Moeders raken opgebrand ziet Sophie van Gool: 'Perfecte ouders bestaan niet, en wie streeft naar perfectie schiet per definitie tekort'

Zij is niet de enige

Als ik op LinkedIn een berichtje plaats dat ik een artikel schrijf over de ouderschapsburn-out stroomt mijn inbox vol. Dezelfde avond lees ik de berichten van 17 moeders en 1 vader die zich herkennen in de symptomen: extreme vermoeidheid, het gevoel voortdurend in de overlevingsstand te staan, en emotionele afstand tot hun kinderen.

Uit het recente rapport Ouders onder druk van de Erasmus Universiteit blijkt dat 39 procent van de ouders burn-outklachten ervaart. Voor een kleine groep (2 tot 5 procent) zijn deze klachten ernstig en langdurig. Moeders, ouders met kinderen onder de 4 jaar, en ouders van kinderen met extra zorgbehoeften hebben het het zwaarst.

'Sinds ik moeder ben, heb ik een kort lontje: wat moet ik doen?' - Relatietherapeuten geven adviesLees ook

De Vlaamse wetenschappers Isabelle Roskam en Moïra Mikolajczak doen al jaren onderzoek naar de parentale burn-out en hebben een vragenlijst ontwikkeld om de burn-out vast te stellen. Online kun je anoniem 23 vragen beantwoorden om vast te stellen of je in de gevarenzone zit: van ‘Ik ben zo moe van mijn rol als ouder dat ik het gevoel heb dat slapen niet meer helpt’ tot ‘Ik kan mijn kinderen niet meer laten zien hoeveel ik van ze houd’.

De ouderschapsburn-out is in de Nederlandse ggz echter geen officiële diagnose, dus het is moeilijk vast te stellen of deze vorm van uitputting meer voorkomt dan vroeger. Maar zeker is wel dat veel ouders, en moeders in het bijzonder, zich uitgeput voelen.

De mentale last

“Voordat ik kinderen kreeg, was ik vrij en onbezorgd”, vertelt Charissa (37). “Toen ik moeder werd, moest ik opeens leven op het tempo van iemand anders. Ik ging mezelf wegcijferen.”

Binnen vier jaar krijgt ze drie kinderen. ‘Dan sliep er eindelijk eentje door, en was ik alweer zwanger.’ Haar partner blijft fulltime werken, zij regelt alles thuis én blijft drie dagen werken. Als de derde is geboren, de kinderen continu ziek worden en Charissa op en neer pendelt naar de opvang voor borstvoeding – de baby weigerde de fles – belandt ze in een burn-out.

De structureel ongelijke verdeling zorgt bij veel vrouwen voor overbelasting. Heleen (41) en haar partner gaan allebei minder werken als ze kinderen krijgen. “Maar hij gaat met de kinderen naar de speeltuin en appt mij aan het einde van de dag doodleuk wat we gaan eten, terwijl ik op mijn dag óók nog het hele huishouden regel.” Haar schoonmoeder past wekelijks op, maar appt vervolgens Heleen – en niet haar zoon – hoe het met de kinderen gaat.

Bij Eva (43) wordt het nooit rustig in haar hoofd. “De werelden van thuis en werk zijn niet volledig te scheiden. Thuis ben ik nog met mijn werk bezig, en op mijn werk ben ik met mijn kinderen bezig: de apps van school, bso, zwemles, het gaat altijd maar door.”

Gebrek aan steun

It takes a village to raise a child. Als ik dat cliché nog één keer hoor, ga ik gillen. Natuurlijk is het waar, maar de meeste mensen hébben maar een beperkte village. Familie woont niet altijd in de buurt, ouders worden ouder, leeftijdsgenoten hebben het druk met hun eigen gezin, óf genieten juist van hun kindvrije bestaan.

Eva en haar man zitten in de ‘sandwichgeneratie’ en zorgen tegelijkertijd voor hun jonge kinderen én voor hun ouder wordende ouders. Als haar schoonouders naar een verzorgingshuis moeten, stort ook haar man in: ‘We kwamen in een perfect storm. Veeleisende banen, weinig flexibiliteit, en niemand die zegt: misschien moet jij even rustig aan doen.’ Ze voelt zich uitgeput, somber en krijgt ‘een heel kort lontje’ naar haar gezin.

Ook op het werk is de steun vaak mager. Als Marjolein* (31) terugkomt na haar zwangerschapsverlof slaapt haar baby amper en moet ze twee keer per dag kolven. Elke keer dat ze een grens aangeeft, reageert haar manager begripvol, maar de volgende dag liggen er weer drie nieuwe taken op haar bureau. Na een paar maanden wordt het haar teveel: ze zit in een vergadering en hoort niet wat er wordt gezegd. Ze barst in huilen uit en valt uit van werk. “Het is best raar dat er na een zwangerschapsverlof geen enkele vorm van reïntegratie of begeleiding is. Je bent natuurlijk niet ziek, maar het is zo’n grote verandering, en er is zo weinig erkenning voor.”

