De dood in gepest

Corita Both (54) is gescheiden en moeder van Damiam (21) en Maryana (14). Maryana overleed in 2020.
“Elke ochtend was het afwachten in wat voor outfit Maryana van de trap zou komen. Ze droeg alle kledingstijlen door elkaar en kleurde graag buiten de lijntjes. Met mijn make-up begon ze in groep zes beautylooks van YouTube na te maken, ik vond het heerlijk om te zien hoe ze daar steeds beter in werd.
Het pesten was toen al begonnen. Een klasgenootje in groep vier mocht haar niet en sloot Maryana buiten. Ze gaf ook ‘leiding’ aan vier andere pesters. Ze verzon het Maryana-virus: als iemand bij haar in de buurt kwam, mocht die daarna niet meer meespelen op het schoolplein. Geen kind wilde die uitsluiting over zichzelf afroepen, dus bleven ze uit de buurt. Week in, week uit riep het groepje tegen Maryana dat niemand haar mooi vond.
Later kwam daar fysiek pesten bij: ze zaten haar achterna en trokken aan haar haren. Ze riepen: ‘Ga zelfmoord plegen, niemand mist je.’ Dat komt hard aan op zo’n jonge leeftijd, maar Maryana liet zich niet tegenhouden:ze bleef experimenteren met kleding en make-up, ook gewoon op schooldagen. Ze moest alleen steeds vaker boeten voor de dingen waar ze van hield.
Er waren veel gesprekken op school, inclusief consequenties voor de pesters. Maar het stopte nooit: ze gingen door, ook online. Elke keer weer iets beter verborgen.

Als moeder voelde ik me machteloos. Ik praatte veel met Maryana, zeker toen ze zichzelf begon te snijden. Maar omdat ze in onze gesprekken zo openhartig was en ze het vertikte om haar kledingstijl aan te passen, dacht ik dat het wel goed zou komen met mijn meisje. Daar heb ik me gigantisch op verkeken. Ze vertelde me veel, maar bleek minstens zo veel voor zichzelf te houden.
Ik kwam terug van het avondrondje met de hond en wilde Maryana vertellen dat het bedtijd was. Ze lag op de slaapkamervloer. Ik heb haar nog beademd, maar het had geen zin. Er zat geen leven meer in haar ogen.
Dorpsgenoten organiseerden een stille tocht. Ik liep voorop, omdat ik wilde dat de pesters dat zouden meekrijgen. Op hun excuses zit ik niet te wachten, dat is verspilde energie. Ik vind het belangrijker om Maryana’s verhaal te delen, om aan iedereen te laten zien dat pesten mensenlevens kost. Het is hoog tijd dat we als samenleving in actie komen. Waarom kijken we altijd eerst hoe een gepest kind zich zou moeten aanpassen en pakken we de pesters zelf niet aan? Maak het strafbaar, stuur koppige pesters verplicht op cursus. Laat ze voelen wat ze aanrichten.
Ik heb een leven vóór en na 14 november 2020. Alles is anders, behalve haar slaapkamer – die is nog precies zoals zij ’m achterliet. Haar urn staat in de woonkamer, ik heb Maryana graag dicht bij me. Echt afscheid nemen lukt me nog niet.”

Annette Thijssen (60) is mantelzorger, getrouwd en moeder van Vincent (26) en Maurits (21). Maurits maakte in 2015 een einde aan zijn leven.
“In groep drie was het al raak. Maurits droeg een rond brilletje, waar zijn klasgenootjes elke dag Harry Potter-grappen over maakten. Hij hield van die boeken, dus eerst begreep hij niet waarom zo’n bril een probleem zou zijn. Toen de grappen maar bléven komen, reageerde hij steeds een beetje bozer. En dat is precies het type reactie dat pesterijen aanzwengelt.
Omdat ik zelf Belgische ben en Maurits bij sommige woorden een klein accent had, vlogen ook termen als ‘kut-Belg’ over het schoolplein. Ze lachten Maurits uit en liepen na schooltijd achter hem aan, waardoor hij vaak huilend thuiskwam. Hij wilde niet anders zijn, hij wilde er gewoon bij horen.
Ik spreek niet graag over daders, want het gaat om jonge kinderen die echt niet de kwaadste bedoelingen hadden. Hun pesterijen waren klein, maar hadden grote impact op Maurits en overschaduwden vriendschappen met andere klasgenoten. Dat het dankzij een oplettende juf in groep zeven stopte was fijn, maar eigenlijk was dat te laat. Hij was toen al heel onzeker over zijn uiterlijk. De kleinste kritiek kon hij moeilijk verdragen. Hoe ouder hij werd, hoe meer ik het aan hem zag.

Elke puber is natuurlijk met zijn looks bezig, maar bij Maurits mocht geen haartje verkeerd zitten. Omdat hij zichzelf lelijk vond met bril, droeg hij die zo min mogelijk – zelfs toen hij zijn bijbaantje daardoor verloor. Zodra het kon, liet hij zijn ogen laseren. Dat hij daar droge ogen aan overhield, nam hij voor lief.
In sociale situaties stond Maurits stijf van de spanning. Ik zag hem denken: sta ik wel goed, hoe kom ik over? Hij ontwikkelde angsten die hem belemmerden in het dagelijks leven. Hij deed zijn uiterste best om daartegen te vechten en stortte zich op zijn studie. Hij haalde uitstekende cijfers, maar het kostte hem te veel energie. Maurits kreeg een zware depressie, waarin hij twee keer probeerde uit het leven te stappen. Tijdens zijn opname kwam de diagnose bipolaire stoornis daarbovenop. Na zijn tijd in de kliniek wist hij zich te herpakken, dankzij begeleiding en zijn liefde voor muziek. Het ging zo goed dat ik zijn derde poging oprecht niet aan zag komen.
Ineens was Maurits een dag lang kwijt. We vonden hem uiteindelijk in onze auto, aan de andere kant van de stad. Op zijn telefoon stond een filmpje waarin hij huilend afscheid van ons nam. Acht jaar later wordt het gemis niet minder, eerder zwaarder: ik raak steeds verder bij hem vandaan. Een verschrikkelijk gevoel.
Natuurlijk speelden veel factoren mee in de dood van Maurits, ook zijn stoornis. Maar zijn basis, zijn zelfvertrouwen en weerbaarheid, heeft hij nooit goed kunnen ontwikkelen door de pesterijen. Het kan iemand breken, hoe klein het soms ook lijkt. Ik hoop dat we daar vaker over zullen praten, zodat we dit de nieuwe generatie kunnen besparen.”

