Mannen zorgen nog steeds veel minder dan vrouwen, blijkt steeds weer uit onderzoek. Wat lopen mannen (en de samenleving) daardoor eigenlijk mis?, vragen artsen Bregje Feuth en Mirte Wibaut zich af in hun boek.
Het is tijd voor emancipatie van de man, schrijven ze in Who cares? Waarom mannen toch nog minder zorgen en wat er (vooral voor hen) te winnen valt.
Discussies over zorg en werk richten zich meestal op vrouwen: ze zorgen te veel en werken te weinig. Hoe kan dat toch?, vraagt men zich steeds weer af. In hun nieuwe boek draaien Bregje Feuth (arts) en Mirte Wibaut (arts, niet-praktiserend) die discussie om. Waarom zorgen mannen eigenlijk minder dan vrouwen? Wat lopen ze daardoor mis, en wat kan hun onbenutte zorgpotentieel betekenen voor een samenleving die in de toekomst alleen maar meer zorg nodig heeft?
Het idee voor dit boek ontstaat door de docuserie Waarom werken vrouwen niet?, uit 2020. Hierin onderzoekt journalist Liesbeth Staats waarom zo’n zeventig procent van de Nederlandse vrouwen in deeltijd werkt: het hoogste percentage van Europa. “Met draaiende camera legde Staats ons de titel van de docu voor. We verslikten ons bijna”, zegt Feuth, die samen met Wibaut een praktijk met cursussen voor aanstaande ouders runt. “Als je meer gelijkwaardigheid wilt, moet je de vraag bij mannen neerleggen: waarom zorgen zij niet?”
De cijfers zijn tenslotte al jarenlang hetzelfde. Vijf op de tien heterostellen willen werk en zorg gelijk verdelen, maar het lukt maar negen procent. Feuth: “Mensen willen het écht anders, maar het lukt niet. Dat komt omdat we er maar in blijven hangen dat dit een probleem is van vrouwen. We proberen door een andere bril naar het emancipatievraagstuk te kijken, omdat je dan ook andere vragen stelt. Dat is moeilijk, want dat zijn we niet gewend.”
Thuisblijfvader Tim Gouw over gelijkheid: 'Mannen moeten zélf zorgtaken opeisen'
De Emancipatiemonitor laat sinds 2000 elke twee jaar de meest recente cijfers over de positie van vrouwen en mannen zien. Al doen mannen niet echt mee, zegt Wibaut. De monitor laat vooral zien hoe vrouwen het doen ten opzichte van de mannelijke norm. De ongelijkheid zit ‘m dan in de achterstand van vrouwen op de arbeidsmarkt, waaronder minder vrouwen in topfuncties, lagere lonen, meer deeltijdwerk en een grotere financiële afhankelijkheid.
De focus ligt zo niet alleen op vrouwen, maar ook op economisch gewin. Wibaut: “Het rare is: zonder zorg kun je natuurlijk helemaal niet werken. En toch nemen we het nog steeds niet mee in het BBP en zien we het vooral als last. Het huidige beleid wordt beredeneerd vanuit de gedachte: zorg weerhoudt mensen van werken. Dat is een maatschappelijk probleem, wat je niet zomaar individueel kunt oplossen. Wel helpt het om die structuren van de andere kant te bekijken en te vragen: wat zijn we hier eigenlijk aan het doen?”
Bijvoorbeeld door eens te kijken hoe mannen het ten opzichte van ‘de vrouwelijke norm’ doen. Wibaut: “Als je daar wél naar kijkt, wordt ineens een groot probleem zichtbaar, want mannen zorgen te weinig. Positiever gezegd: er zit bij hen dus een enorm zorgpotentieel. Zeker in de toekomst, met alle vergrijzing, heeft de samenleving hen hard nodig. Mannen hebben hier het meeste werk te verrichten en de oplossing voor dit probleem in handen, maar dat ga je pas inzien als zij probleem-eigenaar worden. En dat is nu nog niet zo.”
Stiekem draaien we als maatschappij het gesprek meestal weer terug naar vrouwen, merkt Wibaut. “We zeggen: hoe lost dit hun probleem op? Terwijl wij juist willen benadrukken dat er buiten vrouwen om ook een probleem op te lossen is voor en door mannen. Zij hebben vaak niet door dat ze iets groots missen.”
Tijd om na jarenlange focus op de emancipatie van de vrouw onze aandacht eens een keer op de man te richten, zeggen Feuth en Wibaut dus. Wat valt er voor hen allemaal te winnen door de mannelijke norm van zich af te schudden? Feuth: “Als wij zeggen: liefde, zingeving, wederkerigheid, valt iedereen zo’n beetje in slaap. Die termen dringen niet zo door. Totdat we ook daar het perspectief wisselden naar zorgontvanger: kijk eens naar de band met je eigen vader en of hij emotioneel beschikbaar voor je was. Dan zie je dat daar toch een vrij collectieve pijn zit.”
De artsen merken dat mannen vaak al snel in de verdediging schieten als hen gevraagd wordt naar hun rol binnen het gezin. Ze doen toch al genoeg thuis, veel meer dan hun eigen vaders, en ze houden toch van hun kinderen? Feuth: “Maar het gaat dus niet alleen over wie de afwas doet of het vuilnis buitenzet, maar over het gelijk verdelen van de emotionele waarde van de zorg. Pas dan heb je beide een gelijke kans op een sterke band met je kinderen. Maar als je vraagt of dat gebeurt, is het antwoord meestal een dikke vette nee.”
