Fred van Leer & Welmoed Sijtsma: ‘We hebben echt meer zachtheid nodig, iedereen is zo hard voor elkaar’

FRED, WIJ ZOUDEN ELKAAR EEN WEEK EERDER SPREKEN, maar toen kwam jij in het ziekenhuis terecht. Een paar dagen later deelde je op social media dat je ‘iets aan je darmen’ hebt. Zo’n ziekenhuisopname is heel privé, waarom kies jij ervoor om daar op Instagram over te vertellen?
Fred: “Vroeger was ik heel makkelijk: als het slecht ging, liet ik het zien, als het goed ging ook. Maar ik heb nu een aantal ongelooflijke kutjaren achter de rug en heb het daarom lang níét gedaan. Alleen gingen er al geruchten dat ik was opgenomen en ik wilde berichten van anderen vóór zijn. Mijn manager Conny vond overigens ook dat ik het niet moest doen.”
Welmoed: Waarom?
“Omdat dan alles van de afgelopen jaren weer wordt opgerakeld. Dat ik na dat uitgelekte intieme filmpje ook in het ziekenhuis terechtkwam, de zelfmoordpoging. Maar het is onderdeel van mijn bestaan geworden dat ik mensen meeneem in mijn leven. En ík bepaal die story. Ik heb bewust niet gedeeld wat ik specifiek mankeer, anders krijg je meteen tweehonderdduizend zusters Klivia die me gaan vertellen wat ik wel en niet moet doen. Dus ik zei: ‘Ik word niet geopereerd aan het gat in mijn hand, dat had wel fijn geweest, maar er is iets aan mijn darmen.’”

Worstel je met suïcidale gedachten of maak je je zorgen om iemand anders? Praat er dan over. Bel 113 of ga naar www.113.nl. Stichting Zelfmoordpreventie is 24 uur per dag en zeven dagen per week bereikbaar.

Hoe gaat het nu met je?
“Dankzij de antibiotica een stuk beter. Ik liep al vier dagen met veel pijn. Als het met mij slecht gaat, slaat het op mijn darmen. Ik kon al een week niet naar het toilet. Pijn, pijn, maar gewoon doorwerken, hè. Ik ben zelfs nog naar mijn tandarts, die in Duitsland zit, gereden voor onderhoud aan mijn tanden. Tot bij de huisarts bleek dat ik ontstekingswaarde tweehonderd had. Ik moest met spoed naar het ziekenhuis en heb dus een geperforeerde darm.”
Wow.
“Ja, dat is gewoon niet best. Ik heb vijf dagen aan een antibiotica-infuus gelegen en dat hielp, maar op den duur moet je er eigenlijk aan worden geopereerd. Wat me voor nu heeft gered is het oude vet uit de tijd dat ik nog dik was; dat zat om mijn darmwand heen. Maar goed, de arts zei dat er na de operatie kans is dat ik een stoma krijg. Toen brak bij mij de paniek uit. Ik ben straks 48, ik ga echt niet met een stoma lopen, al is het misschien alleen tijdelijk. ‘Je hebt tegenwoordig de mooiste stomazakjes’, zeiden ze nog. Maar schat, ook als-ie van Prada of Louis Vuitton is, wil ik ’m niet. Mijn zwager is onlangs aan kanker overleden en die heeft zo’n last gehad van dat ding. Dus een stoma is mijn grootste angst.”
Maar kan het wel zonder? Het gaat toch om je gezondheid, Fred.
“Voor mij is het dan de dood of de gladiolen. Sowieso wil ik me niet laten opereren vóór mijn Ahoy-shows in oktober. En ik leef heel erg met de dag. Ik heb het zo kut gehad. Dus als ik morgen doodga, soit. Ik heb geleefd voor twee.”
Maar er is nog een heel leven te leven, toch?
“Jawel, ik wíl ook niet dood. Toch flirt ik er altijd wel mee. Ik heb zulke heftige momenten met depressies dat ik me gewoon soms afvraag: voor wie doe ik het nog?”

