Yvon Jaspers: ‘Het leven van mijn familie is een jaar geleden onwaarschijnlijk ingewikkeld geworden’

Holymoly. Dit gaat verder dan wat kiekjes in de hooischuur.
“Ik heb me volledig overgegeven aan de modemensen. Als ik het doe, probeer ik het goed te doen. Je kunt gewoon besluiten al je onzekerheid en al je schaamte thuis te laten. Ik ben altijd heel verbaasd als mensen verrast zijn dat ze een andere kant van me zien. Wat dacht je dan? Het beeld van tv is niet compleet, er zijn nog tig andere versies. Mijn man Pieter kent deze kant wel van me. Hij was helemaal niet verrast toen ik hem net wat foto’s stuurde. ‘Zo zie ik jou ook vaak’, zei hij.” Lachend: “Natuurlijk niet vaak genoeg, hè. In Boer zoekt vrouw zul je me niet zien in zwarte leren kleren. Zwart op beeld maakt hard en afstandelijk en da’s niet handig, ik wil de afstand tussen de boeren en de vrouwen juist verkleinen. In het programma ben ik de gezellige, toegankelijke – hoop ik, hè – hier en daar kritische, beste vriendin van zowel boer als vrouw. Ik wil niet dat kijkers worden afgeleid door andere dingen, want ik sta in dienst van mensen die hopelijk de liefde vinden.”

Je deed de theaterschool in Eindhoven en speelde in series als Rozengeur & Wodka Lime. Wat sprak jou aan in acteren?
“Er is nooit een moment geweest waarop ik níét wist waar ik heen wilde. Ik kwam er later pas achter dat het niet vanzelfsprekend is om zo jong al te weten wat je wilt. Ik deed mijn eerste auditie op mijn zestiende en ging werken bij het Zuidelijk Toneel. Remko Vrijdag, van De Vliegende Panters, was toen mijn vriendje. Mijn ouders stimuleerden mijn keuze om naar de theaterschool te gaan niet. ‘Juf is toch ook leuk’, zeiden ze. Maar er was geen speld tussen te krijgen, ik ging dit doen. Het was een andere tijd. Nu zijn we als ouder drukker met de dromen van onze kinderen, of hopen we dat ze überhaupt dromen hébben en verder komen dan gamen en TikToks maken. Mijn ouders waren wel betrokken en hielden me niet tegen, maar van hen hoefde het niet zo. Op de theaterschool kreeg ik vrienden en vriendinnen. Ik zag hun talent en realiseerde me: zij zijn beter. Toch ging ik acteren, in kinderseries en Rozengeur. Ik vond acteren geweldig, maar denk dat ik toch niet goed genoeg was als actrice. Vroeg in mijn leven heb ik bedacht dat er twee manieren zijn om naar het werkende leven te kijken: je kunt iets willen en er heel hard je best voor doen om dat te kunnen, er alles voor overhebben. Ik draaide dat al snel om: volgens mij moet je willen wat je kan. Uitvogelen waar je goed in bent en heel hard werken om dat te willen. Je wordt namelijk heel gelukkig als je het gevoel hebt dat je ergens uniek in bent. Anders kun je buffelen tot je een ons weegt, maar kom je nooit tot het ultieme.”
Wat is jouw talent?
“Als je het helemaal afpelt, is tolk zijn waar ik goed in ben.”
Leg eens uit.
“Tolken in die zin dat ik help ‘vertalen’ tussen mensen die elkaar op gevoelsvlak niet verstaan. Neem Boer zoekt vrouw. Iemand vertelt over zaken waarin hij of zij zich niet begrepen voelt. Er is een groot publiek dat daarin geïnteresseerd denkt te zijn, maar dat weten zij niet zeker. Ik ben de tolk die de taal van beide kanten spreekt.”

