Dit artikel is normaal voor members, maar nu exclusief beschikbaar voor iedereen. Dit soort verhalen niet meer missen? Word member (voor slechts €2,76). 

Er zijn twee filmpjes die maar door mijn hoofd blijven rondzingen. Op het eerste gezicht hebben ze weinig met elkaar te maken, maar ergens raken ze precies dezelfde snaar. Het eerste is een quote van burgemeester Femke Halsema in een interview over geweld tegen vrouwen: “Onder een grote groep jonge jongens wordt het volstrekt vanzelfsprekend gevonden om over meisjes te praten in termen van bezit en onderdanigheid.” Meisjes zouden daar intussen weer aan wennen, door te denken dat ze er niet zo moeilijk over moeten doen. Een ander filmpje, dit keer van PowNed: jongens op fatbikes worden door een verslaggever op straat aangesproken en aangemoedigd om een meisje op haar kont te slaan. Ze lachen wat ongemakkelijk, kijken elkaar aan, twijfelen. Als ze het – goddank – niet doen, loopt de verslaggever zelf naar voren en doet het alsnog. Het meisje wordt vanachter gefilmd, ze reageert nauwelijks. Ik vraag me af wat er in haar omgaat: schrikt ze, verstrakt ze, of doet ze wat zovelen van ons hebben geleerd – niets? Ik denk aan de keren dat ík onverwachts op mijn kont werd gemept, op de stoep, in de tram, tijdens het uitgaan. Ook ik bevroor, al voelde ik het daarna nog lang.

Het is 2026, maar soms voelt het wel alsof we terugglijden. Gesprekken over femicide stapelen zich op, vrouwonvriendelijke acties en uitspraken worden weer weggelachen, en intussen blijft één ding pijnlijk constant: mannen zijn nog steeds oververtegenwoordigd bij geweld. Dit stuk gaat niet over het goedpraten daarvan – no thanks. Maar het roept wel een vraag op die steeds harder begint te knagen: wat de hellie is er aan de hand, mannen?

Stan motiveert mannen over gevoelens te praten: 'Ik zie jongens naar de Andrew Tate-kant gaan'Lees ook

LACHEN MET JOHAN
De cijfers liegen niet. In Europa heeft één op de drie vrouwen in haar leven te maken gehad met fysiek of seksueel geweld. In Nederland zijn dat er zelfs nog meer: 41 ­procent van de vrouwen maakte ooit geweld mee. Als het gaat om femicide, intimidatie en ­grensoverschrijdend gedrag zijn het meestal mannen die over de grens gaan. Niet alle ­mannen, wordt er dan gezegd. Dat is waar, maar ook een dooddoener. Want intussen blijven vrouwen sleutels vasthouden, elkaar appjes sturen en meelachen om dingen die eigenlijk niet oké zijn. Het hoort er zó bij dat we soms vergeten hoe bizar dat eigenlijk is.

Veel van dit gedrag wordt niet bewust aangeleerd, maar sluipt erin via grapjes. Op werk, in de sportkantine, in vriendengroepen. Opmerkingen die vrouwen reduceren tot lichamen, tot objecten, tot ‘typisch vrouwen’. Ze lijken klein, maar vormen samen de basis van wat ook wel de piramide van geweld wordt genoemd: onderaan zitten de seksistische en homo- of transvijandige opmerkingen, daarboven intimidatie, en helemaal bovenaan geweld. Die lagen staan niet los van elkaar, ze voeden elkaar. Dat is ook waarom die ‘onschuldige’ grapjes ertoe doen. Taal vormt hoe we denken, en hoe we denken bepaalt wat we normaal vinden om te doen. Als vrouwen steeds worden weggezet als zeurderig, over­dreven of – zoals corporale jongens in Amsterdam deden – ‘sperma-­emmers’, dan blijft dat niet beperkt tot een paar appgroepen of sportkantines. Dit soort taal krijgt nog altijd een podium: in podcasts, in talkshows, in programma’s waar miljoenen mensen naar kijken. Een man als Johan Derksen laat zien dat dit geen afgesloten hoofdstuk is, maar iets wat nog steeds gebeurt. Hij zei onlangs nog op televisie dat hij “zijn tong zo in de strot van Eva Jinek zou willen duwen”. Aan tafel werd vooral gelachen; niemand die even benoemde dat Eva hier misschien (zeg gerust: zéker) niet op zat te wachten. De podcast Roddelpraat van Jan Roos en Dennis Schouten besteedde op zijn beurt aandacht aan de borsten van de zestienjarige dochter van Wilfred Genee, die ‘twee flinke roompunten in haar behaatje’ zou hebben zitten.Vrouwen worden hier neergezet als lustobject, als seksueel toetje van de week. En het laat zien dat dit gedrag hard­nekkig is. Mannen krijgen op deze manier mee: joh, ­vrouwen zijn er om je tong in te douwen, een kaars in te ­steken. En als ze op dit gedrag worden gewezen, is dat irritant en verwarrend: huh? Kan ik dit soort grappen niet maken? Maar Johan Derksen maakt die grappen toch ook? Waarom zou ik dan wel mijn gedrag moeten aanpassen?

