In Iran houden grootschalige protesten het land al weken in hun greep. Mensen gaan massaal de straat op om te demonstreren tegen het strenge Iraanse regime en de slechte economische omstandigheden.
Volgens mensenrechtenorganisaties zijn bij deze protesten in Iran inmiddels duizenden doden gevallen en tienduizenden mensen gearresteerd.
In Iran vinden al twee weken lang protesten plaats. Het zijn de grootste protesten sinds de Woman Life Freedom-opstand in 2022, na de dood van de 22-jarige Masha Amini. Zij werd met veel geweld opgepakt door de zedenpolitie, omdat ze haar hoofddoek volgens de agenten verkeerd droeg.
Burgers zijn woedend over de extreme inflatie, het energietekort en de luchtvervuiling in Iran. Ook zijn ze boos over de strenge islamitische regels die nog altijd in het land gelden. Zo zijn vrouwen verplicht om op openbare plekken een hoofddoek en bedekkende kleding te dragen, is overspel voor vrouwen strafbaar en kunnen mannen vrouwen verbieden om te gaan werken.
Leef je niet volgens de in Iran geldende regels? Dan moet je dit mogelijk bekopen met de dood. In Iran kan de doodstraf onder meer worden opgelegd voor seks met iemand van hetzelfde geslacht, het vervloeken van de profeet, het drinken van alcohol en demonstreren. Toch weerhoudt dit steeds minder mensen ervan om de straat op te gaan.
Demonstranten nemen steeds meer risico’s en het regime is inmiddels verzwakt, vertelt Iran-expert Peyman Jafari aan NU.nl. “De afgelopen twee dagen waren er vele tienduizenden demonstranten, en breidden ze uit naar alle provincies”, zegt Jafari. “Je ziet dat er een kritische massa wordt bereikt. Het geeft de mensen zelfvertrouwen en het leidt tot minder angst bij demonstranten. Dat werkt als een domino-effect.”
'Ik hoop dat de Iraanse agenten die nu op hun landgenoten inhakken op enig moment beseffen wat een waanzin dit is'
Amnesty International meldt dat veiligheidstroepen vuurwapens, traangas en geweld gebruiken om de protesten een halt toe te roepen. Maandag schreef CNN dat een vijfjarig kind in de armen van zijn moeder is doodgeschoten.
Het dodental door de protesten in Iran is inmiddels opgelopen tot zeker 3.428, meldt mensenrechtenorganisatie Iran Human Rights, die ook spreekt over minstens 10.000 arrestaties sinds het begin van de onrust. “Na de massale moord op demonstranten op straat in de afgelopen dagen, dreigt de rechterlijke macht van de Islamitische Republiek met grootschalige executies van demonstranten”, zegt de directeur van de organisatie.
Nieuwe informatie van de BBC laat zien hoe nabestaanden extra worden getroffen. Families van omgekomen demonstranten zouden duizenden euro’s moeten betalen om de lichamen van hun dierbaren terug te krijgen voor de begrafenis. Zo moest een familie in Rasht omgerekend ruim 4.200 euro betalen; in Teheran werd zelfs bijna 6.000 euro geëist. Wie het bedrag niet kan ophoesten, krijgt het lichaam niet mee. Bronnen zeggen dat lichamen worden vastgehouden in mortuaria en ziekenhuizen.
Volgens de BBC worden sommige families onder druk gezet om te verklaren dat hun geliefde niet door veiligheidstroepen maar door ‘demonstranten’ om het leven kwam. In dat geval zouden ze het lichaam zonder betaling terugkrijgen. Ook zouden nabestaanden worden gedwongen deel te nemen aan pro-regeringsdemonstraties.
Het internationaal opererende Iran Human Rights zegt informatie te ontvangen van bronnen binnen de Iraanse overheid. Het zou onder meer gaan om bronnen bij het ministerie van Volksgezondheid.
De autoriteiten hebben het internet uitgeschakeld. Dat maakt het lastiger om een volledig beeld te krijgen van de situatie. Schattingen over het dodental van verschillende groepen en organisaties lopen uiteen.
Het geweld tegen betogers leidt tot internationale kritiek. Europese landen protesteerden bij Iraanse ambassadeurs. De Amerikaanse president Donald Trump heeft herhaaldelijk gedreigd in te grijpen als er geweld wordt gebruikt tegen demonstranten. Iran waarschuwde dat een Amerikaanse aanval op het land tot represailles zal leiden.
Niemand weet hoe de protesten zullen verlopen. “Dat we voor veranderingen staan, is duidelijk”, zegt Jafari. “De kloof tussen de samenleving en de politieke leiders is onoverbrugbaar geworden.”
Experts benadrukken dat de situatie ernstiger is dan bij eerdere protestgolven, maar dat een revolutie nog geen uitgemaakte zaak is. Volgens Midden-Oostendeskundige Erwin van Veen van Clingendael ontbreekt een cruciale factor: desertie binnen het leger of de veiligheidsdiensten. “Van een revolutionaire situatie zijn we echt nog verwijderd”, zei hij tegen NOS.
De machtigste militaire speler is de Revolutionaire Garde, die rechtstreeks onder bevel staat van opperste leider Ali Khamenei en diep verweven is met de economie. Zolang die loyaliteit intact blijft, is een regimewisseling onwaarschijnlijk.
Voor een echte omwenteling zouden miljoenen mensen moeten deelnemen én grootschalige stakingen moeten uitbreken in sectoren als olie, transport en overheid. Die fase is volgens experts nog niet bereikt.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
'Vanavond gaan we de straat op': daarna hoorde Parmida niets meer van haar vriendin (29) in Iran
