Op welke leeftijd geef je je kind een smartphone? En zet je daar dan alleen WhatsApp op of gewoon alle beschikbare sociale media? Ook in huize Wingelaar is dit onderwerp van gesprek en volgt onze gasthoofdredacteur Pauline met een schuin oog Smartphonevrij Opgroeien.
Waar maakt deze ouderbeweging zich eigenlijk hard voor en hoe kun je zulke veranderingen toepassen in je eigen leven? LINDA. vraagt het Thekla Reuten (50), actrice en een van de founding parents van de Nederlandse tak.
“Ik weet nog dat mijn oudste zoon, toen acht jaar oud, vroeg om een smartphone en ik een knoop in mijn maag voelde”, vertelt Thekla Reuten. Ze zoekt naar informatie, stuit op informatie van het Britse Smartphone Free Childhood en dat zet haar aan het denken. Ook over haar eigen gebruik. “Ik zag hoe mijn telefoon ook een overheersende rol was gaan spelen in mijn leven. Hoe vaak ik ernaar greep, ook als het eigenlijk helemaal niet nodig was. De smartphone is als een soort Paard van Troje onze levens ingekomen: een leuk, vooruitstrevend ding vol met mogelijkheden die ons dienden. Maar door de jaren heen wordt het steeds duidelijker dat de techbedrijven achter die telefoon en apps totaal niet ons welzijn voor ogen hebben. Wij zíjn het product. Onze aandacht is de handel.”
In Thekla’s huis vindt dan ook vrij snel een ommezwaai plaats. Als actrice heeft ze niet bepaald een 9-tot-5 kantoorbaan, dus veel van haar werkverkeer vindt plaats via haar telefoon. “Mails, scripts lezen, posten op Instagram. Daar ben ik mee gestopt: al mijn werkgerelateerde dingen probeer ik nu op mijn laptop te doen. Kinderen associëren een telefoon toch al snel met ‘Oeh leuk, filmpjes’, op een laptop is veel zichtbaarder dat ik echt aan het werk ben. Dat geeft toch een ander signaal af. Dat maakte bij ons thuis al een enorm verschil, net als het gesprek openen: mijn kinderen, nu 10 en 8 jaar oud, mogen het gewoon tegen mij en Gijs zeggen als ze vinden dat we te veel op onze telefoon zitten.” Lachend: “Ze hebben ons héél goed in de gaten.”
Als hun kinderen het te lang vinden duren, krijgen Thekla en Gijs handgeschreven hints via servetjes:
In de zomer van 2024 zet ze met een aantal gelijkgestemden de Nederlandse tak van deze ouderbeweging op. Het loopt storm en binnen een halfjaar groeit het uit tot stichting Smartphonevrij Opgroeien. Hun mission statement is kort, maar krachtig: geen smartphone tot veertien jaar, geen sociale media tot zestien jaar. Niet vanuit een ‘anti-tech’-perspectief, maar ‘pro-kindertijd’.
Thekla: “Wereldwijd willen deze ouderbewegingen hetzelfde bereiken: samen als ouders het geven van een smartphone een paar jaar uitstellen, om daarmee de groepsdruk te verlichten. Dat geeft je kind de kans om zich ongestoord te ontwikkelen, terwijl je die periode ook gebruikt om hen van alles uit te leggen over deze techniek en platformen. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat je je kind totaal afschermt en op zijn of haar zestiende onvoorbereid de sociale media op slingert. Dat zou waanzin zijn.”
Ze tipt bijvoorbeeld om een aantal documentaires samen met je kinderen te kijken. “Je hoeft niet alles helemaal zelf uit te zoeken als ouder. Als je nou voorstelt om zes weken lang elke vrijdagavond een documentaire te kijken, biedt je dat gespreksstof én voelt het kind zich waarschijnlijk ook meteen serieuzer genomen. Denk aan The Social Dilemma, Childhood 2.0, Screened Out, Screenagers of The Great Hack.”
Buitenspeeltijd steeds vaker ingeruild voor schermtijd: 'Ik zie ouders hier gigantisch mee worstelen'
Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport houdt zich ook bezig met dit maatschappelijke debat en stelde in 2025 de Richtlijn Gezond Schermgebruik op, in samenwerking met een grote groep maatschappelijke organisaties en wetenschappelijke onderzoekers. In grote lijnen overlapt het met de adviezen die Smartphonevrij Opgroeien uitdraagt: toon interesse in wat zich afspeelt in de online wereld van je kind, doe samen activiteiten (met én zonder scherm) en geef zelf het goede voorbeeld. Maak concrete afspraken over de maximale hoeveelheid schermtijd per dag, stimuleer het stellen van kritische vragen en bespreek ook de risico’s die samenhangen met het gebruik van een smartphone (denk bijvoorbeeld aan online criminaliteit of grensoverschrijdend gedrag).
