Een veilige jeugd is iets wat Aysel Disbudak (54) nooit heeft gekend. Ze wordt twee keer uitgehuwelijkt en op steun of bescherming van haar ouders hoeft ze niet te rekenen: zij laten het gebeuren.
Ze vertelt aan LINDA. welke effecten dit heeft gehad op haar leven.
Aysels eerste uithuwelijking vindt plaats op op veertienjarige leeftijd. Haar moeder laat haar achter in Turkije en neemt haar paspoort mee: Aysel kan geen kant op. Uiteindelijk lopen de spanningen tussen Aysel en haar schoonfamilie zo hoog op dat dit huwelijk wordt beëindigd. Dat betekent niet dat het voorbij is: op haar zestiende wordt ze opnieuw uitgehuwelijkt.
Over dit huwelijk vertelde Aysel eerder in LINDA.magazine.”Mijn man Neco heeft twee keer geprobeerd mij te vermoorden. De eerste poging eindigde in mijn coma”, zei ze toen. “De tweede keer stopte hij met mijn keel dichtknijpen toen onze dochter vroeg wat hij met mama aan het doen was. Ik werd voortdurend onder druk gezet om te leven volgens zijn normen en waarden. Hij ondermijnde mijn eigenwaarde, er was constante geestelijke chantage en dreiging. Ik belde de politie, vroeg om een straatverbod, veranderde de sloten van mijn huis. Alles moest ik alleen doen.”
Aysel leefde jaren in angst, zélfs na haar uiteindelijke scheiding. Haar ex bleef haar stalken en ze was bang dat hij zijn dreigement – ‘Eerst maak ik jou af, dan mezelf’ – zou waarmaken. Als hij in 2006 zelfmoord pleegt, gelooft Aysel in eerste instantie niet dat het waar is. “Bij de gemeente vroeg ik zijn overlijdensakte op. Sindsdien voel ik me veiliger, maar de onrust gaat nooit weg. Pas sinds een paar jaar merk ik dat dit af begint te nemen.”
Aysels man probeerde haar twee keer te vermoorden: 'Eerst maak ik jou af en dan mezelf'
In 2006 schreef Aysel De nootjes van het huwelijk, een boek waarin ze schrijft over de gruwelijkheden die ze meemaakte. Nu is er een herziene uitgave onder een andere titel: Geen echte Fatima. “Mijn moeder leerde me altijd dat ik moest gehoorzamen en volgens de principes van onze cultuur moest leven”, legt ze uit. “Dat deed ik. Aan die brave versie van mezelf gaf ik een soort koosnaampje, Fatima. Ik ben dat niet écht, ik wil gewoon mezelf zijn. Zonder hokjes of regels. Daar staat de titel voor.”
Deze heruitgave komt voor Aysel niet zomaar uit de lucht vallen. Ze schreef haar verhaal twintig jaar geleden op om andere vrouwen te helpen, maar schrikt nog altijd wekelijks van de krantenkoppen en reportages in het journaal. “Geweld tegen vrouwen en femicide lijken bijna érger te worden in plaats van minder”, zegt ze verontwaardigd. “Dit kan toch niet waar zijn? Ik voel nu, sterker dan ooit, de missie om bij te dragen aan verandering.”
Na haar scheiding van Neco stort Aysel zich in eerste instantie op de zorg voor haar kinderen en het opbouwen van haar eigen toekomst. Dat doet ze door Unalzorg op te richten, een multiculturele zorginstelling voor mensen met een complexe zorgvraag. Jarenlang buffelt ze om haar bedrijf te laten groeien. Een overlevingsmechanisme, geeft ze zelf ook toe.
“Ik ben gewend om dóór te gaan, niet stil te staan of na te denken”, aldus Aysel. “Als ik te lang nadenk over mezelf of het verleden, weet ik niet of ik daar nog uit kom. Dus ik werk. Ik bewijs mezelf, omdat ik vroeger te horen kreeg dat ik wel mooi was, maar ‘niet zo intelligent’. Ik ben trots op mijn succes, maar vooral op de wetenschap dat ik allesbehalve dom ben.”
En toch komt er anderhalf jaar geleden een moment waarop Aysel noodgedwongen moet afremmen. Haar vader overlijdt en dat raakt haar veel harder dan ze had verwacht. “Als kind wil je je geliefd, gezien en veilig voelen: ik kende dat niet. Daarom denk ik dat ik me als volwassene heel lang heb verscholen achter fantasieën: ‘misschien komt het nog wel goed’ of ‘misschien vind ik ooit een excuus voor hun gedrag’. Met mijn vaders dood verdwenen die opties en daarmee een stuk van mijn fundament. Ik dacht dat ik er niet meer uit zou komen.”
