Niet elke bevalling is een droombevalling: in het ziekenhuis bevallen in plaats van thuis, ongewenste interventies of een spoedkeizersnede. Het kan gebeuren, maar hoeveel keuzevrijheid heb jij als zwangere eigenlijk daarbij?
In de rubriek Komt een vrouw bij de gynaecoloog geeft gynaecoloog Joost Akkermans antwoord op veelgestelde vragen.
“Ik merk dat er online veel framing plaatsvindt”, zegt dr. Akkermans, die de Geboortezorg-app ontwikkelde, waarin je als zwangere informatie krijgt en thuismetingen kunt doen. “Sommigen denken bijvoorbeeld dat een app de reguliere zorg vervangt, maar het is complementair; een aanvulling, dus.” Ook zijn er mensen die denken dat hij als gynaecoloog zelfstandig beslist of er gekozen wordt voor bijvoorbeeld een inleiding of keizersnede, maar ook dat klopt niet. “Ik begeleid de zwangere bij het maken van die keuzes.”
Dr. Akkermans merkt dat veel mensen denken dat de gynaecoloog het heft in eigen hand neemt als bijvoorbeeld de termijn van 42 weken is verstreken. “In de Geboortezorg-app staat dan: ‘je verloskundige verwijst je door naar een gynaecoloog, die neemt de zorg over.’ Maar dat betekent niet dat we de bevalling meteen inleiden. Ik vertel over de risico’s; de zwangere bepaalt wat we gaan doen. Vanuit wetenschappelijk onderzoek weten we dat na 42 weken zwangerschap het risico op complicaties toeneemt. Zo wordt de kans dat een kindje in het vruchtwater poept groter en groeit het risico op foetale nood, een spoedkeizersnede of kunstverlossing.” Maar dat betekent niet dat de gynaecoloog eenzijdig beslissingen neemt. “We bepalen samen wat we in zo’n situatie gaan doen.”
In zijn spreekkamer ziet hij dagelijks aanstaande ouders. “Sommigen zeggen: ‘U heeft ervoor geleerd, wat moet ik doen?’ Dat is een ouderwetse benadering, maar een duidelijk signaal. Door middel van het gesprek kijk ik dan hoe ik iemand kan helpen om op basis van haar eigen waarden, wensen en verwachtingen de keuze te maken. Ik geef informatie en stel vragen. Zo hoop ik tot inzichten te komen.”
Denkt de zwangere dat ze weinig zeggenschap heeft? Dan komt dit volgens dr. Akkermans vaak door verhalen van mensen die zelf een vervelende ervaring hebben gehad, soms al jaren terug. “De zorg van nu is anders dan die van 10, 20 of 30 jaar geleden, toen de geneeskunde nog een stuk paternalistischer was. Soms merk ik dat mensen in eerste instantie een defensieve houding hebben, maar dat de lucht snel opklaart als ze merken dat ze niet hoeven te vechten voor hun autonomie. Ik heb het beste voor met de zwangeren. Iedereen mag zelf keuzes maken. Als de kans 1 op 100 is, kan het nog steeds zijn dat jij die 1 bent. Het is aan jou om een inschatting te maken en te bepalen welke risico’s voor jou acceptabel zijn.”
Een inleiding, keizersnede of andere interventie is altijd een keuze. Wil je het niet? Dan heb je het recht om te weigeren en moet daar gehoor aan gegeven worden. “Als arts moet je voorlichting geven en mondeling toestemming krijgen voor bepaalde interventies. Vaak betrek ik de partner daarbij, omdat dit ingewikkeld kan zijn als een vrouw aan het bevallen is. Het is fijn om dan een breed draagvlak te hebben.
Dat betekent overigens niet dat je alles zelf kunt beslissen. Zo zijn er mensen die een keizersnede willen zonder medische indicatie. “Dat werkt in principe niet zo, want daarmee schaden we dan onnodig het lichaam.” Eerder vertelde dr. Akkermans al aan LINDA.mini dat ook hierbij de risico’s – zowel lichamelijk als mentaal – worden afgewogen in gesprekken die hij samen met zijn patiënten voert. “Er is geen oneindige keuzevrijheid, maar als er wat te kiezen is, is dat altijd een proces dat we samen doorlopen.”
Dr. Akkermans doet zijn werk uit liefde en heeft altijd het beste voor met moeder en kind. “Waar het complex en ethisch ingewikkeld wordt, is wanneer ik me zorgen maak over het ongeboren kind en de moeder keuzes maakt die mogelijk de gezondheid van het kind schaden. Als het kind binnen een kwartier geboren moet worden, bijvoorbeeld, en iemand een spoedkeizersnede weigert. Ik heb het meegemaakt dat een kind ernstig beschadigd ter wereld kwam of het niet overleefde. Dat is niet iets dat ik aan het einde van de werkdag naast me neerleg; dat vergeet je nooit meer.”
Toch zijn er voorbeelden van vrouwen die niet het gevoel hebben dat er naar ze geluisterd werd op het moment suprême. “Ik zeg niet dat het hedendaags overal goed gaat. Overal waar gewerkt wordt, worden fouten gemaakt, maar de beweging is duidelijk. Het belang van keuzevrijheid en autonomie wordt door de beroepsgroep gezien en breed ondersteund. Een slechte ervaring is niet de weergave van een heel systeem.” Hij benadrukt: “Mijn uitgangspunt is: als iemand een zorgvraag heeft buiten de richtlijn, kijk ik hoe we daar zo veilig mogelijk aan tegemoet kunnen komen. Dat vraagt tijd en ruimte die er niet altijd is, maar de ambitie is helder. Niet de zwangere tegen de dokter, maar samen zoeken naar wat mogelijk is.”
Joost Akkermans werkt als gynaecoloog in het Medisch Spectrum Twente (MST) en is gespecialiseerd in de begeleiding van hoog-complexe zwangerschappen en meerlingzwangerschappen. Hij ontwikkelde de Geboortezorg-app. Hierin krijg je als zwangere belangrijke, eerlijke informatie en kun je thuismetingen doen. Hij wil hiermee de informatievoorziening en daarmee de geboortezorg verbeteren. De app is kosteloos voor de zwangere, wordt via deelnemende verloskundigenpraktijken en ziekenhuizen verstrekt en is vrij van advertenties.
Ben jij zwanger en heb jij een vraag voor gynaecoloog Joost Akkermans? Mail je naam en vraag naar lezer@linda.nl onder vermelding van ‘Komt een vrouw bij de gynaecoloog’.
Gynaecoloog Joost Akkermans ontwikkelde app voor betere geboortezorg: ‘Desinformatie kan tot gevaarlijke situaties leiden’
Anna Neeltje de Boer is freelance redacteur bij LINDA.nl. Ze woont in Zwolle met haar vriend, hun dreumes en twee katten.
