Veel aanstaande moeders hopen op een bevalling zonder pijnbestrijding, omdat het belangrijk zou zijn om de pijn volledig te ervaren, je kindje het idee zou hebben dat het al het werk alleen zou moeten doen en het bijwerkingen als misselijkheid zou voorkomen. Maar klopt dat wel?
In de rubriek Komt een vrouw bij de gynaecoloog geeft gynaecoloog Joost Akkermans antwoord op veelgestelde vragen.
Beval je in het ziekenhuis of een geboortekliniek, dan zijn er verschillende vormen van pijnbestrijding mogelijk. De meest voorkomende vorm van pijnbestrijding is de ruggenprik, ook wel epiduraal genoemd. Daarnaast worden regelmatig opiaten, morfineachtige middelen, ingezet en is remifentanil, ook wel bekend als het morfinepompje, in trek. Ook wordt op sommige plekken lachgas gebruikt om de pijn tijdens de bevalling te stillen. “Ik gun elke zwangere een mooie bevalling waarbij pijnbestrijding niet nodig is”, aldus dr. Akkermans. “Maar het is er niet zonder reden.”
Het onderwerp is in zijn spreekkamer dagelijks aan de orde. “De meeste vrouwen die van hun eerste kindje bevallen, zijn vrij stellig dat ze geen pijnbestrijding willen, maar de werkelijkheid is weerbarstiger. Zo’n 60 tot 70 procent van de vrouwen die voor de eerste keer bevalt, kiest uiteindelijk voor pijnbestrijding.”
Dat er enige scepsis is, is niet vreemd. Pijnstilling tijdens de bevalling heeft bewezen nadelen. “We weten dat de ruggenprik de persfase van de bevalling kan verlengen. Ook kan pijnstilling de kans op een kunstverlossing, en dan met name de vacuümbevalling, vergroten. Daarnaast kunnen de bloedvaten door een ruggenprik verwijden, waardoor de bloeddruk daalt. Dat kan tijdelijk invloed hebben op de hartslag van het kindje, maar dat is goed te corrigeren. Het heeft geen negatieve invloed op de gezondheid. We moeten alleen de moeder in dit geval vaak extra medicatie of vocht toedienen.”
Volgens dr. Akkermans werkt de ruggenprik het beste en heeft deze de minste nadelen. “Morfine en de meeste andere opiaten hebben een langdurige werking, maar daar kun je ook lang last van houden. Waar bij de ruggenprik niet of nauwelijks stofjes bij het kind aankomen, werken opiaten net zo goed bij het kind als de moeder. We denken niet dat het kind daar baat bij heeft. Zo kan het de ademdrive van het kind onderdrukken na de geboorte.”
Wat de beste optie is, hangt af van je voorkeur en het moment waarop het ingezet wordt. Dr. Akkermans legt uit: “Remifentanil werkt ongeveer drie minuten. Tussen de weeën door kun je jezelf een shotje geven. Als je het goed timet, werkt het optimaal. Het heeft niet de beste werking, maar de patiënttevredenheid is groot. Het is een mooie oplossing, omdat het kort werkt. Als het kind geboren is, is de stof alweer uitgewerkt. Het nadeel is dat je lichaam eraan gewend raakt. Zit je vroeg in de bevalling en moet je nog uren door? Dan is remifentanil niet de beste optie, maar ben je beter af met een ruggenprik. Heb je acht centimeter ontsluiting? Dan is het soms te laat voor een ruggenprik, maar is remifentanil weer een goede oplossing.”
In sommige geboorteklinieken en geboortecentra wordt lachgas aangeboden. Je krijgt dit via een kapje op je mond toegediend. Het werkt snel en kort en je bepaalt zelf wanneer je het kapje op je mond zet. “Het is een mooie manier van pijnstilling, maar niet zo effectief als een ruggenprik. Het maakt de pijn dragelijker, net zoals remifentanil doet.” Toch plaatst hij een kanttekening: “Het probleem is duurzaamheid: lachgas is een sterk broeikasgas. Daarnaast is in het verleden in Nederland ontdekt dat een aantal zorgverleners die veel aan het lachgas werden blootgesteld, vruchtbaarheidsproblemen kregen. Inmiddels hebben we afzuigsystemen die lachgas goed kunnen afzuigen, maar het wordt lang niet overal meer gebruikt.”