De Richtlijn Gezond Schermgebruik laat wel iets meer ruimte voor de positieve impact die zogenoemde ‘sociale interactieplatforms’ zoals WhatsApp en Signal kunnen hebben. Zo valt in het rapport te lezen dat uit onderzoek blijkt dat de verslavende elementen van sociale media platforms (denk aan eindeloos scrollen, likes en superscherpe algoritmen) en de schadelijke content die hierop te zien kan zijn, een overwegend negatieve impact op het welzijn van jongeren heeft. Daar staat tegenover dat apps zoals WhatsApp en Signal juist overwegend positieve effecten hebben, omdat deze ruimte kunnen bieden voor sociale interactie met leeftijdsgenoten en zelfexpressie. Iets waar kinderen van die leeftijd vaak meer behoefte aan krijgen door de overstap naar een nieuwe school.
Het leeftijdsadvies van de richtlijn is daarom als volgt: ‘Geef kinderen een smartphone vanaf groep acht. Laat kinderen vanaf de middelbare school oefenen met WhatsApp en Signal. Wacht tot vijftien jaar met sociale mediaplatforms als TikTok, Instagram en Snapchat’. De richtlijn biedt dus meer ruimte aan smartphones voor elf-, twaalf- en dertienjarigen, maar adviseert dit wél stapsgewijs en onder begeleiding van ouders te introduceren.
Helft jongeren maakt ooit online seksueel misbruik of seksuele intimidatie mee: ‘We kunnen niet meer wegkijken’
Thekla Reuten ziet juist die ‘middelbare school-grens’ het vaakst terugkomen in gesprekken van ouders die hierover twijfelen. “Bereikbaarheid is toch vaak hét argument om een smartphone te geven, maar de voordelen van een smartphone worden – ook in die richtlijn – vaak verward met de voordelen van het internet”, zegt ze. “Juist die paar extra jaren op je twaalfde, dertiende en veertiende zijn zo wezenlijk voor de ontwikkeling van het brein. En om goed te kunnen functioneren op een middelbare school heb je geen smartphone nodig. Magister en andere nodige apps kun je ook gewoon openen op een tablet of laptop, thuis en op school. We zijn zo ontzettend gewend geraakt aan 24/7 alles uit onze broekzak kunnen halen, dat we het heel moeilijk vinden om daar iets in terug te draaien.” Ze ziet de overheidsrichtlijn op het gebied van leeftijd dus ook als een praktische knieval: “Te voorzichtig.”
“En ik zou toe willen voegen: vergeet de goede, oude Nokia niet. Dat toestel was voor mij ook een totale vergeten groente hoor, maar ze zijn dus weer terug”, lacht ze. “In volle glorie met kleurtjes en een hippere look, maar zonder internet of GPS. En dat is prima. Het kunnen tracken van je kind blijkt in de praktijk helaas een soort schijnveiligheid, we hebben er veel meer aan om onze kinderen wat zelfstandiger en weerbaarder te maken. Ben je de weg kwijt en heb je dus geen Google Maps op je telefoon? Vraag het aan iemand of bel je vader of moeder, zoals we decennialang hebben gedaan. Ik denk echt dat we daar veel meer vertrouwen in mogen hebben.”
Als moeder is het voor Thekla soms confronterend dat ze op jonge leeftijd het al over zaken als porno en grooming moet hebben met haar zoons. “Ik doe het wél, want de wereld is zo geworden dat daar aanleiding voor is. Zo onderzoekt de Europese Commissie momenteel Snapchat vanwege de criminaliteit en grooming die daarop plaatsvindt. Ik denk dat het belangrijk is om het over risico’s te hebben voordat ze ergens gebruik van gaan maken. Ze krijgen sowieso al veel meer mee dan je hen ooit zelf kunt leren, maar het van jongs af aan praten over de voor- én achterkant van digitale media en techniek is iets waar ik echt achter sta.”