Ben jij zo zwaar op de hand?
“Dat ben ik eigenlijk altijd geweest, ja. Maar, en dat heb ik nog niet eerder verteld, inmiddels heb ik de diagnose ‘depressief’ gekregen. Daar hoef ik me niet voor te schamen, maar het is wel heel lastig om ermee om te gaan. Laatst heb ik de film Toen ik je zag bekeken, over het leven van Antonie Kamerling. En dat vond ik zo heftig, omdat ik niet eerder besefte dat het niet alleen voor mij zwaar is, maar ook voor mijn omgeving. Als mijn beste vriend Michael een telefoontje krijgt, voelt hij al stress: gaat het wel goed met Fred? En ik wil hen niet steeds met die zwaarte belasten. Dus dan blijf ik thuis.”
Toevallig heb ik het ook meegemaakt; iemand dichtbij die worstelde met depressie en niet meer wilde leven. Als je ernaast staat, maak je – weliswaar goedbedoeld – toch fouten. Zoals iemand erop wijzen hoe mooi het leven is, diegene proberen op te peppen. ‘Kijk wat je ­allemaal hebt!’ Maar naarmate de tijd vordert, leer je dat je juist niet moet proberen het op te lossen – het is al rot genoeg dat je alles zo zwart ziet als je depressief bent.
“Het is allesvernietigend.”
Alle levensvreugde verdwijnt. Terwijl je waarschijnlijk zelf ook wel ziet hoe mooi het leven is, maar dat niet kunt vóélen.
“Ik heb dat eerlijk gezegd nooit gevoeld. Ik heb altijd hoge pieken en diepe dalen gekend, maar de laatste twee jaar zat ik onder de dieptegrens. Op Instagram wil ik er wel wat van laten zien, omdat ik denk dat veel mensen ermee worstelen.”
Op social media ziet het er vaak uit alsof het anderen wél altijd lukt om blij te zijn. Dat lijkt me heel eenzaam.

“Die eenzaamheid is echt killing. Soms ben ik met mijn allerbeste vrienden, zitten we met twintig man aan tafel en voel ik me toch eenzaam. Omdat het me dan niet meer lukt te connecten. Ik heb sowieso nooit dat hele blije gehad. Alleen werkgerelateerd. Maar privé? Nul.”
Dat verbaast mij echt. Ik zie jou juist als een soort fladderende, blije vlinder. Je komt altijd zo vrolijk en sprankelend over.
“Dat probeer ik ook en ik hoef daarvoor geen masker op te zetten, omdat die Fred óók een kant van mij is. Maar mijn vrienden liggen wel in een deuk als ze iemand horen zeggen dat ik zo gezellig ben. Dan krijg ik te horen: ‘O, dus daar was je wél leuk?’ Ik heb echt zulke fijne vrienden. Bij wie ik niets hoef, helemaal mezelf kan zijn en het altijd goed is.”
Krijg je ook professionele hulp?
“Ja, ik heb de afgelopen twee jaar met een psycholoog gewerkt die mij een heel mooi filmpje gaf, waarin met de metafoor van een zwarte hond wordt uitgelegd wat een depressie is. Het begint met een heel klein hondje, maar die hond wordt steeds groter. Dan neemt-ie je leven over totdat jij die hond bént; hij slokt je helemaal op. En uiteindelijk moet je zorgen dat je de hond trucjes leert, zodat je met hem kunt omgaan. Want die hond blijft bij je, je hele leven.

Het is een filmpje van vier minuten en ik heb zó gehuild. Omdat ik nu begreep dat ik niet zomaar ups en downs heb, maar echt een depressie. En dat het dus niet gek is dat ik nooit voorpret heb, zoals anderen als ze bijvoorbeeld een vakantie boeken. Ik voel het alleen als iets héél groot is. Dus ik moet het echt van extase hebben, de allerhoogste pieken. Maar daarom zijn de dalen ook zo ontzettend diep. Ook mijn vrienden zeiden bij het zien van dat filmpje meteen: ‘Dit bén jij.’ Gelukkig voel ik me de afgelopen twee maanden best sterk, al helpt zo’n ziekenhuisopname dan niet. Twee jaar geleden kocht ik een nieuwe bank, waar inmiddels een kuil in zit. ’s Ochtends als ik opsta, ga ik eerst twee uur lopen. Maar als ik voorheen dan om tien uur thuiskwam, ging ik op die bank zitten. De hele dag. Wachten totdat de dag voorbij was.”
Wat heftig om te horen.
“In 2022 kwam alles samen. Twee jaar eerder was dat filmpje ­verspreid en daarna ben ik thuis overvallen. Ik had ook nog iemand in mijn leven die niet goed voor me bleek te zijn. Vervolgens kwam de klap. Door corona moest ik zestig theatershows, twee keer Ahoy en drie televisieprogramma’s inhalen. Bám, bám, bám. Vervolgens ging ik met Michael naar Ibiza en toen we eenmaal op ons strandbedje lagen, begon ik te janken. Ik kon niet meer stoppen. Gewoon tien dagen lang huilen, hè? Het was echt de man met de hamer. Én de bijl én de zaag en de hele gereedschapskist. Toen heb ik Conny gebeld: ‘Ik kan die theatershow echt niet meer doen.’ Maar vervolgens zat ik dus thuis in die zitkuil. Wat ik vroeger nooit had, was tijd. En nu had ik juist te véél tijd. Dat werd mijn grootste vijand.”