Overlevers én plegers aan het woord in 'Fase 8: Femicide': 'Geen kwestie van of, maar wanneer ik word vermoord'
Dat lukt haar gelukkig wel, dankzij verschillende therapievormen. Het leert haar accepteren dat haar ouders écht zo (geweest) zijn en ze daar op haar eigen manier mee moet dealen. “Anders zou het me altijd blijven belemmeren”, zegt Aysel. “Ik heb het leren dragen.” Contact met haar moeder heeft ze nog steeds, al komt dit voornamelijk voort uit plichtsbesef. “Ik zie haar af en toe, maar heb geen band met haar. Inhoudelijke gesprekken voeren we niet. Ze blijft hangen in haar eigen verleden en dat is juist waar ik het níét over wil hebben.”
“Ze vraagt me weleens waarom ik zo ‘koud’ doe en haar nooit een knuffel geef”, vervolgt Aysel.”Dan antwoord ik: ‘Ik kreeg dit nooit van jou, mama, hoe kun je dat nu van mij verwachten?’ Ze ziet nu hoe ik met mijn eigen kinderen ben en zegt dat ze dat benijdt, maar daarvoor is het te laat. Het gaat niet meer gebeuren. Dat is haar probleem, niet langer het mijne.”
Dat gebrek aan moederlijke liefde heeft Aysel haar leven lang gevoeld. Ze jaagde het na, zocht het tevergeefs op. Nu is er rust. “Het opvoeden van mijn eigen kinderen heeft daar enorm in geholpen. Het heeft me milder gemaakt, voorheen was ik best wantrouwend en direct. Ik heb mezelf geleerd hoe ik een goede moeder moet zijn.” Lachend geeft ze toe dat daar heel veel verwennerij bij kwam kijken.
“Vooral bij mijn oudste dochter, haha. Ze zijn gelukkig alledrie heel goed terechtgekomen. Natuurlijk weten ze ook wat ik vroeger heb meegemaakt. We zijn hecht, daar konden we altijd over praten als het nodig was. Nog steeds. De (her-)publicatie van mijn boek is voor hen confronterend, maar ze staan erachter omdat ze begrijpen dat het mij helpt. En hopelijk straks ook andere vrouwen.”
Slachtoffers van partnergeweld kunnen hier terecht voor hulp: 'Veel mensen zien patronen, maar niemand grijpt in'
Want dat nog veel te veel vrouwen te maken krijgen met huiselijk geweld en (poging tot) femicide is duidelijk. Het CBS classificeert huiselijk geweld als fysiek geweld, dwingende controle, stalking door een ex-partner of seksueel geweld gepleegd door een gezins- of familielid of (ex-)partner. In Nederland krijgt zo’n 10 procent van de vrouwen met een van deze geweldsvormen te maken. Jaarlijks worden daarnaast gemiddeld 43 vrouwen in ons land slachtoffer van moord of doodslag, wat neerkomt op één vermoorde vrouw per acht dagen. Bij ongeveer de helft van deze vrouwen is een (ex-) partner de dader: in zo’n geval spreken we van femicide, ofwel vrouwenmoord.
Aysel kan er met haar hoofd niet bij als ze deze cijfers ziet: “Waar leven we, vraag ik me dan af. Het lijkt wel tweehonderd jaar geleden. Wat is de reden dat het nog stééds zo misgaat in ons rechtssysteem? Het begint al bij het niet goed oppikken van signalen van geweld. We denken nog steeds veel te vaak dat de vrouw ‘overdrijft’ als ze vertelt dat haar iets is overkomen. Zeker als de partner in kwestie normaal altijd zo ‘vriendelijk’ en ‘leuk’ overkomt. Maar bij die kleinere signalen moet je juist beginnen met opletten.”
Aysel pleit daarom voor preventieve voorlichting, al op jonge leeftijd. “Op scholen. Leer kinderen beter wat wel en niet mag, bij een ander. Het lijkt me daarnaast ook waardevol om ervaringsexperts te betrekken in de hulpverlening en het aangifteproces. Mensen die weten hoe diep het kan gaan en snappen hoe een aangeefster zich voelt, en waarom ze misschien niet alles durft te zeggen. De juiste signalen herkennen is ontzettend belangrijk.” Zelf is ze daarom bezig met een informatieve theatershow over huiselijk geweld en wil ze zich ontwikkelen als coach.
“Ik wil niet dat dit andere vrouwen nog overkomt, ik ben er klaar mee”, zegt ze vurig. “Ik heb echt geluk gehad, maar heb de hoop dat veel meer vrouwen dat óók kunnen krijgen. Hoe moeilijk en ver weg dat ook lijkt. Mocht iemand elementen herkennen uit mijn verhaal, hoop ik dat ze mensen durven te zoeken die ze kunnen vertrouwen. Waar ze ervaringen mee kunnen delen, misschien zelfs een plan bedenken om uit de situatie te komen.”
“Je moet toch iets proberen, het wordt bijna nooit vanzelf beter. Ruim twintig jaar geleden besloot ik het zelf ook: in plaats van iedere dag een beetje dood te gaan, maak ik nu zélf die keuze. Of ik ga vandaag dood, of ik ben vrij. Gelukkig werd dit het tweede.”
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
De rode vlaggen die voorafgaan aan femicide: 'Nuttig om te weten waar je op kunt letten'
