Als premier van Finland leidde Sanna Marin (40) haar land door meerdere internationale crisissen. Ondertussen is er buitensporig veel media-aandacht voor haar gender, leeftijd en persoonlijke leven.
“Ik zou willen dat de wereld al een plek was waar we het niet meer over gender hoeven te hebben”, vertelt ze in een gesprek met LINDA. over haar nieuwe boek Van hoop naar actie.
In december 2019 wordt Sanna Marin de jongste Finse premier ooit. De pers duikt er bovenop, en niet alleen in Finland. Het feit dat de leider van de Sociaal-Democratische Partij niet alleen jong – Marin is dan 34 – maar ook vrouw en progressief is, zorgt ook internationaal voor ronkende krantenkoppen.
“Ik had niet verwacht dat het zo breed uitgemeten zou worden in de pers, maar achteraf had ik het kunnen weten”, vertelt ze aan LINDA. “Een land dat een jonge, vrouwelijke leider kiest is nieuws omdat het zeldzaam is. De focus veranderde toen enkele maanden na mijn aantreden de pandemie begon. Omdat ik mijn land door meerdere crisissen moest leiden, kon ik aan de vragen over mijn gender en leeftijd waarschijnlijk wat meer ontsnappen.”
Wie haar nieuwe boek Van hoop naar actie leest, begrijpt Marins frustratie met de grote interesse voor haar ‘vrouw-zijn’ en privéleven wel. Haar regeerperiode (december 2019 tot en met juni 2023) is een bijzonder roerige tijd: vanwege de pandemie, maar ook omdat buurland Rusland Oekraïne binnenvalt. Terwijl Finland onder Marins leiding versneld toetreed tot de NAVO krijgt ze meermaals een mediastorm over zich heen. Meestal heeft dit niets met haar functioneren te maken, maar bijvoorbeeld met een video waarop ze dansend te zien is. De vrouwenhaat die Marin en haar vrouwelijke kabinetsleden op sociale media over zich heen krijgen, stopt ondertussen nooit.
Schrijver Amanda Romare ging op talloze dates en werd keer op keer afgewezen: 'Ik wil eerlijk zijn over wat dat met je doet'
Zoals in de meeste politieke memoires het geval is, gaat ook Marin even terug naar haar begin om te laten zien waar haar progressieve, socialistische idealen vandaan komen. ‘Achteraf kan ik de sociaaleconomische geschiedenis van Finland als een landkaart over mijn eigen ervaringen leggen’, schrijft ze in haar boek.
Marin: “Mijn moeder groeide op in een weeshuis en begon op haar 15e met werken. Ze kreeg mij op haar 23e en verliet mijn vader al snel omdat hij een ernstige alcoholist was. We waren alleen, met weinig geld en zonder de steun van familie. Alleen omdat Finland een verzorgingsstaat is, kon ik mijn klasse ontstijgen: de universiteit was voor mij een optie omdat we in Finland geen collegegeld betalen. Het is een van de redenen dat dat ik lid ben geworden van de Sociaal-Democratische Partij. De verzorgingsstaat heeft mij zo veel gegeven, en ik wil ervoor zorgen dat nieuwe generaties dezelfde kansen hebben als ik.”
Haar eerste politieke ervaring is meteen een nederlaag. Als kind probeert ze de kap van een lokaal bos te voorkomen, wat mislukt. Vervolgens mobiliseert de school haar klasgenoten om nieuwe bomen te planten. Wat ze daarvan leert? Ook na een tegenslag moet je gewoon stug door blijven gaan. Omdat ze vindt dat de politiek de klimaatcrisis niet snel en serieus genoeg aanpakt, besluit Marin op haar twintigste lid te worden van de Sociaal-Democratische Partij.
Ook wil ze opkomen voor de rechten van minderheden, waaronder die van de lhbtqia+-gemeenschap. Dat is persoonlijk. Als haar moeder een vrouwelijke partner krijgt, wordt Marin zelf onderdeel van een regenbooggezin. “Die rechten waren extreem belangrijk voor me, net als gelijkheid en vrouwenrechten in het algemeen”, zegt ze. “Ik ging de politiek in om de obstakels die mensen tegenhielden te tackelen en het speelveld gelijker te maken.”
Als kind staat de politiek nog ver van haar af, schrijft Marin in haar boek. ‘Politici waren in mijn ogen veelal oudere mannen in grijze pakken die debatteerden over procedures en formaliteiten. […] Aanvankelijk had ik twijfels of er in de politiek wel ruimte voor mij was. En daar stond ik niet alleen in. Hoewel die ruimte soms inderdaad wat krap aanvoelde, ben ik blij dat ik ervoor gevochten heb, omdat er daardoor ook weer anderen zijn bijgekomen die de ruimte weer hebben uitgebreid.’