Toch geloof ik erin dat het goed voor je is om niet alles weg te stoppen door het heel druk te hebben, maar er juist bewust bij stil te staan.
“Mijn coach zei: zie het als een strandbal die je heel lang onder water hebt weten te houden, totdat het niet meer lukt. En áls-ie dan boven water komt, bám, spettert het alle kanten uit. Dat is er dus nu aan de hand.”
Was het contrast in jou minder groot geweest als je ander werk had gehad, denk je?
“Misschien. Maar het leven dat ik leid, vind ik ook léúk, hè? Alleen is het wel psycho. Optreden voor dertienduizend man en vervolgens helemaal alleen thuiskomen. Ik heb succes, geld op de bank, een lekker huis, maar dat maakt dus allemaal niet gelukkig.”
Ik dacht altijd te begrijpen dat jij juist zo goed alleen kan zijn.
“Dat is mijn probleem. Ik zou best weleens iemand naast me willen hebben, maar alleen op de momenten dat het míj uitkomt. Ik ben een moeilijk mokkel, hoor. Hoe is dat eigenlijk bij jou?”
Ik vond het juist supermoeilijk om alleen te zijn. Ik kom uit een druk gezin met drie meiden, heb van mijn 17e tot mijn 31ste altijd relaties gehad. Toen mijn vorige relatie na tien jaar eindigde, ook nog in coronatijd, moest ik echt leren om alleen te zijn. Gelukkig kon ik in die tijd nog wel naar mijn werk, maar ik heb me ook alleen gevoeld. In de jaren erna heb ik dat juist leren omarmen. Wat jij net zei: als je maar doordendert, sta je dus niet stil bij welke dingen er eigenlijk in je leven spelen. Je kunt alleen verder groeien als je die gedachten wél toelaat. Dus toen ik vorig jaar het alleen-zijn eindelijk onder de knie had, ben ik een week met mezelf naar Italië gegaan voor een stilteretraite.
“Oh wauw, dat zou ik ook graag willen.”

Het was fantastisch. Ik heb er stil kunnen staan bij het verwerken van die relatie en het alleen leren zijn. Maar ik heb er ook veel nagedacht over mijn carrière. Ik ben begonnen bij de regionale omroep, waar ik reportages maakte. Dat vond ik het allerleukst. Lekker op pad, mensen spreken, verhalen halen. Maar op een gegeven moment rolde ik de studioprogramma’s in, dat ging goed, ik kreeg nieuwe kansen, ­fantastisch natuurlijk. Totdat ik in Italië besefte dat ik alleen nog maar in studio’s zat. En nu ik voor mijn nieuwe programma ‘Redding na de Ramp’ op pad ben gegaan met mensen die een vreselijke ramp hebben overleefd, voel ik weer hoe fijn ik het vind om langer de tijd te kunnen nemen voor zulke verhalen.
“Wat goed. En wat deed je dan precies tijdens die retraite?”
Ik zat er zonder telefoon, zonder muziek, mocht ook niets lezen en niet praten. Drie keer per dag deden we gezamenlijk yoga en ook dan en tijdens het eten mochten we niets zeggen.
“Vriendin, dat kán toch niet?”
Kennelijk wel. Ik heb gewoon een week lang mijn mond gehouden. Maar wat ik heb ervaren, is dat na de eerste drie dagen waarin je echt een beetje doordraait, de lucht letterlijk wordt geklaard. Ik voelde me daarna ontzettend licht. Dankzij de stilte hoorde ik eindelijk mijn eigen gedachten weer. Ga maar eens na als je even vrij hebt; wat doe je dan? Je gaat netflixen, een boek lezen, een podcast luisteren, het laatste nieuws checken. Je houdt dus voortdurend dat brein geprikkeld. Als ik wakker word, is Instagram checken soms het eerste wat ik doe. Terwijl: dat wíl ik helemaal niet.

