Een op de tien mensen hoort stemmen in hun hoofd. Zo ook Tamira, die nu te zien is in de documentaire Mijn woord tegen het mijne. Ze vertelt LINDA. hoe het is om te leven met zes stemmen in je hoofd.
“Ik luister naar ze, maar ik hoef niet meer te gehoorzamen.”
Dit artikel bevat referenties naar zelfdoding. Worstel je met suïcidale gedachten of maak je je zorgen om iemand anders? Praat er dan over. Bel 113 of ga naar 113.nl. Zij zijn 24 uur per dag en zeven dagen per week bereikbaar.
Als een megafoon. Zo omschrijft Tamira wat ze jarenlang in haar hoofd hoort: luide stemmen die opdrachten uitdelen en commentaar leveren op het dagelijkse leven. “Ik hoor het sinds mijn puberteit, maar heb nooit bij anderen gecheckt of zij ook zoiets hoorden. Waarschijnlijk is het ontstaan door een ingrijpende gebeurtenis in mijn leven. Maar of die megafoon nou echt vanuit mij kwam of ergens anders vandaan, wist ik niet”, vertelt Tamira. “Eigenlijk praatte ik er met niemand over.”
Tamira functioneert lange tijd prima: in haar gezin, sociale leven en werk kan ze gewoon haar ding doen. Maar ongeveer vier jaar geleden is ze herstellende van een burn-out en merkt ze dat het steeds moeilijker wordt om de boodschappen van de megafoon naast zich neer te leggen. Ze worden ook steeds heftiger. Van ‘omdraaien nu’ als ze op een drukke straat loopt, tot ‘bullshit, je kunt hem echt niet vertrouwen’ als iemand tegen haar praat. Soms krijgt ze een spreekverbod opgelegd vanuit de megafoon: het is dan echt de bedoeling dat ze blijft zwijgen.
Tamira: “Ik heb weleens een hele tijd doodstil tegenover mijn behandelaar gezeten. Intern was ik aan het discussiëren om gewoon te kunnen gaan praten, maar ik kreeg het niet voor elkaar.” Ze blijft even stil. “Ze luisteren nu ook mee naar ons gesprek. Sommige stemmen vinden het niet zo leuk dat ik je dit nu vertel, omdat het tegenwoordig anders gaat. Maar als ik straks kan vertellen hoe het nú gaat, is het oké.”
Een paar jaar geleden komt Tamira op een heel moeilijk punt. “Er kwam zoveel input vanuit die megafoon dat ik kwijtraakte wat nou vanuit mezelf kwam en wat niet. Het nam mijn regie over, het voelde alsof ik erin werd meegezogen. En dat was heel vermoeiend, ook omdat ik niet goed begreep hoe dit nou in elkaar stak.”
De megafoon begint haar ook te vertellen dat ze zichzelf iets aan moet doen. Ze krijgt de opdracht om ‘nooit meer naar huis te gaan’ of ‘ergens vanaf te springen’. “Ik heb wel een paar keer op het punt gestaan, ja”, vertelt Tamira. “Het voelde alsof ik het gevecht tegen de stemmen nooit zou kunnen winnen. Het zou een stuk simpeler zijn om maar te doen wat er gezegd werd. In die periode heb ik een paar keer gebruik gemaakt van 113, omdat ik letterlijk een andere stem nodig had om weer bij mezelf te kunnen komen. Dat is helpend geweest, zelf zat ik te klem in die loop in mijn hoofd.”
Grietje (61) heeft DPDR: ‘Ik herken mijn spiegelbeeld niet, het voelt alsof ik vast zit achter een glazen wand’
En dan ziet ze de oproep van filmmaker Maasja Ooms op LinkedIn: hoor jij stemmen? Deze zin geeft haar een eerste realisatie dat dít misschien is waar zij mee te maken heeft. Ze besluit te reageren: “Ik hoopte dat het voor mij een ingang zou zijn om te onderzoeken wat er nou precies aan de hand was.” Maasja is op dat moment bezig met haar research voor de documentaire Mijn woord tegen het mijne, waarin je vijf mensen leert kennen die leven met stemmen in hun hoofd. Psychiater Dirk Corstens gaat met hen – en hun stemmen – in gesprek: wie zijn ze? Waarom zijn ze vijandig? Wat wíllen ze eigenlijk?
Het oriëntatiegesprek met Maasja gaat niet bepaald soepel, vertelt Tamira. “De ontmoeting zelf was fijn, maar de megafoon vroeg me ‘wat ik met dat mens moest’, aangezien er ‘vanuit hen niemand te vertrouwen was, en we dus voorzichtig moesten zijn’. Gelukkig voelde ik zélf dat dit iets was wat ik uit wilde zoeken. Ik wilde niet dat die megafoon de rest van mijn leven zou blijven bepalen.”
Samen met Dirk Corstens komt ze erachter dat haar megafoon bestaat uit zes verschillende stemmen. “We gingen alle boodschappen die binnenkwamen een soort van uit elkaar trekken. Hoe klinkt het? Wat wordt er precies gezegd, en wanneer? Zijn ze te onderscheiden? Daarna heb ik thuis mindmaps gemaakt en geprobeerd bepaalde boodschappen aan een stem te linken. Heel pittig, want lang niet alles wat ik daar zag staan was natuurlijk leuk. Uiteindelijk kwam ik dus op zes stemmen uit: allemaal met een eigen klankkleur, intonatie, woordkeuze en volume. Ik heb ze allemaal een eigen naam gegeven.”