Laat dit het belang van representatie zien? Marin: “We hebben in Finland vrouwelijke presidenten, premiers, partijleiders en politici gehad. Dat is extreem belangrijk geweest, maar dan heb ik het over het werk dat ze hebben verricht. Die vrouwen werkten samen aan al die sociale voorzieningen van ons land – onder andere voor gezinnen, zoals kinderopvang en ouderschapsverlof. Verschillende mensen nemen verschillende dingen mee naar de politiek, en voor vrouwen is het altijd belangrijk geweest om sociale voorzieningen te hebben die vrouwen en families ondersteunen.”
Marin wordt liever geen ‘vrouwelijke leider’ genoemd, en vindt het in ieder geval een ingewikkelde term. “Ik heb er gemengde gevoelens bij. We zouden leiders moeten beoordelen op hun acties, hun beleid en het inlossen van hun beloftes. Daarom hou ik er niet zo van om het steeds over ‘vrouwelijk leiderschap’ te hebben. Tegelijkertijd was ik in mijn tijd als premier onderdeel van een politieke realiteit waarin we maar weinig vrouwen zien, dus besef ik ook dat er meer vrouwelijke politici nodig zijn.”
“Ik ben een feminist en toen ik jonger was, betekende dit dat ik wilde geloven dat gender er niet toe deed. Nu besef ik dat we nog niet zo ver zijn. Ik zou willen dat de wereld al een plek was waar we het niet meer over gender hoeven te hebben, maar vrouwen krijgen nog steeds minder kansen en lopen tegen een dubbele standaard aan. Daarom moeten we het toch over vrouwelijk leiderschap hebben en gender niet negeren.”
Toen Rafael van der Vaart Estavana op tv zag, was het meteen raak: 'Bij haar uitstraling dacht ik echt: jeetje mina'
Normaliter is de weg naar het premierschap in Finland als volgt: je wordt gekozen als de leider van je partij, runt een campagne en wint de verkiezingen. Als je in de onderhandelingen met andere partijen vervolgens tot een coalitie weet te komen, word je meestal premier. Zo ging het voor Marin niet. Een paar maanden voor de verkiezingen van 2019 wordt haar partijleider Antti Rinne ziek. Marin leidt dan als parlementslid en eerste vicevoorzitter van de partij de campagne in zijn plaats.
“Het was een moment van crisis: ik had de keuze om campagne te voeren niet bewust gemaakt. Ik zag mezelf toen ook nog geen premier worden, maar eerder minister. Ik deed mijn best, maar bad elke dag dat onze partijleider beter werd en zou terugkeren. Gelukkig kwam hij vlak voor de verkiezingen terug.”
Na een verkiezingswinst wordt Marin minister van Transport en Communicatie. Als Rinne enkele maanden later moet aftreden, stelt ze zich alsnog kandidaat als premier. “Ook toen voelde ik me er nog niet helemaal klaar voor, maar ik heb tijdens mijn carrière gemerkt dat dit juist de momenten zijn dat je moet instappen. Het is onmogelijk om volledig voorbereid de leider van een land te worden. Een geboren leider bestaat niet, je leert het door het te doen. Ik heb toen wel veel aan mezelf getwijfeld en gedacht: ben ik goed genoeg? Ben ik er klaar voor? Het antwoord is ja, want ik kon het. Daarom zeg ik tegenwoordig tegen anderen, en met name vrouwen die maar aan zichzelf blijven twijfelen: ‘Probeer het, vertrouw op jezelf.'”
Als premier staat Marin aan het hoofd van een kabinet dat voor 63 procent uit vrouwen bestaat. Vrijwel direct worden ze het ‘lipstick-kabinet’ of het ‘meisjeskabinet’ genoemd en volgt online een constante stroom van seksueel getinte bedreigingen. ‘Ik ben zo vaak bedreigd met verkrachting en ander seksueel geweld, dat ik de tel ben kwijtgeraakt’, schrijft Marin in haar boek. De bovenmatige interesse in privélevens en moralistische kritiek is ook enkel gereserveerd voor de vrouwelijke kabinetsleden.
In Nederland krijgen vrouwelijke politici ook vaker te maken met online agressie dan mannen. Schrijnende voorbeelden uit het recente verleden zijn Sigrid Kaag en Sylvana Simons. “Het is overal hetzelfde”, zegt Marin, “zelfs in de meest gelijke landen ter wereld. En het gaat de verkeerde kant op: toen ik in 2019 premier werd, was de cultuur minder vijandig dan nu. Soms nemen we deze ervaringen niet serieus genoeg, juist omdat we denken dat het in onze landen wel goed zit.”
“Het is een schande dat veel vrouwen – niet alleen politiek leiders – continu te maken krijgen met vrouwenhaat en seksistische opmerkingen. Het internet kan een zeer vijandelijke plek zijn: niet alleen voor mij en mijn kabinet. En dat zorgt ervoor dat vrouwen de politiek niet in willen of snel vertrekken. We moeten beseffen dat dit geen individueel, maar een maatschappelijk probleem is. Onze democratie wordt aangetast als vrouwen en minderheden zich onthouden van de politie omdat het er niet veilig genoeg is. Niet iedereen is dan meer vertegenwoordigd.”