“Er zijn dagen dat ik twaalf uur schermtijd heb. Ik háát het. In 2007 kwam de iPhone uit en sindsdien zijn we verneukt. Het maakt alles kapot: relaties, levens. Maar als wij straks klaar zijn met praten, is het eerste wat ik doe mijn telefoon pakken.”
Erg hè?
“Het lijkt wel alsof we allemaal front row aan een soort catwalk zitten waarop het nieuws voorbijtrekt. Waarover we dan allemaal weer een oordeel willen vellen. En het líéfst zien we dat het slecht gaat met anderen. Omdat we dan nóg harder kunnen rammen. Het is een heel nare tijd, vind ik, iedereen is zo hard voor elkaar. We hebben echt meer zachtheid nodig.”
Toen ik presentator werd bij ‘Op1’ vond ik het lastig om te lezen wat mensen online over me zeiden. ‘Duckface duo’, las ik een keer, en vervolgens ging ik me tijdens een live-uitzending bezighouden met hoe ik mijn mond bewoog. Ik werd er zo onzeker van dat ik mijn Twitter-account maar heb verwijderd. Wat dan weer positief is aan social media: heel veel mensen zaten front row om jou te steunen nadat dat filmpje online kwam, toch?
“Dat is helemaal waar. Ik verdronk bijna in de liefde die ik kreeg. Het is een trauma voor altijd, maar die steun heeft me enorm goed gedaan.”
Dus je ziet door social media het lelijkste van mensen, maar óók het mooiste. Denk jij eigenlijk dat je aan nieuwe tanden of botox was begonnen als je níét bekend was geweest?
“Ik liet in 2007 voor het eerst botox spuiten en toen was ik nog niet bekend. Ik ben ijdel – anders zou ik geen oogcorrectie of fillers hebben gedaan – maar toch sta ik maar één keer per dag voor de spiegel. Alleen ’s ochtends, als ik mijn haar doe. Ik vind jou echt tyfusknap, is dat allemaal van jezelf?”

Ik respecteer jouw keuze, maar zelf wil ik gewoon heel graag níét iets laten doen. Tegelijkertijd vind ik het ingewikkeld dat wij door ons werk steeds met ons eigen gezicht worden geconfronteerd. Waardoor de frons in mijn voorhoofd me opvalt, de kraaienpoten en lachrimpels. Maar ik vraag me dus af of ik die rimpels óók vervelend had gevonden als ik om me heen niet alleen maar perfecte strakke hoofden had gezien. Je wordt er toch door beïnvloed.
“Dat is absoluut zo. Wat gebeurde er eigenlijk met jou toen dat deepfake pornofilmpje met jouw gezicht erin verscheen?”
Ik werd meteen knalrood toen ik het zag. Terwijl ik wist dat ik het niet zelf was, voelde ik oprechte schaamte. Uiteindelijk heb ik er een programma over gemaakt: een hersenexpert vertelde hoe zulke beelden binnenkomen in de hoofden van mensen. En dat het dus inderdaad niet uitmaakt of het echt is of nep – dat het in principe hetzelfde effect op de ontvanger heeft.
Dat het filmpje fake was, hielp mij relativeren, maar ik heb jonge meiden gesproken die zelfmoord overwogen doordat zulke nepbeelden van ze rondgingen. Laat staan als zoiets met je gebeurt als het wél echt is, dus als je op je allerkwetsbaarst bent.

“Mensen zijn soms meedogenloos. Op een heel diep punt na het verschijnen van mijn filmpje heb ik een zelfmoordpoging gedaan. Dat ging mis, ik ben door de hulpdiensten uit mijn raam getakeld. Omdat het zo waaide, hadden ze een dekentje over me heen geslagen. Een buurman heeft dat dus staan filmen en vervolgens wist iedereen het.”
Dan heb je toch geen hart? Jij hebt één miljoen volgers en dat is een bekendheid die ik absoluut niet ambieer, omdat het me zó heftig lijkt. Ik geloof dat het iets met je doet als je nergens meer anoniem kunt zijn.
“Je bent vogelvrij, ja. Ik was laatst op een festival en daar werd ik gewoon zomaar ineens opgetild door een groep kerels. Dat gaat wel ver. Maar goed, nu een leuker onderwerp, Welmoed. Ik zag – uiteraard ook via Instagram – dat jij inmiddels niet meer alleen bent.”
Dat klopt, ik woon zelfs weer samen. Ik ken Bob nu twee jaar en we hebben een jaar verkering.
“Hoe ging dat?”
Nou … ik ken hem van een datingapp. Ik heb hem vier keer proberen te swipen, maar hij swipete mij niet.
“Hahaha, hoe kan dát nou?”
Hij had geen zin in iemand die bekend is, geloof ik. In elk geval: daarna zag ik hem ineens een paar keer in het echt. Eerst op de fiets, in mijn wijk. Dat ik dacht: hey, dat is die Bob, van die datingapp Raya. Vervolgens op een festival. En daarna hoorde ik zijn compagnon op de radio. Dus vriendinnen zeiden: ‘Nu ga je hem maar gewoon een bericht sturen, misschien is dit het universum dat je iets wil vertellen.’
“Maar echt, hè.”

