Toen Zahra Sebbar (23) een klein meisje was, merkte ze dat er een bepaalde spanning in huis hing. Ze herinnert zich een tafel bezaaid met blauwe enveloppen en een gestreste moeder. Wat ze op latere leeftijd leerde, was dat haar gezin was geraakt door het toeslagenschandaal.
Nu zet ze zich in om gedupeerden bij te staan in hun emotionele herstel, voor zover dat mogelijk is.
Zahra was pas acht jaar toen ze voor het eerst opmerkte dat ze thuis geldproblemen hadden. “Ik weet nog dat ik een keer de woonkamer inliep. Mijn moeder zat aan tafel, ze was zichtbaar gestrest en er lagen allemaal blauwe enveloppen voor haar. Omdat ik zo jong was, wist ik niet precies wat er aan de hand was. Het was me wel duidelijk dat er iets speelde, maar ik wilde er niet naar vragen om mijn moeder niet tot last te zijn.”
Haar moeder heeft jarenlang geprobeerd haar kinderen af te schermen van wat er speelde, namelijk dat zij gedupeerd waren door het toeslagenschandaal. “Maar het schemerde door dat er iets groots speelde. Ik moest zelf de puzzel leggen, maar alle stukjes leken te missen. Pas als tiener besloot ik mijn moeder te vragen wat er aan de hand was. Ik ging bij haar zitten toen er opnieuw rekeningen niet betaald konden worden. ‘Ik snap het niet’, zei ik. Toen brak ze. Zij snapte het ook niet. Het was niet haar schuld, het was niet de schuld van mijn vader, maar er waren wel schulden waar zij geen uitweg voor zag.”
Toen het toeslagenschandaal in het nieuws kwam, merkte Zahra op dat de ervaringen van anderen vergelijkbaar waren met die van haar gezin. “Toen hebben we een verzoek bij de Belastingdienst ingediend om onze dossiers in te zien. Daarin werd erkend dat wij gedupeerd waren. Ik was 16.”
Kabinet wil toeslagenschandaal voor einde van 2027 afhandelen
Dat ze thuis krap bij kas zaten, heeft Zahra’s relatie met geld veranderd. “Hoe ouder ik werd, hoe zichtbaarder het werd. Als kind was ik er niet zo mee bezig, tenzij het weer tijd was voor de vrijwillige ouderbijdrage of schoolreisjes. Maar op de middelbare school moest ik regelmatig nee zeggen als welvarendere klasgenoten uit eten of naar de bios gingen. Het was ongemakkelijk om uitnodigingen steeds af te slaan, want ik kon niet uitleggen waarom. Dus verzon ik smoesjes: ik had geen zin of wilde de film niet zien. Uiteindelijk zorgde dat ervoor dat ik niet meer meegevraagd werd, wat leidde tot een vorm van sociale uitsluiting. Het was eenzaam, dat geef ik eerlijk toe.”
De tijd brak aan om na te denken over een studie, waardoor het gebrek aan geld en ruimte om te dromen Zahra nog duidelijker werd. “Het was een levensfase waarin ik wilde meedoen, maar het voelde alsof het leven me ontnomen werd omdat ik geen geld had. Ik was gefrustreerd met mijn ouders, maar tegelijkertijd voelde ik me daar schuldig over. Zij konden er tenslotte ook niks aan doen.”
Toen Zahra eenmaal doorhad wat er binnen haar gezin en in dat van anderen in haar omgeving speelde, begon de zoektocht naar herstel. “Maar het was pure chaos, en dan gebeurt er nooit iets goeds. Er werden regelingen bedacht waar we uiteindelijk niets mee konden. We werden van het kastje naar de muur gestuurd. Op eigen initiatief schreef ik een brief aan het ministerie om te vragen wat zij eraan gingen doen.” Die bleef onbeantwoord.
En dus besloot ze haar eigen hersteloperatie op poten te zetten: Stichting (Gelijk)waardig Herstel. De stichting zet zich in voor ouders die gedupeerd zijn geraakt. Duizenden vrijwilligers, zogenoemde Luisterend Schrijvers, luisteren naar de feitelijke verhalen van deze ouders en zetten hun ervaringen zonder oordeel op papier. “Dat is echt fantastisch. Maar we hebben er nog veel meer nodig om alle gezinnen toegang tot herstel te kunnen geven, voor zover herstel nog mogelijk is.”
Daarnaast blijft de stichting aandacht vragen voor kinderen en jongeren die buiten de regelingen vallen. “Het knelt dat zij vanuit het ministerie niet mee mogen doen. In theorie kunnen zij terecht bij gemeenten voor brede ondersteuning, maar daar zijn vaak lange wachttijden of worden jongeren niet geloofd.”
“Naar schatting gaat het om 100.000 kinderen waar geen herstelregeling voor is. Om het nog duidelijker te maken: zo’n 5.000 kinderen kregen te maken met uithuisplaatsing. En 500 getroffen kinderen leven niet meer, omdat zij door het toeslagenschandaal ernstig in de knel zijn gekomen waardoor ze kozen voor suïcide. Ik voel me machteloos en gefrustreerd. Hoe help je iemand die geen andere uitweg meer ziet, terwijl wij zo ons best doen het publieke debat levend te houden en dit soort tragische situaties te voorkomen?”