In 2004 startte Boer zoekt vrouw. Wat was jouw idee over het programma?
“Ik ging het maken met regisseur Armando de Boer. Hij deed, net als ik, kindertelevisie. Veel aandacht was er niet voor het programma en we werden niet echt serieus genomen. Het succes overviel ons compleet. Ineens hadden we een hit. Wisten wij veel. Ik ging van Het Klokhuis naar vier miljoen kijkers. Reality-tv bestond nauwelijks, we moesten uitvogelen hoe dat werkte en wat het effect ervan was. We hadden tijdens het eerste seizoen geen idee hoe groot de impact van het programma zou zijn. Iemand had gelogeerd op de boerderij, een boer zei dat-ie dacht dat het niks zou worden en de logé reed weer naar huis. Nu gaat diegene vaak naar een hotel en rijd ik daar met een programmacoach na de opnames naartoe om net zolang te blijven tot de logé tevreden naar huis gaat. We voelen ons super verantwoordelijk voor de kandidaten die van nul naar honderd gaan, qua bekendheid. Ik heb op die bekendheid jaren kunnen oefenen bij kinderprogramma’s en series, zij niet. Ik kwam er geleidelijk achter hoe het is om herkend te worden en meningen te horen, positief en negatief – beide niet ongevaarlijk, je moet niet gaan geloven in wat mensen van je vinden. In de montage houden we veel rekening met het leven van de boeren en kandidaten erna. Alles wat je ziet in de uitzending gebeurt in het echt extremer. De stiltes zijn langer, er zijn tien keer zo veel aanrakingen, als iemand ongelukkig wegloopt, loopt-ie in werkelijkheid nog veel langer en bozer weg. Dus we zwakken eerder af, waardoor het genuanceerder wordt. Het grootste deel van mijn werk gebeurt buiten beeld, zonder camera. De ‘afgevallen briefschrijvers’ en ik komen bij elkaar om te koken en kletsen. We organiseren elk jaar een borrel die steeds groter wordt omdat inmiddels twintig seizoenen aan kandidaten worden uitgenodigd. Ik kom óm in de WhatsApp-groepen met boeren. Als er te veel of te weinig regen valt, iemand een nieuwe trekker koopt of de spruitjes de grond in kunnen, ontploft zo’n app met berichten.”

Recensenten schreven eens dat je te kinderachtig zou presenteren en niet-spannende vragen zou stellen.
“Als je 33 jaar televisie maakt, waait de wind uit alle hoeken. Er zijn mensen die dingen maken en er zijn mensen die dingen afmaken. Je moet zorgen dat je bij de eerste groep hoort. De programma’s die ik maak, gaan heel erg over zachtheid, kwetsbaarheid, onzekerheid. Over angst, alleen zijn en over verlangen. Dat staat haaks op de wereld waarin we leven, in mijn geval de mediawereld waarin je eigenlijk een olifantenhuid zou moeten kweken. Maar als ik die dikke huid kweek, kan ik niet meer tegenover iemand zitten die zijn allerdiepste angst met me deelt. Ik kan dat niet in één persoon verenigen. Wil ik ook niet. Ik wil mijn leven laten gaan over dingen mooier maken.”
Wat is jouw mooiste moment uit twintig seizoenen BZV?
“Dat zit ’m niet in een specifiek moment op een boerenerf. Ik voelde me er jaren geleden niet goed bij dat ik de boeren hun hele ziel en zaligheid liet blootleggen. Dat ik ze in al hun kwetsbaarheid portretteerde, maar wat er daarna gebeurde op het erf niet kon laten zien. Daarom vind ik Onze boerderij mooi, het programma dat we naast BZV maken waarin boeren vertellen hoe we in de toekomst omgaan met ons land en ons eten. Het is mijn missie om de kijker na te laten denken over dat wat-ie koopt en in z’n mond stopt. Het voelt als een project dat ik de rest van mijn leven kan doen. Mijn levenswerk. Onze boerderij internationaal komt eraan, een nieuwe spin-off van het programma. En ik werk aan een ander programma over een onderwerp dat me persoonlijk heel hard raakt. Het leven van mijn familie is een jaar geleden onwaarschijnlijk ingewikkeld geworden. Ik wil niet huilen nu, ook al vind ik het een heel groot ding om te zeggen. Mijn jongere broer Willem, 43 jaar, heeft te horen gekregen dat hij de ziekte van Parkinson heeft. Ik ben voogd van zijn drie jonge kinderen, ons leven staat op z’n kop. Dat stond het al na de plotselinge dood van zijn vrouw vijf jaar geleden. En sinds we dit weten weer. Mijn broer heeft de snelst groeiende hersenziekte ter wereld. Je schrikt je kapot als je je erin verdiept, zoals wij als familie hebben gedaan. Het deel van je hersenen wat zorgt voor geluk, lekker bewegen, lekker dansen, dat gaat kapot. Je wordt stram, stijf, gaat bewegen als een oud persoon. De dopaminefabriek in je brein gaat kapot. Alles wat het leven fijn maakt, loopt gevaar. Je valt, je krijgt het elastiekje niet meer in het haar van je kinderen. Nou. Véél succes met de rest van je leven. Mijn broer gaat bewonderenswaardig goed met deze diagnose om. Hij is positief en vooral niet zielig. Tegelijkertijd voelt het alsof ik in een spagaat zit.”