Een van de laatste hoofdstukken van het boek is volledig gewijd aan de ‘schandalen’ waar Marin mee te maken kreeg, zoals wanneer ze dansend gefilmd werd op een feestje met vrienden. In de media werd gespeculeerd dat er drugs in het spel waren, wat Marin door middel van een drugtest wist te ontkrachten. Amerikaanse politici Hilary Clinton en Alexandria Ocasio-Cortez staken haar destijds een hart onder de riem door hun eigen dansvideo’s te posten.
“Mijn schandalen waren niet politiek, maar moralistisch van aard”, zegt Marin. “En dat vertelt ons misschien iets over hoe we vrouwen beoordelen. Als ik terugkijk, voelt het nog steeds buitenproportioneel. Ik was een avond uit met vrienden tijdens de zomervakantie. We zongen, we dansten en eindigden in een bar. Het was frustrerend dat dit wekenlang nieuws bleef en elke dag weer in de krant stond. Het had helemaal niets met mijn werk te maken en toch was het een enorm schandaal – terwijl er niets schandaligs aan was.”
“Als premier wilde ik me focussen op mijn werk en niet op eindeloze vragen over mijn privéleven. Op dat moment had ik Finland al door de pandemie geleid, we waren geconfronteerd met de oorlog in Oekraïne en we hadden ons aangemeld voor NAVO-lidmaatschap. En alsnog vroegen mensen: ‘Is ze eigenlijk wel geschikt om leiding te geven?'”
Zonder bedreigingen was Sigrid Kaag niet vertrokken uit de Nederlandse politiek: 'Niet op die manier'
Om dit hele verhaal voorgoed af te sluiten, hield Marin destijds een emotionele toespraak op een plein in Lahti, dicht bij Helsinki. “Ik ben een mens”, zei ze. “En in deze sombere tijden heb ook ik wat vreugde, licht en plezier nodig. En daar worden soms foto’s en filmpjes van gemaakt, die ik niet hoef te zien en waarvan ik weet dat u ze niet hoeft te zien, maar die we toch te zien krijgen. Het is privé, het is plezier en het is het leven. Maar ik heb geen dag werk gemist en geen taak laten liggen.” Achteraf vroeg een journalist of haar tranen strategisch waren en of ze het van tevoren had geoefend.
“Het is de taak van een journalist op kritisch te zijn op politici en de macht”, zegt Marin. “Wel denk ik dat het treurig is dat we politiek alleen zien als een spel en niet als een plek waar mensen ook oprecht dingen willen veranderen voor een betere toekomst. Politici zijn individuen en geen machines of deelnemers aan een spel. Ik denk dat die vraag vanuit het laatste, kritische perspectief gesteld is, en dat begrijp ik ook. Maar we moeten niet vergeten dat politici ook gewoon mensen zijn.”
Bij de verkiezingen in 2023 wordt Marins partij net niet de grootste. Ze besluit de politiek te verlaten en wordt strategisch adviseur en consultant bij het Tony Blair Institute for Global Change in Londen. In haar boek komt meermaals naar voren dat veel vrouwen de politiek vroegtijdig verlaten. Daar is ze er zelf ook een van geworden.
“Ik besloot de politiek te verlaten, omdat het me ook heeft weggehouden van mijn familie”, zegt ze. “Mijn dochter is nu zeven jaar, en ik heb vier jaar van haar leven deels gemist omdat ik altijd aan het werk was. Dat zette me aan het denken: gebruik ik mijn tijd wel op de juiste manier? Ik besefte dat ik meer tijd met haar wilde doorbrengen. Dat was de grootste reden om de politiek te verlaten. Natuurlijk waren er ook andere redenen, zoals de aanhoudende aandacht voor mijn persoonlijke leven. Het ging steeds vaker over mijn uiterlijk, mijn kleding en alle dingen die niets met het werk te maken hadden. Dat was frustrerend, en het voelde als een inbreuk op mijn privacy. Maar ik wilde vooral de kindertijd van mijn dochter niet missen.”
‘Van hoop naar actie: Memoir van de Finse ex-premier over moed en leiderschap’ van Sanna Marin is nu verkrijgbaar.
Online haat ontmoedigt vrouwen politiek in te gaan: 'Vrouwen van kleur hebben dubbel pech'
Marissa Klaver is senior redacteur bij LINDA.nl en schrijft het liefst over boeken, cultuur en alles wat ze (nog) niet begrijpt. Ze woont samen met kat Pepiet en vijfhonderd boeken in Amsterdam. Als ze niet aan lezen is, vind je haar in een restaurant of concertzaal.
