Iedereen lijkt precies te weten wat hij/zij/die uit het leven wil halen, behalve jij. Je scrolt langs carrières, doelen en mijlpalen en denkt: loop ik achter of is dit normaal? Weet dan: twijfel is niet het probleem, het is juist onderdeel van het proces.
In de LINDA.meiden-rubriek ‘Wat de FAQ’ praten we hierover met psycholoog Fien Galama, a.k.a. De Angstpsycholoog.
Hoe zeker mensen lijken over hun levenskeuzes en hoe zeker ze zich daadwerkelijk voelen, daar zit vaak een verschil in, legt Fien uit. “We hebben allemaal een buitenkant en binnenkant. Zekerheid uitstralen – weten waar je naartoe gaat, doelgericht zijn – wordt in onze maatschappij beloond en gewaardeerd. Twijfelen, van gedachten veranderen of zoekende zijn, dat zien we sneller als iets negatiefs of falen. Dus dat laten mensen minder zien.”
Volgens haar vergelijken we onszelf ten onrechte met de ‘buitenkant’ van anderen. “Jij vergelijkt jouw innerlijke twijfels met de externe prestaties van iemand anders. Maar je ziet niet wat er in hun hoofd gebeurt.” En juist dat voedt het gevoel dat je achterloopt.
Daarbij speelt ook een bekend psychologisch mechanisme mee: choice rationalisation. “Als we een keuze maken, kunnen we spanning voelen, omdat ons hoofd en gevoel niet altijd op één lijn zitten. Om die spanning te verminderen, gaan we achteraf redenen bedenken waarom onze keuze de juiste was. Dat geeft een gevoel van zekerheid, maar dat betekent niet dat die er vooraf ook echt was.”
Het grootste obstakel is meestal de angst om verkeerd te kiezen. Dit komt voort uit die vergelijking met anderen – online en offline. Fien: “Sociale vergelijking neemt juist toe in periodes van onzekerheid. En jongvolwassenheid is zo’n fase. We kijken naar anderen om richting te bepalen. Online zie je vooral de successen, niet de mislukkingen. Daardoor ga je automatisch opwaarts vergelijken: je vergelijkt jezelf met mensen die het ogenschijnlijk beter doen. Dat vergroot het gevoel dat je achterloopt.”
Ze noemt dit het ‘achterblijfeffect’, dat een behoorlijke impact kan hebben op je zelfbeeld. “Onze cultuur legt veel nadruk op groei en zelfverbetering. Daardoor blijven we omhoog kijken, naar wat beter kan. Dat motiveert, maar kan ook het gevoel versterken dat je nooit genoeg bent of niet snel genoeg gaat.”
Geen idéé welke kant je in het leven op wil? Drie tips om je toekomst te bepalen
Fien erkent dat de nadruk vaak ligt op het ‘moeten weten wat je wil’, maar hoe realistisch is dat, als je pas net aan je volwassen leven begint? “Niet heel erg”, zegt ze. “Jongvolwassenen zitten in de fase van emerging adulthood: een periode van experimenteren, ontdekken en veranderen. Je brein, en dan met name je prefrontale cortex, is nog in ontwikkeling. Het idee dat je dan al een keuze moet maken waar je voor altijd achter staat, klopt simpelweg niet met hoe wij ons ontwikkelen als mens.”
Toch wordt juist in die fase verwacht dat je grote beslissingen neemt. “Je studiekeuze bijvoorbeeld. Die heeft invloed op je toekomst, je werk, je inkomen, je sociale omgeving. Dat geeft ontzettend veel druk op zo’n jonge leeftijd. En tegelijkertijd keuren we het af als iemand van gedachten verandert, want dat kan worden gezien als een foute keuze eerder in het leven, en falen in het najagen van je eerdere dromen. Best bizar eigenlijk.”
Wat vooral schadelijk is, is dat mensen stilvallen uit angst om de verkeerde keuze te maken. “Het ergste wat je kunt doen, is niets doen omdat je bang bent dat je later spijt krijgt. Je kunt beter iets proberen en erachter komen dat dat het niet is, dan wachten tot je absolute zekerheid voelt. Want die komt vaak nooit. Ik zeg vaak tegen cliënten: jump before you’re ready. Door in beweging te komen, leer je wat wel én niet bij je past.”
Het grootste verschil tussen mensen die weten wat ze willen en mensen die nog geen idee hebben, is purpose. “Een gevoel van richting of betekenis kan iemand intrinsiek motiveren. Dat betekent niet dat alles vastligt, maar dat je ergens naartoe werkt. Mensen die dat ervaren, hebben vaak meer motivatie, meer voldoening en minder last van twijfel, faalangst of perfectionisme.”
Die motivatie hangt samen met basisbehoeften uit de zelfdeterminatietheorie: autonomie, competentie en verbondenheid. Fien: “Als die vervuld zijn, voelen mensen zich gemotiveerder en gelukkiger. Maar veel mensen die vastlopen, zijn dat gevoel van richting of betekenis kwijtgeraakt. Dan ontstaat sneller onzekerheid.”
Wat is één ding dat je moet horen als je het eigenlijk allemaal nog niet weet? Fien is resoluut: “Er is niets mis met je. Niet weten wat je wil, hoort bij identiteitsontwikkeling. Je ontdekt pas wat je wil door ook te ervaren wat je niet wil.”
Wachten tot je je volledig zeker voelt, is volgens de psycholoog geen oplossing. “Dat gevoel komt vaak nooit. Richting ontstaat door te doen, niet door te wachten. Je mag proberen, je mag veranderen, je mag opnieuw kiezen. Elke stap leert je iets over wie je bent. Je hoeft het niet allemaal al te weten. Het enige wat jij moet doen, is bereid zijn om te bewegen.”
Altijd als eerste de lekkerste verhalen? Download de LINDA.meiden app.
Carlijn heeft borderline: 'Als vriendinnen een kleine opmerking maakten, kon ik extreem reageren'
Misha is freelance online redacteur bij LINDA.meiden. Ze is geboren en getogen in Rotterdam, maar verhuisde acht jaar geleden naar Amsterdam. Ze heeft een haat-liefderelatie met haar roze iPhone, die ze regelmatig verruilt voor haar e-reader. Haar favoriete genre? Romance.