Op wat voor manier?
“Bestrijdingsmiddelen, pesticiden die wereldwijd gebruikt worden in de landbouw om ons voedsel te produceren en waarvan we denken dat het oké is omdat het gebruik ervan is goedgekeurd, spelen een aantoonbare rol in het krijgen van parkinson. Er zijn natuurlijk heel veel factoren in het wel of niet krijgen van de ziekte; de erfelijke factor, de kwetsbaarheid in mensen … Maar als je het al in lijf en genen hebt, kunnen bestrijdingsmiddelen het versnellen. Dus enerzijds is er het boerenbestaan waar ik al twintig jaar met veel liefde televisie over maak en anderzijds is er nu mijn broer die zo jong parkinson heeft. Dat is de spagaat waar ik het over heb. Ik sta al zo lang op het boerenerf en nooit eerder is het gegaan over de link tussen bestrijdingsmiddelen en parkinson. Het laatste wat ik wil, is de boeren de schuld geven. Het is het tegenovergestelde. Zij lopen door hun werk de grootste risico’s. Het zijn mijn vrienden. Als wij als consumenten vandaag besluiten alleen nog Hollandse boontjes zonder bestrijdingsmiddelen te kopen, dan gaat de boer anders produceren. Boeren maken de keuze niet, wij maken als consument die keuze voor hen. Wij willen dat oogsten lukken. Wij willen natuurlijk betaalbaar eten en goedkope tulpen op tafel. Maar wat zijn de gevolgen daarvan? Het geeft kortsluiting in mijn hoofd. Hoe valt dit in vredesnaam te tolken?”

Heb je een idee?
“Ik heb het nog niet duidelijk. Het is in elk geval een verhaal dat ik niet kan negeren. Het zal geen gelikt verhaal worden, want parkinson is allesbehalve sexy. Ik voer gesprekken met professor Bas Bloem die als neuroloog verbonden is aan het Radboud UMC in Nijmegen. Met een groot team doet hij al jaren onderzoek naar het gezondheidseffect van bestrijdingsmiddelen. Hij liet me landkaarten zien, van onder andere Frankrijk en Canada. Die tonen aan dat parkinson vooral voorkomt in landbouwgebieden. Je schrikt je kapot. Ik wil de boodschapper niet zijn en ik wil niet dat Willem dit heeft, maar ik zit er wel middenin. Laat zijn ziekte in godsnaam ergens goed voor zijn: voor het creëren van bewustzijn, want dít zijn we met z’n allen aan het doen. Als je het allemaal maar gelul vindt of als je het niet doet voor het milieu, heb er dan in ieder geval aandacht voor omdat de ziekte van Parkinson steeds meer jonge mensen gaat treffen. We hadden het net over kritiek krijgen op mijn werk. Nou, ik lig van iets anders wakker. Hoezo nemen we al die meninkjes überhaupt serieus? Weten de pittige pennen wel waar het leven echt om gaat? Hou op met je mening, het leven is voor heel veel mensen al moeilijk genoeg. Wat zouden we hebben aan 18 miljoen dikke olifantenhuiden? Willen die afmakers niet liever maker worden? Ik moet denken aan een lied van Daniel Lohues, Aordig doen tegen mensen die niet aordig doen. Over dat je aardig moet doen tegen mensen die niet aardig zijn, omdat zij dat ’t hardst nodig hebben. Hebben we niet allemaal onze handen vol aan gezond en tevreden proberen te zijn? Mijn familie en ik gaanhet deze zomer in elk geval heel hard proberen.”

Hoe gaan jullie dat doen?
“Dit jaar wordt sowieso een jaar anders dan alle anderen. Mijn broer leeft nu. Dit zijn de beste jaren. Hij is een grote levensgenieter en onze hele familie is zo – we kunnen heul goed genieten. Mijn gezin, moeder, broer en zijn drie ukkies van wie ik zo zielsveel hou, we gaan samen naar de Ardennen. Niet exotisch, wel heerlijk. Misschien dat Pieter en ik in de nazomer nog wat tijd hebben om met een campertje te rijden naar daar waar niemand is. Scandinavië of zo. Met z’n tweeën, want onze kinderen zijn druk met hun zoektocht naar stages en bijbaantjes.”
Hoe gaan zij om met jouw bekendheid?
“Ze waren pas een jaar of vijf toen een roddelblad ze in december ons huis uitlokte door een Sinterklaas te laten aanbellen. Ze renden enthousiast naar de deur. Ze kregen een chocoladeletter in hun handen gepropt en een fotocamera op zich gericht. Een week later stond die foto op de voorpagina. Maar ach, hun leven gaat niet over mijn werk of bekendheid. Sterker nog, ze zijn er niet echt van onder de indruk. Ze zijn achttien en negentien en we laten ze lekker hun eigen weg zoeken. Dat lijkt me heel gezond.”•