Is een vaginale bevalling echt de allerbeste optie? Gynaecoloog Joost Akkermans geeft antwoord
Het laatste wat dr. Akkermans wil doen, is vrouwen ontmoedigen om pijnstilling te gebruiken. “Het is kwalijk als vrouwen in cursussen of online wordt aangepraat dat het beter is om geen pijnstilling te gebruiken. Daarmee creëer je onbedoeld een schuldcultuur. Op het moment dat iemand het niet redt en voor pijnstilling kiest, kan iemand zich schuldig gaan voelen of een verlaagd zelfvertrouwen krijgen. Het effect daarvan wordt onderschat. De afgelopen tien à vijftien jaar groeit de groep vrouwen die niet met blijdschap terugkijkt op de bevalling of dit zelfs traumatisch heeft ervaren.”
Ook ziet dr. Akkermans dat er desinformatie rondgaat. “Ik hoor vaak dat pijnstilling, met name de ruggenprik, de borstvoeding negatief zou beïnvloeden. Daar is geen enkel bewijs voor. Daarnaast leidt pijnbestrijding niet tot meer keizersnedes. Als arts zie ik pijnstilling als een instrument. Pijn geeft allerlei reacties in het lichaam en maakt stofjes aan in de hersenen, die de bevalling negatief kunnen beïnvloeden. Als er veel pijn en stress is en de ontsluiting niet vordert, kan pijnstilling rust en ontspanning geven, waardoor de bevalling weer doorgaat en een spoedkeizersnede voorkomen kan worden.”
“Natuurlijk bevallen zonder pijnbestrijding is mooi, maar niet voor iedereen weggelegd. Iedere bevalling is anders. Dat heeft niks te maken met een goede voorbereiding of pijngrens. Het is geluk of pech of je een makkelijke of moeilijke bevalling hebt. Als je je laat leiden door verhalen over makkelijke bevallingen, kun je bedrogen uitkomen.”
Daarom adviseert hij: “Probeer er open in te gaan en geen oordeel te hebben. Op het moment dat je je schaamt of dat je het idee hebt dat je hebt gefaald omdat je voor pijnstilling hebt gekozen, neemt de kans op een postnatale depressie of PTSS toe. En als je geen pijnstilling neemt, terwijl je dat eigenlijk wel wil, is de kans op een traumatische ervaring groter.”
Joost Akkermans werkt als gynaecoloog in het Medisch Spectrum Twente (MST) en is gespecialiseerd in de begeleiding van hoog-complexe zwangerschappen en meerlingzwangerschappen. Hij ontwikkelde de Geboortezorg-app. Hierin krijg je als zwangere belangrijke, eerlijke informatie en kun je thuismetingen doen. Hij wil hiermee de informatievoorziening en daarmee de geboortezorg verbeteren. De app is kosteloos voor de zwangere, wordt via deelnemende verloskundigenpraktijken en ziekenhuizen verstrekt en is vrij van advertenties.
Ben jij zwanger en heb jij een vraag voor gynaecoloog Joost Akkermans? Mail je naam en vraag naar lezer@linda.nl onder vermelding van ‘Komt een vrouw bij de gynaecoloog’.
Niets missen van LINDA.mini? Schrijf je in voor de nieuwsbrief.
Gynaecoloog Joost Akkermans ontwikkelde app voor betere geboortezorg: ‘Desinformatie kan tot gevaarlijke situaties leiden’
Anna Neeltje de Boer is freelance redacteur bij LINDA.nl. Ze woont in Zwolle met haar vriend, hun baby en twee katten.