Marije kreeg 400 euro van vreemden na TikTok over geldproblemen: 'Zelfs een BN’er maakte 100 euro over'
Bij de stichting, waar Zahra lid van de Raad van Toezicht is, spreekt ze veel jongeren over het toeslagenschandaal en hoe het hen raakt. “Ik maak me zorgen om hen. Soms ben ik bang dat ik ze de ene maand spreek, maar dat ze er de volgende maand niet meer zijn omdat het hen allemaal boven het hoofd is gegroeid. Er is eigenlijk alleen maar onduidelijkheid over herstelregelingen en schadevergoedingen voor kinderen, waardoor de chaos nog in volle gang is. De overheid wijst zichzelf aan om dit te regelen, maar je vraagt toch niet aan een dader om het herstel van een gedupeerde in te richten? Het klopt gewoon niet.”
De stichting helpt jongeren het ingewikkelde netwerk van hulpinstanties en herstelmogelijkheden te navigeren. En dat is nodig, want veel jonge gedupeerden willen de strijd niet aangaan en dit zo snel mogelijk achter zich laten. “Ik snap het echt. We hebben al zo lang moeten wachten op herstel, maar het is niet onmogelijk. Als we erkenning krijgen in het leed, kunnen we ook schadevergoeding krijgen die er recht aan doet.” Wanneer dit daadwerkelijk van de grond komt, durft ze niet te zeggen. Vooralsnog is er geen volledig onderzoek naar de jonge gedupeerden van het toeslagenschandaal.
“Er zit nog steeds schaamte bij”, geeft Zahra toe. “Het label fraudeur klopt weliswaar niet, maar dat neemt niet weg dat we wel lang zo zijn bestempeld. Ik hoop dat ik het ooit helemaal achter me kan laten, maar zo ver ben ik nog niet. Wat ik nu zelf ervaar, is wantrouwen naar de overheid. Zij vertellen kinderen van het toeslagenschandaal constant om vertrouwen te hebben dat het goed komt, maar dat is een tweerichtingsweg. Om vertrouwen te krijgen, moet je het ook geven. Dit proces heeft mij geleerd dat er niet één persoon schuldig is aan het toeslagenschandaal, maar dat er een heel systeem achter zit dat zich nog elke dag ontvouwt. Daarom houd ik me steeds meer bezig met de vraag hoe systeemverandering eruit kan zien.”
Dat herstel mogelijk is, heeft ze met eigen ogen gezien. Het mooiste voorbeeld? Haar moeder die via de stichting heeft gewerkt aan herstel van haar financiën en emoties. “Dat wij haar dat konden bieden na jaren strijden, was zo’n bijzondere ervaring. Dít is waarom ik me hiervoor inzet, waarom ik dagelijks in Den Haag de strijd aanga, waarom ik me hier volledig op focus: om haar – en anderen die in hetzelfde schuitje zitten – te ondersteunen. Daarbij probeer ik niet alleen de strijd te voeren, maar juist verbinding aan te gaan. Jarenlang is alles rondom het toeslagenschandaal versnipperd geraakt, en zijn mensen door wantrouwen tegenover elkaar komen te staan. Het is voor mij belangrijk om bruggen te bouwen en mensen weer samen te brengen.”
'Belastingdienst pakt ouders met niet-Nederlandse achtergrond harder aan bij toeslagenaffaire'
Als kind droomde Zahra weleens van een miljoen winnen. Samen met haar broers en zussen fantaseerden ze dan wat ze ermee zouden doen. “Wij wilden de schulden van onze ouders aflossen. Dat stond altijd bovenaan de lijst. Het voelde als onbegonnen werk en de enige manier waarop we ooit uit deze situatie zouden komen, als we een gelukje hadden.”
Het schandaal heeft haar getekend. “Ik denk dat ik de rest van mijn leven bij elke transactie zal denken: heb ik het misschien later harder nodig? Dat gaat er niet meer uit. Dat gezegd hebbende, moet ik toegeven doordat deze situatie zich voordeed toen ik jong was, ik heel creatief ben geworden. Ik weet dat je niet altijd geld nodig hebt om het naar je zin te hebben. Daarnaast ben ik ook creatief geworden in het leiden van een dubbelleven. Lachen en gelukkig zijn, alle zorgen uitzetten – het gaat me goed af terwijl dit allemaal op de achtergrond blijft spelen. Als ik thuiskom, moet ik de realiteit weer onder ogen zien. Het is een kunst om die werelden in elkaar over te laten. Soms ben ik bang dat ik dit voor altijd zal blijven doen.”
Op dit moment is Zahra 23 jaar, zit ze in de Raad van Toezicht en strijdt ze voor het herstel van kinderen en jongeren die getroffen werden door het toeslagenschandaal. “Soms vraag ik me af wie ik zou zijn of kan zijn zonder het schandaal. Als kind heb ik nooit durven dromen uit angst voor teleurstelling. Om daar nu mee te beginnen, voelt onwennig. Ik moet ook eerlijk zeggen dat ik nog geen ruimte heb om na te denken wat ik wil worden als ik later groot ben. Al mijn focus ligt nu bij herstelregelingen. De reis naar erkenning en toekomstperspectief voor kinderen en jongeren is lang en ingewikkeld, maar niet onmogelijk. We mogen alleen echt niet wegkijken.”
Beetje boring, maar met deze tips kun je zomaar geld besparen bij je belastingaangifte
Misha is freelance online redacteur bij LINDA.meiden. Ze is geboren en getogen in Rotterdam, maar verhuisde negen jaar geleden naar Amsterdam. Ze heeft een haat-liefderelatie met haar roze iPhone, die ze regelmatig verruilt voor haar e-reader. Haar favoriete genre? Romance.
