Waarom pieker je zoveel en hoe ga je hiermee om?

Je brein staat altijd aan

Het menselijk brein produceert gemiddeld 50.000 à 70.000 gedachten per dag, waarvan veel automatisch opkomen zonder dat je er controle over hebt. Niet gek dus dat je soms het gevoel hebt dat je hoofd nooit uitstaat. “Zelfs tijdens een rustmoment zijn je hersenen heel hard aan het werk de eerder opgenomen informatie te ordenen”, vertelt Mark Tigchelaar hierover. Dit heet het ‘Default Mode Network’, oftewel ‘DMN’: je hersennetwerk dat zelfs constant actief is tijdens dagdromen en momenten van rust.

(Onbewuste) oorzaken

Een Amerikaanse studie laat zien dat 70 tot 80% van onze gedachten vaak negatief gekleurd zijn, wat volgens Mark komt doordat ons brein door de evolutie is ingesteld op overleven: we onthouden negatieve informatie sterker dan positieve, omdat het voor onze overleving cruciaal was om gevaar en bedreigingen snel te herkennen en in de toekomst te vermijden.

Het goede nieuws? Het betekent dus niet dat er ook maar iets mis is met je brein. Het laat juist zien dat je hoofd op een goede manier actief is en dat de gedachten je helpen te zoeken naar een oplossing.

Er zijn ook veel onbewuste oorzaken die je brein ‘aan’ houden, zoals onopgeloste emoties, hormonen, werkstress. En vaak denken we dat het goed is om ons ratelende brein een pauze te geven door onze telefoon erbij te pakken. Maar door op social media te scrollen als pauze, laad je juist níét op, volgens Mark. “Je krijgt opnieuw een prikkelstroom met als effect dat je nog verder leegloopt. Voor je brein is er geen verschil tussen Instagram en je Excelsheet.”

Waarom sommige mensen meer piekeren

Mark legt uit dat de één meer last heeft van het constant piekeren dan anderen. Dit kan liggen aan het hebben van een neurodivergent brein. Je brein verwerkt prikkels dan op een andere manier. “Vaak komen er bij neurodivergente breinen meer prikkels binnen. Het nadeel is hierbij dat je veel sneller overprikkeld kan raken”, zegt Mark. “Het voordeel is dat je alles beter (aan)voelt dan anderen.” Dit kan het geval zijn als je hoogbegaafd bent, of bijvoorbeeld ADHD, autisme of dyslexie hebt.

Je bent niet alleen

Uit eerder onderzoek van het CBS blijkt dat 60% van de Nederlandse 18- tot 25-jarigen regelmatig wakker ligt door piekergedachten. En een derde geeft aan dat dit hun dagelijkse functioneren echt beïnvloedt.

Anouk (23), recruiter, heeft hier ook last van: “Ik lig ’s nachts wakker en mijn hoofd blijft maar racen over werk, vrienden en alles wat er mis kan gaan. Soms voelt het alsof ik nooit kan ontspannen. Laatst lag ik uren te piekeren over een klein meningsverschil met een vriendin en opeens had ik in mijn hoofd allerlei rampscenario’s verzonnen, van ‘ze wil me niet meer spreken’ tot ‘ik verpest alles in mijn leven’. Uiteindelijk was ik zo gespannen dat ik pas om vier uur in slaap viel en de volgende ochtend compleet uitgeput was. Het voelt soms alsof je hoofd je eigen vijand wordt.”

Ook communicatiestudent Sanne (19) kan zichzelf helemaal verliezen in haar gedachten: “Ik bleef maar piekeren over een presentatie en dacht dat iedereen boos op me was omdat ik het had opgefokt. Ik voelde me helemaal kut, maar achteraf kreeg ik juist een groot compliment over hoe ik het had gedaan. Mijn hoofd had er onnodig een ramp van gemaakt.”

Je bent niet lost

We weten nu dat het menselijk is als je regelmatig piekert. Sterker nog: het zou raar zijn als je niet zou piekeren. Dat je piekert betekent dus niet dat jij iets verkeerd doet of ‘te negatief’ bent ingesteld, maar juist dat je brein normaal functioneert.

Toch kan het voelen alsof die gedachten je tegenwerken. Veel mensen ervaren hierdoor schuld of het idee dat ze minder productief zijn. Maar het probleem is niet dát die gedachten er zijn, het is hoe je ermee omgaat. De neiging is vaak om afleiding te zoeken: scrollen, series kijken, druk blijven. Dat voelt als opladen, maar eigenlijk is het verdoving. En verdoving werkt maar tijdelijk. Ondertussen blijven je gedachten op de achtergrond doorgaan en stapelen ze zich zelfs op.

De oplossing ligt daarom niet in vermijden, maar in toelaten. Door negatieve gedachten niet weg te drukken maar te omarmen, geef je jezelf de ruimte om ze echt te verwerken. Pas dan nemen ze minder ruimte in je hoofd in. Mark legt uit: “Verdoving is niet hetzelfde als opladen. Sterker nog, het werkt averechts.”

Je bent dus niet lost. Je hoeft je gedachten niet te fixen of te vermijden, je hoeft ze alleen onder ogen te zien en te verwerken. Dáár zit de echte rust.

Tips en tricks

Maar hoe pak je dit concreet aan? Volgens Mark zijn dit de vier belangrijkste dingen die je kunt doen om minder te piekeren:

• Beweging
• Ademhalingsoefeningen
• De natuur opzoeken
• Schrijven

Als je thuiswerkt is het bijvoorbeeld goed om squats te doen of even te wandelen. Wat een mooie ademhalingsoefening is om je brein te refreshen: door je neus inademen, als je niet meer kan, nog een keer een teug inademen door je neus (dus twee keer achter elkaar), en dan uit via je mond. Dat werkt direct op de seconde stress verminderend. Ook de natuur ingaan werkt stress verminderend voor je brein. Natuurlijk valt het ook mooi te combineren: bewegen in de natuur.

Nog een extra tip is: schrijf ’s avonds 5 minuten alles op wat door je hoofd gaat – zelfs de gekste dingen. Het werkt als een soort ‘reset-knop’ voor je brein. Wanneer je je gedachten opschrijft kan je er letterlijk van een afstandje naar kijken, waardoor je brein het beter kan verwerken.

Wil je het next-level aanpakken?

👉🏻 Spreek je gedachten hardop in op je telefoon

👉🏻  Teken je gedachten

👉🏻  Plan een vast piekermoment van 10 minuten

👉🏻  Probeer een mini-beweging zoals 20 jumping jacks om spanning los te laten

👉🏻  Leg af en toe je telefoon weg

👉🏻 Creëer een geluid of geur die je brein associeert met rust.

Zo leer je je gedachten te temmen en voel je je eindelijk weer een beetje in control.