Stad versus dorp

Het is vandaag de Dag tegen Racisme en Discriminatie. En heel eerlijk: we zouden willen dat zo’n dag niet meer nodig was. Maar helaas… we zijn er nog lang niet. Fatima weet dat als geen ander. Ze is geboren in Nederland en komt oorspronkelijk uit Mauritanië. Op jonge leeftijd is ze geadopteerd door een wit gezin, waar ze heel dankbaar voor is. En waar dat zelf voor haar geen issue is, lijkt dat voor anderen soms wel zo.

“Ik heb zeker te maken gehad met racisme en discriminatie. Ik probeer niet overal meteen iets achter te zoeken, maar het gebeurt wel vaak. Het begon al op de basisschool. Opmerkingen over mijn huidskleur of afkomst. In een dorp zien ze gewoon minder vaak zwarte mensen dan in de stad.” En dat merk je. “In mijn dorp waren vroeger bijna geen buitenlandse kinderen. Mijn zus en ik zijn allebei geadopteerd en mijn moeder werd ‘die vrouw met de donkere kinderen’ genoemd. Dat laat al zien hoe ‘niet normaal’ dat was.

Het begint al vroeg

Sommige momenten vergeet ze nooit meer. “Vroeger rolden ze zo’n tv de klas in als we een film gingen kijken. Lichten uit zodat iedereen het scherm goed kon zien. En dan riepen kinderen: ‘waar is Fatima? Die kan je nu niet meer zien.’ Als kind komt dat wel binnen. Zeker als je de enige bent die er anders uitziet. Dan kun je je minder voelen dan de rest.”

Haar ouders probeerden haar er wel op voor te bereiden. “Onze ouders hebben ons goed klaargestoomd voor de boze wereld. Ze zeiden dan: jullie zien er anders uit, dus mensen kunnen dingen zeggen. Niet alleen over onze huidskleur trouwens, mensen zeggen sowieso lelijke dingen. Maar ze leerden me wel dat ik mensen mag corrigeren. En dat ik erboven moet proberen te staan. Daar heb ik nu nog steeds wat aan. Want mensen die zulke dingen zeggen, staan vaak niet open voor educatie of uitleg. Dat is nou eenmaal hun beeld.”

‘Kijk niet zo zwart’

Ook na de basisschool wordt Fatima nog regelmatig geconfronteerd met vervelende situaties. “Ik werkte een paar jaar geleden op een camping. Het was al zo’n dag waarop alles tegenzat met chagrijnige gasten. De vervangende manager op dat moment kwam vragen hoe het ging en ik vertelde dat het niet lekker liep. Ze keek me aan en zei gewoon: ‘Dan moet je ook niet zo zwart kijken.’ Dat kwam meteen binnen. Maar ik zei niks. Daar baalde ik vooral van achteraf.”

Voor jezelf opkomen

Nu is Fatima 25 en een stuk mondiger dan eerst. Maar voor zichzelf opkomen? Dat blijft lastig. “Zeker in een groep waarin jij de enige bent die er anders uitziet, voel je je gewoon klein. Dat blijft.” Dus soms slikt ze het in of lacht ze het weg. “Het is best kwetsbaar om te zeggen dat iemand over je grens heen gaat.”

Ze kan soms ook enorm balen als ze niet voor zichzelf opkomt. “Dan denk ik echt: hallo, zeg er gewoon wat van. Alleen ik heb vaak het gevoel dat mensen denken dat het een grapje is. Dat ze het niet slecht bedoelen. Misschien is dat naïef. Maar daardoor is het nog moeilijker om iemand erop aan te spreken.”

Toetsenbordhelden

Nu ze ouder is, heeft ze er veel minder mee te maken in real life. Maar online? Dat is een ander verhaal. “Het gebeurt bijna alleen maar via social media. Dan heb je van die toetsenbordhelden. Daar reageer ik meestal wel op, vaak een beetje luchtig, maar wel met een goede boodschap.”

Ik had bijvoorbeeld laatst een video geplaatst over mijn MacBook die stuk was. Toen reageerde iemand ‘oh sinds wanneer studeren apen?’ Dan denk ik: daar hebben we er weer één.” Maar helaas is dat niks nieuws voor Fatima. “Het gebeurt best vaak, dus het is niet dat ik ervan schrik. Maar ik wil er dan wel wat van zeggen. Ik ga er gewoon op mijn manier mee om en dat is vaak met humor.”

Got your back

Fatima’s vrienden kunnen nog wel heel boos worden over haar commentsectie. Maar zelf boeit het haar niet zo. “Als iemand naar me toe zou komen, zou het me wel iets doen. Maar die woorden op mijn scherm komen totaal niet binnen. Bij zo’n anoniem account denk ik dan: ja, volgende.”

Maar in real life is het een ander verhaal. “Dan moet je niet mijn moeder treffen. Ze is een lieve vrouw, maar je moet niet aan haar kinderen komen. Als ik met zo’n verhaal naar m’n moeder toe kwam, liet ze dat niet zomaar gebeuren. Tijdens hockey ben ik ook wel eens ‘zwarte aap’ genoemd. Mijn vader was mijn coach en greep meteen in. Mijn omgeving staat wel echt voor mij klaar om mij te verdedigen als het nodig is.”

Whitewashed

Maar waar ze racistische opmerkingen krijgt door haar huidskleur, krijgt ze die ook omdat ze niet ‘zwart genoeg is’. “Toen ik net video’s plaatste op TikTok zeiden mensen dat ik ‘whitewashed’ ben. En dat ik alleen maar witte mensen volg. Ik begon gewoon aan mezelf te twijfelen. Doe ik iets fout? Moet ik me dan meer als zwart persoon gedragen? Maar ja, ik weet ook niet hoe dat moet.”

Voor de een gedraagt ze zich ’te wit’ en voor de ander is ze allesbehalve wit. Conclusie: het is eigenlijk nooit goed. En dat voelt naar zegt Fatima. “Pak me dan op iets waar ik wat aan kan doen. Maar mensen oordelen te snel zonder het verhaal te kennen.”

Daarom is deze dag nodig

De Dag tegen Racisme en Discriminatie voelt voor haar dubbel. “Ik vind het goed dat we er bij stil staan en er een moment aan wordt toegewijd. Dat bedrijven, scholen en mensen daar aandacht aan besteden. Maar het is wel jammer dat het nog nodig is.” 

Tegen anderen die ook moeten dealen met racisme en discriminatie wil ze nog iets zeggen. “Ik weet dat het heel naar is, maar probeer erboven te staan. En aan de mensen die bijdragen aan het probleem: doe normaal. Educate yourself. Er worden zoveel domme dingen gezegd. Iemand is toch niet alleen z’n uiterlijk, afkomst of religie? Iedereen mag er gewoon zijn. Hoe cliché dat ook klinkt.”

Ondanks alles blijft Fatima positief en gaat ze zeker niet bij de pakken neerzitten. “Niet alles wat ik heb meegemaakt was leuk, maar het heeft me wel gevormd tot wie ik nu ben. Ik ben trots op mezelf en hoe ik met dit soort situaties omga.”

Ramone over gebrek aan diversiteit in influencerwereld: 'Zwarte creators krijgen minder kansen'Lees meer