Loes Lisseveld (64) is vrijwilliger in een verzorgingshuis, getrouwd en moeder van Dennis. Hij stapte op 27-jarige leeftijd uit het leven.
“Op 25 februari 2013 belde de baas van Dennis: of we wisten waar hij was. Ze kregen de hele dag al geen contact met hem, maar zijn auto stond wel voor de deur. Mijn man Dirk en ik gristen de reservesleutel uit de kast en reden met een noodgang richting zijn flatje. Dirk vond onze Dennis in zijn slaapkamer, daarna viel hij zelf flauw op de galerij: de schok was te groot. De buurman was helder genoeg om 112 te bellen, zelf bevroor ik volledig. Binnen een paar minuten stond het huis vol hulpverleners en de forensische dienst, die moest vaststellen of het echt om zelfdoding ging.
Dennis werd geboren met een schisis. Toen ik hem voor het eerst zag, schrok ik even van de spleet in zijn bovenlip en open gehemelte. Maar twee tellen later was ik eraan gewend, het was zo’n mooie baby. Helaas moest ons enige kind wel snel geopereerd worden om hem goed te kunnen laten drinken. Na een week zaten we al in het kinderziekenhuis, in zijn eerste jaar moest hij meerdere keren onder het mes.

Na elke operatie ging het steeds iets beter, maar de schisis bleef zichtbaar. Daarnaast stonden zijn tanden scheef en zijn onderkaak te ver naar voren. Dat maakte Dennis een doelwit van pesterijen. Op de basisschool redde hij zich dankzij vriendjes die voor hem opkwamen, maar op de middelbare school werd hij ontzettend veel gepest. Hij heeft ons er één keer over verteld, toen zijn we langsgegaan bij de mentor om erover te praten. De pesters kregen straf, maar gingen daarna harder door: “Haal je pappie en mammie er maar bij.” Dennis sloot zich af en praatte daarna niet meer over wat hij meemaakte.
Het pesten veranderde hem. Hij hield een stevig minderwaardigheidscomplex over aan al het commentaar op zijn uiterlijk: hij wilde nooit op de foto, zelfs in de spiegel kijken vond hij moeilijk. Het is in- en intriest om je kind zo te moeten zien.
Uiteindelijk koos hij op zijn 23ste voor een grote kaakoperatie, waarbij zijn kaak werd losgezaagd en verplaatst. Een zware ingreep, maar Dennis was blij met het resultaat. Hij nam zelfs een foto, zo trots was-ie. Maar het bleek niet genoeg.
Vier jaar later zag hij toch geen uitweg meer. Zijn dood zorgde voor onvoorstelbaar veel verdriet, maar ik voelde me ook besodemieterd: waarom vertelde hij me niet dat hij hier zó mee zat? Hij liet geen afscheidsbrief achter, niets. Dirk en ik besloten een medium te bezoeken, op zoek naar informatie over zijn laatste dagen. Dat hielp ons bij het verwerken van zijn dood.
We zijn nu tien jaar verder, maar ik praat nog altijd veel over hem. Het helpt, ook omdat ik regelmatig leuke herinneringen probeer op te halen. Die zijn voor mij net zo belangrijk als het verdriet.”

Het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) definieert pesten als ‘een vorm van agressie waarbij men probeert iemand herhaaldelijk pijn te doen’. Dat gebeurt op fysiek, verbaal of psychologisch niveau en zowel on- als offline •  Cijfers van de Veiligheidsmonitor (schooljaar 2020-2021) laten zien dat acht procent van de basisschoolleerlingen in de bovenbouw zegt soms gepest te worden. Bij drie procent gebeurt het (heel) vaak •  Van de middelbare scholieren geeft tien procent aan in de afgelopen drie maanden gepest te zijn. Bij drie procent gebeurde dit in die periode wekelijks •  Bij meer dan de helft van jongeren tussen de 15 en 25 jaar leidde het pesten tot emotionele of psychische klachten, waaronder depressie •  Zelfdoding is doodsoorzaak nummer 1 onder jongeren van 10 tot 25 jaar •  In 2022 stierven 308 mensen onder de dertig door zelfdoding: 67 tieners en 241 jongvolwassenen tussen de 20 en 30 jaar •  Zelfdoding heeft nooit één oorzaak: het is vaak een complex samenspel van biologische, psychologische, sociale en omgevingsfactoren •  Word je gepest en wil je hierover praten? Bel dan de Kindertelefoon (0800 0432, tot 18 jaar) of de Luisterlijn (088 0767000) •  Heb je gedachten over zelfdoding? Vertel iemand die je vertrouwt hoe je je voelt. Je kunt ook anoniem terecht bij 113 Zelfmoordpreventie via 113.nl of 0800 0113 (gratis).