Ze prijst de psychiater om zijn open minded aanpak. “Vanaf de eerste sessie voelde ik, en mijn stemmen, dat alles gezegd mocht worden. Dirk had een nieuwsgierige en open houding, niet veroordelend of afwijzend naar de stemmen. Hij gaf aan dat we het samen zouden gaan onderzoeken. Dat hielp enorm, want sommige stemmen protesteerden natuurlijk direct. Stapsgewijs zijn we, met hele duidelijke kaders en afspraken, met elke stem in gesprek gegaan. Dat zorgde ervoor dat de boodschappen na een tijdje minder intens werden.”
Wanneer angst je leven beheerst: 'Onredelijk bang voor aanslagen, ik zie de trein als iets megagevaarlijks'
Dat leert Tamira dat de megafoon waarschijnlijk zo hard tetterde omdat ze er al lange tijd hier niet ‘echt’ naar wilde luisteren. En dat er vaak een onderliggende boodschap in zit. De kunst is om erachter te komen wat die is, zodat je een ingang hebt om met de stemmen in gesprek te gaan. Tamira: “Omdat ik nu beter begrijp hoe dit werkt, kan ik ook beter tegen een stem zeggen: ‘Ik snap dat we het lang op deze manier gedaan hebben, maar ik wil nu kijken hoe we het ánders kunnen doen. Dat geeft mij inzicht, maar vooral ook regie: de stemmen bepalen niet langer wat ik doe. Ik luister naar ze, maar ik hoef niet te gehoorzamen.”
Sinds haar gesprekken met psychiater Dirk Corstens heeft Tamira het gevoel veel beter te weten hoe ze om kan gaan met haar zes stemmen. En dat gaat er soms praktischer aan toe dan je denkt. Via een spreekuur, bijvoorbeeld. Ze lacht als ze erover vertelt: “Ja, het is eigenlijk een soort vergadering. Alsof je op je werk met een paar collega’s gaat zitten, iemand aanwijst die de leiding heeft en vervolgens alle agendapunten bespreekt.”
Zo’n spreekuur neemt wel tijd in beslag: het kan zo anderhalf uur duren. “Eerst moest ik er echt voor gaan zitten en alles meeschrijven. Tegenwoordig lukt het me ook terwijl ik wandel of hardloop. Soms heb ik er totaal geen zin in, dan skip ik het. Maar als ik dat te vaak doe, gaan de stemmen harder praten of komen ze er vaker ongevraagd tussendoor. Het is dus beter om het wél te doen.”
Tamira’s stemmen zijn een stuk toegankelijker geworden. Met de meesten kan ze tegenwoordig relatief rustig praten. Soms is het bijna gezellig, vertelt Tamira: “Gisteren nog. Ik stond in een winkel met iets in mijn handen toen een van mijn stemmen zei: ‘Súperleuk, dit moet je echt gaan afrekenen’. Die was daar superenthousiast over, terwijl ik eigenlijk helemaal niet van plan was dat te gaan kopen. Dan moet ik wel even bewust tijd nemen om te luisteren, om te voorkomen dat ik er niet direct naar handel.”
Door haar deelname aan de documentaire komt Tamira voor het eerst in aanraking met andere mensen die ook een (of meerdere) stem(men) horen. Die herkenning is fijn én leert haar iets: “Het is eigenlijk veel normaler dan gedacht wordt. Een op de tien mensen hoort stemmen, op allerlei verschillende manieren. In de docu zie je een heftigere situatie waarin ik echt iemand nodig had om dit mee uit te pluizen, maar zoals Dirk ook zei: je kunt het zien als een menselijke variëteit, net zoals linkshandigheid of dyslexie. Veel mensen zullen weleens een soort innerlijke criticus horen, of bijvoorbeeld een stemmetje dat je aanzet tot verslavingsgedrag: ‘Wil je dat verdriet niet voelen? Neem een chocolaatje, eet het lekker weg.’ Het merendeel van de mensen kan prima met hun stemmen overweg, lang niet iedereen hoeft meteen in behandeling in de psychiatrie.”
Als haar gevraagd wordt of ze een leven zónder stemmen zou willen, is haar antwoord kort en krachtig: nee. En daarna: “Oprecht niet. Ik denk dat het veel te stil zou zijn zonder hen. Het kan natuurlijk altijd dat een van de stemmen op een gegeven moment ‘vertrekt’, dat schijnt een mogelijkheid te zijn. Maar in de basis heb ik ze omarmd. Die vernietigende kracht die er soms vanuit ging is veranderd. Ze hebben nu eigenlijk de intentie om voor mij te zorgen, mij te beschermen. Ze denken bijvoorbeeld mee als ik te snel ‘ja’ zeg op iets wat me helemaal niet uitkomt, of zetten kanttekeningen bij impulsieve keuzes die ik maak. Dus ja, op een bepaalde manier zorgen ze ook voor me.”
“En sorry, wat vroeg je nou net? Of er nog iets anders is dat ik kwijt wil? Ik check het even bij de stemmen.” Lachend: “Geen compleet spreekuur hoor, dit heet gewoon een ‘kort overlegje.'” Even stilte. “Nee, ze vinden het prima zo. Dankjewel.”
‘Mijn woord tegen het mijne’ is nu te zien in verschillende filmhuizen door het land.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Frederike (33) heeft tokofobie: 'Ik wil een kind, maar ben doodsbang voor de zwangerschap'
Ellen Hensbergen is senior redacteur bij LINDA.nl en richt zich voornamelijk op persoonlijke verhalen en maatschappelijk relevante onderwerpen. Ze woont in hartje Amersfoort en bezoekt in haar vrije tijd het liefst een concert (of dertig).