Dus vervolgens ben ik in zijn dm geslided. ‘Hallo, creep hier’, zei ik, ‘ik probeerde je al vier keer te swipen en vervolgens heb ik je daar en daar en daar gezien, dus ik dacht: ik voeg je maar toe.’ Waarop hij antwoordde: ‘En je dacht dat het minder creepy was om dat op maandagnacht om twee uur te doen?’
“Haha, dus hij had wel humor.”
Zeker. Daarna heeft het toch nog maanden geduurd voordat het echt iets werd. Omdat ik net zo blij was met mijn herwonnen vrijheid. Ik voelde me helemaal chill. Had een lekker huisje met mijn poezen, kon het inmiddels goed alleen. En om dan weer iemand toe te laten in mijn leven, is wel een procesje geweest.
“Dat begrijp ik heel goed. Hoe oud ben jij?”
Over een paar maanden word ik 34 en dat speelde bij het daten ook wel mee. Ik merkte dat sommige mannen dachten: dat is natuurlijk zo’n vrouw met rammelende eierstokken.
“En klopt dat?”
Minder rammelend dan het beeld dat soms wordt geschetst van vrouwen die begin dertig zijn, maar natuurlijk speelt het. Tijdens het daten verkrampte het me ook regelmatig. Dat ik me steeds afvroeg: oké, maar is dit de vader van mijn kinderen? Gék werd ik ervan. Omdat je als vrouw aan die fuckin’ tikkende klok vastzit. Mijn vriendinnen uit Friesland hebben allemaal allang twee of drie kinderen.

“Speelt het onderwerp in je nieuwe relatie al?”
Nee, maar we hebben er natuurlijk wel over gesproken. Ik zei: ‘Ik zou er ook wel pas over tien jaar over willen nadenken, maar dat kan op mijn leeftijd niet.’ Dat is het oneerlijke eraan. Ik voel die oerwens en ik denk niet dat ik die zou opgeven voor iemand. Maar je wilt die ander ook niet dwingen.
“Ik kan me dat dilemma echt goed voorstellen. En is je eitjes invriezen een optie?”
Jawel, maar ik heb er inmiddels veel research naar gedaan, omdat ik ook overweeg een serie te maken over de mindfuck van rammelende eierstokken. En dan blijkt dat die eitjes niet altijd even goed uit de vriezer komen. Dat lijkt me echt zo erg: dat je denkt dat je tijd hebt gekocht, maar vervolgens lukt het niet meer. Maar goed, Fred, zie jij jezelf nog met iemand oud worden?
“Weet je wat het is: ik heb jarenlang mijn identiteit opgehangen aan mijn werk. Ik werkte acht dagen per week, alles moest wijken voor het succes, zelfs mijn vrienden. Ik ben wel vier jaar helemaal lijp van iemand geweest, maar dat is op zo’n nare manier geëindigd dat ik nooit meer zo veel hartenpijn wil meemaken. Dan liever alleen.”

Ik begrijp je, maar je ontneemt jezelf daarmee ook de kans op liefde, hè?
“Maar waar vind ik ze? Ik zit niet op datingapps, en gewoon iemand uitnodigen: nee, want ik vertrouw niemand. Dan kun je een escort bellen en dat heb ik heus weleens gedaan, maar dat gaat om sex, niet over liefde.”
Dat jij zegt dat je niemand vertrouwt, vind ik wel heftig.
“Zeker niet op intiem gebied. Je bent dan zó kwetsbaar. En voor je het weet, maken ze foto’s of nog een filmpje. Dus denk ik: ach, ik doe gewoon een minuutje voor mezelf – dan ligt het op mijn buik en veeg ik het weer weg.”
O Fred!
“Ik zie de kop al: ‘Welmoed wil kinderen, Fred slikt ze door.’”
Wat erg dit!
“Nee, even serieus nog. Ik zíé wel hoe het loopt. Ik heb te veel geflirt met de dood en ik ben daar ook echt niet bang voor, maar ik hoop dat ik blijf zoals ik me vandaag voel. Lichter. Want het was zo donker. Nu verheug ik me weer op de dingen die gaan komen en dat maakt me blij: ik heb dat gevoel lang niet gehad.”
Die lichtheid gun ik jou zo erg, lieve Fred. •

Worstel je met suïcidale gedachten of maak je je zorgen om iemand anders? Praat er dan over. Bel 113 of ga naar www.113.nl. Stichting Zelfmoordpreventie is 24 uur per dag en zeven dagen per week bereikbaar.