Wibaut: “We waarschuwen vrouwen, en zeggen: ‘Joh, als je ooit gaat trouwen, zorg wel dat je financieel onafhankelijk blijft.’ Ook dát zou je moeten omdraaien. Zeg tegen mannen: ‘Als er kinderen komen, zorg dan dat je investeert in die band.’ Na een scheiding is er een kans van één op vijf dat je als man je volwassen kind nooit meer ziet en het contact dus volledig verliest.
Natuurlijk zijn er honderden stressoren in het leven die de band met je kind kunnen uitdagen. Maar als die band heel diep verweven is, omdat je elkaar door en door kent en veel ervaringen met elkaar deelt, komt die niet zomaar op het spel te staan. Investeer je niet in de relatie, dan is de kans dat het misgaat een stuk groter. Overal in de cijfers zie je dat er minder contact met vaders is dan met moeders. En daar hebben ze dan allemaal weer spijt van op hun sterfbed.”
'Moederen' verandert het brein, en dat geldt ook voor zorgende mannen
De mannen die ze spraken, investeren allemaal wél in de relatie met hun kinderen, benadrukt Wibaut. “Tegelijkertijd hebben ze het gedrag van hun eigen vaders geïnternaliseerd, en hebben ze weinig voorbeelden van hoe het anders kan. In de cursussen die we geven, merken we dat veel mannen nog nooit gepraat hebben over hoe de bevalling voor hen was, bijvoorbeeld.”
Feuth: “Het besef dat ze in de opvoeding op de tweede plek staan omdat ze zichzelf op die tweede plek zetten, heeft wat verwerkingstijd nodig.” Wibaut: “Al die tijd hebben mannen gedacht: dit is hoe het hoort. Mama staat op nummer één, papa op nummer twee. Pas als je beseft dat dit ook anders kan, kun je anders naar je leven gaan kijken en die ideeën gaan afbreken.”
Een argument dat vaak weer boven komt drijven, is dat vrouwen ‘biologisch gezien’ beter zorgen dan mannen. Feuth: “Doordat vrouwen niet alleen dragen, baren en voeden, maar óók een groot deel van de hechtingsrelatie op zich nemen, trainen ze hun brein om de beste zorg te kunnen leveren. Mannen oefenen veel minder. Als mannen dezelfde tijdsinvestering doen in de zorg voor hun baby, en eigenlijk al in de zwangerschap, zie je ook dat hun brein verandert.”
Wibaut: “Het verschil zit dus niet tussen de seksen: het komt enkel voort uit de hoeveelheid tijd die je investeert in je kind en of je de primaire verantwoordelijkheid voor de zorg draagt. Als je dat allemaal gelijk verdeelt, zijn er ook geen verschillen meer tussen vaders en moeders.”
In 2001 kregen vaders twee dagen geboorteverlof; sinds 2019 krijgen ze er vijf. Veel te weinig om die gelijke start te maken, zegt Wibaut. En dat valt bijna niet meer in te halen. “Mannen zijn hier helemaal niet verontwaardigd over, omdat ze niet inzien dat ze seksistisch benadeeld worden door de wet.”
'Oh god, ik klink precies als mijn vader': dit zijn de opvoedstruggles van Linda de Mol
Als mannen vanaf het begin hun ‘zorgbrein’ trainen door te dóen, houdt dat een leven lang stand. Die kennis is er, en ook uit cijfers blijkt dus dat veel heterokoppels de zorg gelijker willen verdelen. Waarom gebeurt het dan niet? Wibaut: “Je kunt zeggen: je moet het gewoon gaan doen, maar dat heeft ook te maken met financiën. Verlof opnemen is nu nog een privilege, want je moet dertig procent van je salaris inleveren. Heel veel mensen kunnen dat niet.”
Ook blijken veel mannen het ingewikkeld te vinden om ouderschapsverlof op te nemen als hun werkgever er niet om staat te springen. Wibaut: “Ze voelen dan dat er iets op het spel staat, en dat klopt: het is hetzelfde wat vrouwen al jaren meemaken via zwangerschapsdiscriminatie. Het verlof moet daarom uitgebreid, honderd procent doorbetaald én verplicht worden. Mannen en vrouwen moeten voor de werkgever gelijk worden.”
Grote systemische veranderingen zijn dus nodig om het probleem op te lossen, vinden Feuth en Wibaut. De grootste taak ligt volgens hen dus bij de overheid. “Dat zit alleen niet echt in de pijplijn, dus kunnen we niet anders dan onderaan beginnen en individueel in actie komen. Dat levert je direct in het persoonlijke veel op, en als we het allemaal doen, dan veranderen we het systeem.”
‘Who cares? Waarom mannen toch nog minder zorgen en wat er (vooral voor hen) te winnen valt’ van Bregje Feuth en Mirte Wibaut is nu verkrijgbaar.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Sophie van Gool: 'Als vrouwen kinderen krijgen betalen ze de babyboete: hun inkomen daalt met zo'n 35 procent'