WIE BEN IK EIGENLIJK?
Voor jonge mannen geldt dat zij niet alleen de cultuur hebben meegekregen van vaders en opa’s en in sportkantines, maar ook van het internet dat daar 24/7 bovenop zit. Waar algoritmes dondersgoed weten wie onzeker, boos of zoekend is. Vrouwonvriendelijke figuren als Andrew Tate spelen daar slim op in. Zij vertellen jonge mannen dat hun probleem niet bij henzelf ligt, maar bij de moderne vrouw die te ambitieus, onafhankelijk of seksueel vrij is. De boodschap is simpel en verleidelijk: als jij je weer gedraagt zoals een ‘echte man’, komt alles goed – en zo niet, dan is zij het probleem. Vorig jaar ging het tv-programma First Dates nog viral door Davey, die het ondenkbaar vond dat zijn date ooit meer zou gaan verdienen dan hij. Niet omdat zij niets deed – ze had zich via het vmbo opgewerkt tot de universiteit – maar omdat zíj nog zoekende was, en hij vond dat dit haar per definitie minder ambitieus maakte.

Alanah zat tegenover Davey in 'First Dates': 'Ik zou zijn advies niet aannemen, dus ook zijn kritiek niet'Lees ook

Zo wordt verwarring omgebogen tot boosheid, en vrouwen tot schuldigen. Een deel van die verwarring is goed te begrijpen als je kijkt naar wat er is verdwenen. Het oude script voor mannen – kostwinner, autoriteit, een gesloten boek maar wél sterk – werkt simpelweg niet meer. Maar wat ervoor in de plaats kwam, is lang niet altijd duidelijk. Er is geen nieuw, hapklaar verhaal over wat mannelijkheid vandaag de dag betekent. Veel jongens groeien op zonder taal voor hun gevoelens, zonder oefening in zelfreflectie, en zonder voorbeelden van hoe je onzekerheid kan verdragen zonder die om te zetten in horkerig gedrag, frustratie of schaamte.

DAN MAAR GAMEN
Het is niet voor niets dat er de laatste jaren steeds meer boeken, series en artikelen verschijnen over de man – en vooral de jongen – in crisis. Sinds de hitserie Adolescence lijkt het besef behoorlijk doorgedrongen dat er iets goed misgaat. Ook sociaal wetenschapper Richard Reeves wijst daar al langer op in zijn boek Over jongens en mannen. Volgens hem doen jongens het gemiddeld slechter op school dan meisjes, en lopen ze die achterstand nauwelijks in. Ze zijn minder geneigd om risico’s te nemen die hen verder kunnen brengen, zoals studeren in het buitenland, en stellen zich tijdens hun studie vaak afwachtender op. Ze hebben vaker minder hechte vriendschappen, trekken zich sneller terug in een potje gamen of verdovende middelen, en komen eenmaal aan het werk vaker terecht in onzeker werk dan de generaties voor hen. Dat zorgt voor eenzaamheid, depressies en een relatief veel grotere kans op zelfdoding.En dan is er nog daten: in een wereld waarin vrouwen gemiddeld hoger zijn opgeleid en economisch zelfstandiger zijn dan ooit, vragen veel mannen zich af waar zij nog passen – en of ze überhaupt wel aantrekkelijk genoeg zijn als partner. Voor veel mannen was aantrekkelijk zijn immers lange tijd gekoppeld aan één duidelijke rol: kostwinner zijn. Want zíj verdienen de centen.

