg bent om stil te staan, maar ook niet tevreden genoeg om een stap vooruit te zetten.”
Sharon (24) lag ruim twee jaar in bed door burn-out: 'Niemand snapte wat ik meemaakte'
Waarom voelt stilstaan zo snel als falen? Fien zegt dat het komt door de tijd waarin we leven. “De norm is: groei en zelfontwikkeling zijn altijd goed, stilstaan is slecht. Zeker voor millennials en Gen Z.”
En dan heb je nog social media, waar we ons continu met anderen vergelijken. “Je denkt dat jij het slecht doet, omdat je ziet dat iemand anders iets anders doet dan jij.” Onderzoek (Noon et al, 2021) laat zien dat die constante vergelijking je identiteitsvorming zelfs kan verstoren. “Als jij de overtuiging hebt dat je altijd moet groeien en productief moet zijn, dan gaat stilstaan automatisch voelen als falen. Terwijl je niet constant kunt groeien, je hebt ook rust nodig.”
Het gevoel van vastzitten komt vaak in specifieke fases van je leven, legt Fien uit. “Dat heet levensfaseproblematiek en komt voor in fases waarin je roltransities doormaakt. Denk aan de overgang van tiener naar twintiger, of van studie naar werk. Op dat soort momenten bevind je je in een grijs gebied, ben je bezig met wie je bent en wat je wilt.”
De Amerikaanse psycholoog Jeffrey Arnet noemde deze fase, in zijn onderzoek uit 2000, ‘emerging adulthood’. Fien: “Dat is een periode vol onzekerheid, twijfels en keuzes. Dat voelt soms als vastzitten, maar is eigenlijk gewoon groeipijn.”
Hoe je zelf naar je situatie kijkt, heeft veel invloed op hoe je je voelt. “Als jij zegt: ik ben vastgelopen, dan plak je een negatieve sticker op je situatie. Dat zorgt voor meer onrust. Als je het framet als: ik zit in een rustige fase, dan voelt dat zachter en ontstaat er juist ruimte voor verandering en nieuwe mogelijkheden.”
Dat verschil kan je gedrag beïnvloeden en zelfs veranderen. “Positieve framing kan ervoor zorgen dat je weer intrinsieke motivatie voelt om stappen te zetten.”
Als je er nog steeds van overtuigd bent dat jouw rustige vaarwater een vastloopperiode is, dan adviseert Fien om eerlijk naar jezelf te kijken. “Vraag je af: ben ik tevreden met de keuzes die ik heb gemaakt? Als ik vooruitkijk, voelt dit pad dan nog kloppend? Als de antwoorden nee zijn, dan is het tijd om je keuzes te heroverwegen en te veranderen.”
En misschien nog belangrijker, zo stelt Fien: luister naar je gevoel in plaats van alleen naar je hoofd. “Voelt deze periode als rust en ontspanning, of als druk en onrust? Als het niet goed voelt, is het tijd om te onderzoeken waar dat vandaan komt. Komt het door overtuigingen zoals het idee dat je iets ‘moet’ doen? Of komt het doordat de keuzes die je hebt gemaakt niet meer passen bij wie je bent?”
Je mág altijd van gedachten veranderen, benadrukt de psycholoog. “Je moet om de zoveel tijd herevalueren of je nog op het juiste pad zit. En het is helemaal niet erg om dan van richting te veranderen.”
Altijd als eerste de lekkerste verhalen? Download de LINDA.meiden app.
Kaya raakte overspannen op de middelbare school: 'Verdrietig dat ik het niet aankon'
Misha is freelance online redacteur bij LINDA.meiden. Ze is geboren en getogen in Rotterdam, maar verhuisde acht jaar geleden naar Amsterdam. Ze heeft een haat-liefderelatie met haar roze iPhone, die ze regelmatig verruilt voor haar e-reader. Haar favoriete genre? Romance.
