Sander de Hosson is longarts en zet zich tevens in voor ‘de best mogelijke palliatieve zorg’. Op LINDA. deelt hij zijn ontroerendste en heftigste verhalen.
Als het om de dood gaat, kunnen kinderen met één vraag precies blootleggen waar volwassenen het liefst omheen praten. Dat zijn van die momenten waarop het ineens stil kan worden in een kamer, omdat niemand echt weet wat hij moet zeggen.
Ik kan me nog goed herinneren dat ik op een verjaardagsfeest zat van vrienden, een paar jaar geleden. Tijdens alle typische gezelligheid in een kleine huiskamer vraagt een van de kinderen in de hoek ineens aan een oudere, kwetsbare tante: “Ga jij dood?” Het wordt ijzig stil. Er wordt ongemakkelijk gelachen.
Elke ouder herkent dat deze vragen zo nu en dan opdoemen. Vaak zomaar ineens. ’s Ochtends aan de keukentafel tussen twee happen Brinta door. Vanaf de achterbank op weg naar opa en oma. Of bij het voorlezen in bed. Kinderen kunnen de heftigste vragen zonder waarschuwing of inleiding stellen. En dan ook nog eens alsof het de normaalste zaak van de wereld is. Alsof ze vragen of het morgen gaat regenen.
'Hij herkent haar niet meer en elke dag vraagt hij haar waar zijn vrouw is, maar ze blijft zijn hand vasthouden'
En precies dat maakt het voor volwassenen soms ongemakkelijk. Want wij hebben collectief geleerd dat de dood een ingewikkeld onderwerp is. Iets waar je voorzichtig over moet praten. Fluisteren. Iets dat je beter een beetje kunt verzachten. Of liever nog: uitstellen. Dus zeggen we dingen als: “De dood, oh, dat duurt nog heel lang.” Of: “Daar hoef je nu nog niet over na te denken.” Of, een persoonlijke favoriet: “Daar praten we later nog wel eens over.”
Later is een magisch woord voor volwassenen. Later betekent: niet nu. Later betekent vooral: hopelijk vergeet je het. Kinderen vergeten het niet. Sterker nog: ze denken er juist verder over na. Als je zegt dat oma “een sterretje aan de hemel” is geworden, kijken ze ’s avonds omhoog en proberen ze uit te vinden welke ster dat dan precies is. Als je zegt dat opa “slaapt”, durven ze soms zelf niet meer naar bed. En als je zegt dat iemand “er niet meer is”, lopen ze een paar dagen door het huis om te kijken waar die persoon dan gebleven is.
Sander de Hosson schreef een boek over doodgaan voor kinderen: 'Zij hebben vooral eerlijke antwoorden nodig'
Kinderen nemen woorden letterlijk. Dat mooier maken van de werkelijkheid maakt hun wereld vaak verwarrender dan nodig is. En het bijzondere is dat ik in mijn werk zie dat kinderen de werkelijkheid vaak ontzettend goed aankunnen. Misschien wel beter dan volwassenen. Wat kinderen nodig hebben als het over doodgaan gaat, is niet het perfecte antwoord. Ze hebben vooral iemand nodig die niet wegpraat of wegkijkt. Iemand die zegt: ‘Ja, mensen kunnen doodgaan. En ja, dat is verdrietig. Maar vooral: we blijven er samen over praten.’
Natuurlijk zijn kinderen bang voor de dood zelf. Maar ze zijn vooral bang voor wat er gebeurt als niemand het benoemt. Voor de stilte in een huis waar iedereen weet dat er iets aan de hand is, maar niemand het hardop zegt. Het gefluister in de keuken. Misschien is dat wel de vreemdste gewoonte van volwassenen. Dat we denken dat liefde betekent dat we moeilijke dingen voor elkaar moeten verbergen. Kinderen doen iets anders. Die stellen gewoon de vraag. En kijken je daarna aan alsof het antwoord er allang is. Alsof iemand het alleen nog maar even hardop moet zeggen.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
'Rouw wordt vaak beschreven als iets wat moet slijten, maar wie rouwt, weet dat dit niet klopt'
Sander de Hosson (48) is longarts en oprichter van het platform Carend, dat zich inzet voor en voorlichting geeft over de best mogelijke palliatieve zorg.
Onlangs verscheen zijn boek Leven toevoegen aan de dagen, dat hij schreef met journalist Els Quaegebeur.
Lees hier alle columns van Sander de Hosson.