Maar da’s nogal een wankele basis, laat Richard Reeves zien. Volgens hem combineren vrouwen tegenwoordig moeiteloos meerdere rollen (van werk tot relatie en misschien het moederschap), terwijl mannen vaak nog op die ene hoofdrol leunen. Nu die rol van financiële motor steeds minder vanzelfsprekend is, valt voor veel mannen dus niet alleen een datingvoordeel weg, maar ook een gevoel van richting. Reeves noemt dat ­‘ontologische onzekerheid’: niet goed weten wie je bent, of wat er eigenlijk van je wordt verwacht. Het is vaak geen gekrenkte trots, eerder een vaag, knagend gevoel van verlies en twijfel dat lastig onder woorden te brengen is. Dat dit zo leeft, zie je ook in de cultuur. Vorig jaar werd de roman Afwijzing van Tony Tulathimutte onverwachts een bestseller: een boek dat de eerste ‘incelroman’ werd genoemd, over mannen die zichzelf ‘onvrijwillig single’ vinden en zich steeds verder afkeren van de buitenwereld. Dat zo’n verhaal juist nu zo veel lezers vond, zegt iets over de tijd waarin we leven.

VROEGER WAS NIET BETER
Dat mannen zoekende zijn, is begrijpelijk. Dat ze zich onzeker voelen, soms zelfs verloren, ook. Maar dat maakt vrouwen nog geen vijand. Verwarring geeft geen recht op agressie, teleurstelling is geen vrijbrief voor vrouwenhaat. Vrouwen zijn niet verantwoordelijk voor systeem­veranderingen, en al helemaal niet voor mannelijke onzekerheid. Zodra vrouwen worden aangewezen als boosdoener, verschuift het probleem – en wordt het serieus gevaarlijk. Want let wel: zodra dat zondebokdenken breder wordt, blijft het niet bij een paar boze comments online. Dan sluipt er een verlangen in naar ‘vroeger’, toen de rollen duidelijker waren en niemand zo ‘moeilijk’ deed. Dat klinkt misschien geruststellend, maar het is een glibberig pad. Want wat volgt, is vaak een backlash tegen vrouwen: ineens staan rechten als abortus en ­anticonceptie weer ter discussie, worden verworven ­vrijheden afgeschilderd als te ver gegaan, en wordt ­emancipatie ­neergezet als de oorzaak van onrust. We zien het nu al gebeuren, wereldwijd, met abortusrechten die worden teruggedraaid en vrouwen die opnieuw moeten uitleggen waarom ze hun eigen boontjes willen doppen.

Bijna helft van jonge vrouwen neemt in eigen buurt omweg vanwege veiligheidLees ook

EN NU?
Dus wat zeggen we tegen de mannen om ons heen; onze vaders, broers, partners, dates? Misschien dat we zien dat ze zoeken, dat het lastig is als oude zekerheden wegvallen. Maar we zeggen er ook bij wat níét kan: “Die verwarring kan niet bij vrouwen worden neergelegd.” Of: “Dit voelt voor jou misschien als een grap, maar voor mij is het dat niet.” En soms is het zo simpel als: “Ik hoor dat je boos bent, maar ik wil niet dat die boosheid op vrouwen wordt afgereageerd.” En daarbij mogen we best eerlijk zijn over iets anders: dat er over geweld tegen vrouwen misschien juist te weinig woede bestaat. Boosheid daarover is niet overdreven, maar terecht. Niet gericht op mannen als groep, maar op gedrag, op cultuur, op het wegkijken. Vrouwen hoeven hier niet opnieuw al het werk te doen; dat mannen nu zoekende zijn, betekent niet dat vrouwen ineens hun therapeut hoeven te worden.

Soms vraag ik me af of het helpt om mannen niet alleen te vertellen wat niet kan, maar ook wat het hen kan opleveren. Denk aan minder druk om altijd maar sterk te zijn, met meer ruimte voor diepere vriendschappen. Dat vraagt oefening en soms een awkward gesprek; het moment waarop je in een vriendengroep hardop vraagt waarom ze eigenlijk zo weinig van elkaars leven weten, of waarom kwetsbaarheid altijd meteen wordt weggewuifd met een grap. Dat kan moeilijk zijn, maar levert uiteindelijk meer op dan vasthouden aan een verhaal dat niet meer werkt.

Dus ja: er ís iets aan de hand met mannen. Maar nee: vrouwen hoeven daar niet de prijs voor te betalen. De verantwoordelijkheid ligt bij mannen zelf, bij de cultuur waarin ze opgroeien, en bij de media die bepalen welke verhalen groot worden. Dit gesprek vraagt dat we luisteren én grenzen trekken. Dat we begrip tonen, maar ook durven zeggen: tot hier, en niet verder. Het probleem ligt niet bij de meiden die bevriezen, maar bij de jongens die maar blijven horen dat dit gedrag door de beugel kan.•

Daniques zus werd vermoord door obsessieve Tindermatch: 'Onze toekomst was sámen gepland'Lees ook