Een wettelijk vastgelegde minimumleeftijd van zestien jaar voor toegang tot social media lijkt haar noodzakelijk. “Als we willen dat sociale media uit zichzelf een veiligere plek worden, kunnen we héél lang wachten. Tot nu toe maakt de techindustrie steeds de tegenovergestelde keuzes. Dus dat jury’s in zowel Mexico als Los Angeles onlangs in rechtszaken over sociale media-verslaving oordeelden dat Meta en Google aansprakelijk zijn voor hun bewust verslavende app-designs, vind ik echt fantastisch nieuws. Anderhalf jaar geleden durfde ik alleen te dromen dat zo’n rechtszaak gewonnen kon worden, maar hier zijn we: found guilty.”
Shanna geeft haar kinderen nog geen smartphone: 'Als ze zich alleen kunnen vermaken met een scherm, zijn we verloren'
Het is niet dat er bij Thekla thuis ineens geen enkel scherm meer te vinden is. “We kijken regelmatig films en televisie, hoor. Maar het bewustzijn van schermtijd is er zeker, net als het besef dat een smartphone een totaal ander apparaat is dan een tv. Het is een soort supercomputer die erop gemaakt is om 24/7 je aandacht te vragen. Of eigenlijk: je af te leiden. Ik ben heel blij dat ik op precies het juiste moment in aanraking kwam met Smartphonevrij Opgroeien: nu heb ik het onderwerp op een andere manier kunnen introduceren bij mijn kinderen.”
Voor haar zoons is de smartphone net zo goed een magneet, maar tóch vinden ze het ‘helemaal prima’ dat ze er pas op hun veertiende, of misschien zelfs zestiende, een krijgen. “Door onze gesprekken hebben ze hier zelf ook een ander perspectief op gekregen, dus het is helemaal geen discussie. Sterker nog, voor hen was het echt een eyeopener dat de CEO’s van die techbedrijven hun eigen kinderen óók geen smartphone geven.”
Joan Makenbach over de schermtijd van haar kind: 'Daar ging ik met mijn antischerm-opvoeding'
Zodra Thekla’s zoons naar de middelbare school gaan krijgen ze het eerdergenoemde Nokia-toestel, zelf heeft ze er ook een aangeschaft. “Die wil ik soms naast mijn smartphone gaan gebruiken, bijvoorbeeld tijdens vakanties – die houden we grotendeels schermvrij. Ik heb het nu één vakantie geprobeerd en merk dat het me helpt om alle lopende zaken veel sneller los te laten, dus ik wil het graag vaker gaan doen.”
Thekla ziet Smartphonevrij Opgroeien vooral als een pleidooi voor bewustzijn. “Over hoe naïef we er zelf in zijn getrokken, maar ook: wie zit er nou achter de knoppen en waaróm”, legt ze uit. “Ik wou dat het niet nodig was, een beweging als deze. Maar dat is-ie absoluut wel. We bestaan niet om mensen over te halen, maar om ruimte te maken voor een alternatief op de norm. Hoe je die verandering wilt toepassen in je eigen leven is aan jezelf, je hoeft niet honderd procent op dezelfde lijn te zitten. Maar waar de bijna zeventigduizend ouders die ons ouderpact hebben ondertekend het wél over eens zijn, is dat de smartphones die we nu voor ons hebben liggen, met alle bijbehorende apps, eigenlijk niet geschikt zijn voor iemand onder de veertien.
Het is een beetje als die ‘een beter milieu begint bij jezelf’-campagne: de verantwoordelijkheid steeds wordt bij ons als gebruikers gelegd”, vervolgt ze. “Eigenlijk worden ouders wijsgemaakt dat ze hun kind best een smartphone kunnen geven en dan kunnen zeggen: ‘Maximaal twee uur gebruiken en daarna wegleggen’. Dat is alsof je iemand cocaïne geeft en dan zegt ‘niet verslaafd raken, he’. We don’t know what we’re up against, de tech giganten ontwerpen álles met het doel jou zo lang mogelijk binnen te houden.”
Thekla is dus van mening dat de verantwoordelijkheid van ‘niet verslaafd raken’ eigenlijk niet bij mensen neergelegd kan worden. “Niemand hoeft zich schuldig te voelen, ook niet als jouw kind zes uur per dag op z’n smartphone zit. Zes uur is de gemiddelde schermtijd in Nederland, dus dan zou íedereen ineens gefaald hebben? Nee, het zijn bedrijven die het fucking impossible maken voor ouders en kinderen. En daarom vind ik dat het anders moet.”
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Steeds meer ouders volgen kroost via smartwatch, maar wat doet dat met een kind? 'Ze moeten kattenkwaad uithalen'