De perfecte ouder bestaat niet

Stress bij ouders is niet nieuw: in de jaren zestig zongen de Rolling Stones in Mother’s Little Helper al over moeders die massaal aan de kalmerende middelen zaten. Valium was een van de meestverkochte medicijnen.

Tegenwoordig is opvoeden ook nog een soort project dat je goed moet doen: je moet veel tijd en geld besteden aan je kinderen, en zorgen dat ze zich optimaal ontwikkelen. De lat ligt hoog, en onderzoek toont dat sommige ouders het gevoel hebben dat ze nooit genoeg doen voor hun kinderen. Nederland heeft een sterk individualistische cultuur: volgens onderzoekers een grote risicofactor voor de ouderlijke burn-out. Veel ouders vinden het dan ook moeilijk om om hulp te vragen. “Dat voelt toch een beetje als not done”, zegt Esther. “Je wilde zelf kinderen, dan moet je het ook samen rooien, dacht ik lange tijd. Ik voelde ook schaamte dat het niet lukte.” Charissa herkent dat: “Als je je eigen kinderen niet eens aan kan, dan voelt dat als falen. Bovendien heb ik mijn eigen moeder ook altijd heel veel alleen zien doen. Waarom zou ik dat dan niet kunnen?”

Ook perfectionisme speelt een rol: 17 procent van de ouders zegt hele hoge doelen te stellen. “Het idee is dat als je één keer uitvalt tegen je kind, je hem meteen een trauma bezorgt”, zegt Heleen. Sociale media versterken die druk. Haar Instagram-feed staat vol met reels met opvoedadviezen, slaaptips en perfecte plaatjes, terwijl haar partner alleen maar advertenties van fietsen ziet.

Esther krijgt stress van alle socialmediaposts over de 1000 dagen als basis voor een stabiele en veilige hechting. “Oh god, dacht ik dan, mijn baby is helemaal niet gelukkig, dit is slecht voor de hechting. Ik faalde voor mijn gevoel enorm.”

Relatie-issues na het krijgen van een kind: ‘Ons hele leven voelt nu als een beproeving, ik vraag me of we het gaan redden'Lees ook

Wat helpt?

1. Streef naar ‘goed-genoeg’ ouderschap. Perfecte ouders bestaan niet, en wie streeft naar perfectie schiet per definitie tekort. Kies wat echt belangrijk is, en probeer de rest een beetje los te laten.
2. Erken dat het zwaar is, en praat erover. Als Eva op een avond niet kan ontspannen, pakt ze A3-vellen en begint ze alles op te schrijven wat er in haar hoofd zit. Haar vriend schrikt zich rot. “Ik was op zoveel verschillende borden aan het schaken dat mijn hoofd eigenlijk nooit zei: ‘Oh, ik hoef even niks.’ Ondertussen had hij geen idee.” Nadat Esther in haar omgeving verteld heeft dat ze het zwaar heeft, krijgt ze veel herkenning. “Dan zie je dat het bij anderen ook niet altijd soepel loopt.”
3. Vraag om hulp. Bij andere ouders, buren, vrienden, familie, of betaalde oppas. Opvoeden is altijd een gedeelde taak geweest – je hoeft het niet alleen te doen. Dit vereist ook een systeemverandering in onze cultuur: onderzoekers pleiten voor laagdrempelige steun in de buurt, langer verlof en flexibeler werktijden. Nemen donkere gedachten de overhand? Schakel dan ook professionele hulp in van de huisarts of een psycholoog.
4. Werk kan een deel van de oplossing zijn. “Ik heb staan janken van geluk bij het koffiezetapparaat toen ik weer mocht werken na mijn verlof”, zegt Esther. Ook Eva kan op zakenreis bijkomen van de drukte thuis. En als Charissa besliut een jaar thuis te blijven met haar kinderen om meer rust te creëren, krijgt ze juist nóg een burn-out. “Na de zomervakantie ben ik weer gaan werken, daar kon ik uitrusten.”
5. Stop met jezelf wegcijferen, en doe iets dat van jou is. Charissa gaat na twee burn-outs ‘naar haar lichaam luisteren’ en besluit deel te nemen aan een Miss Nederland-verkiezing. “Het was het anti-burn-out recept: ik moest goed slapen, goed eten, veel sporten en regelmatig een weekenddag van huis zijn. Ik kwam weer tot mezelf en vergrootte mijn sociale kring.” Esther gaat op zoek naar iets wat ze zelf leuk vindt, ze gaat dansen en ontmoet daar nieuwe vrienden, die ook kinderen hebben en haar ook nog eens konden helpen.

“Alles wat ouders helpt hun batterij op te laden, is goed voor kinderen”, zegt onderzoeker Mikolajczak. Houd dat in gedachten, de volgende keer dat je je schuldig voelt als je wat tijd voor jezelf neemt.

*Sommige namen zijn gefingeerd op verzoek van de geïnterviewden

Niets missen van LINDA.mini? Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief en download de LINDA.mini-app.

‘Ik moet met mijn vriend gaan praten over geld en dat haat ik’Lees ook