'Over een paar jaar zijn kleine borstjes juist weer in de mode. Zit je dan, met je dikke tetten'

De eerste keer dat ik over babybotox hoorde, was als vroege twintiger. Ik zat op het terras met een vriendin, die me vroeg of ik me een bepaalde vriendinnengroep nog herinnerde. “Tuurlijk”, zei ik. “Ik volg ze nog op Instagram. Hoezo?” “Nou,” fluisterde mijn vriendin, een beetje voorovergebogen, “zij zitten allemaal al aan de babybotox. Ik zweer het, echt iedereen doet het.”

Noem me wereldvreemd, maar ik had nog nooit van babybotox gehoord. Het bleek geen botox voor heel kleine mensen te zijn (zou er nog eens bij moeten komen), maar ‘preventieve botox’, om fronsrimpels of kraaienpootjes te voorkomen. Ik wist niet wat ik onthullender vond: dat dit bestónd of dat meiden van mijn leeftijd er al mee bezig waren – alsof er een geheime afspraak was gemaakt waar ik niks vanaf wist. “Tja,” lichtte mijn vriendin toe, “ze willen het vóór zijn, natuurlijk: ouder worden.”

Ik had nog nooit botox, baby of niet, gebruikt. Ik weet wel dat ik die dag voor het eerst dacht: is dit iets wat ik ook moet overwegen? Niet omdat ik ontevreden was over mijn huid, maar omdat zo’n gesprek een zaadje plant; waren deze meiden hier de uitzondering, of was ik dat, met mijn niet-bestaande zorgen over lijntjes en kuiltjes? Miste ik een boot, als ik – naast de highlights, gelifte wenkbrauwen en gelnagels die ik al had – hier niet aan meedeed?

BRRRRR RIMPELS
Ik ben niet de enige jonge persoon die zichzelf dit soort vragen stelt. The New York Times berichtte vorig jaar dat generatie Z bang zou zijn om ‘te verouderen als melk, in plaats van een goed glas wijn’. Jonge mensen zouden volgens de Amerikaanse krant banger dan ooit zijn om oud te worden, of er zo uit te zien. Dat zou bijvoorbeeld terug te zien zijn aan de skincaregekte: vorig jaar overspoelden kinderen tussen acht en twaalf jaar al parfumeries om crèmes in te slaan, en de veertienjarige tiktokker Carson Bradley ging viral met haar ‘routine om het verouderingsproces te vertragen’. Daarvoor gebruikte ze onder meer een retinolserum, een masker en appelazijnpillen. Medisch vakblad Aesthetic Surgery Journal schreef vorig jaar dat generatie Z de trend prejuvenation – het zo lang mogelijk uitstellen van zichtbare veroudering – een zetje in de rug geeft.

Op TikTok, een platform waar toch vooral rimpelloze mensen de dienst uitmaken, heeft de hashtag #antiaging dan ook miljarden views. Toen in 2023 de ‘aged filter’ (die een verouderd koppie opleverde) viral ging, verkondigden influencers als Kylie Jenner hoe lelijk ze zichzelf er wel niet mee vonden. Daarna werd de filter als hulpmiddel gebruikt: het zou dé manier zijn om alvast de ‘aandachtsgebieden’ (lees: potentiële rimpelplekken) in het gezicht vast te stellen, zodat je nu al weet waar te smeren of spuiten. Volgens de podcast Havermelkelite is een ‘huid zo glad als glas’ nu zo’n statussymbool onder jonge mensen dat ze ‘scheikundige skincare-routines’ hebben. Of naar Zuid-Korea vliegen voor botox.

In Nederland is het aantal botoxbehandelingen verdubbeld ten opzichte van drie jaar geleden, meldde het Erasmus MC in Rotterdam vorig jaar. Ook fillerbehandelingen werden tachtig procent vaker uitgevoerd. Dat daar ook steeds vaker complicaties bij om de hoek komen kijken, blijkt uit de documentaire Misslukt (2024), waarin voormalig Miss Nederland Stephanie Tency over haar pijnlijke cosmetische ingrepen praat. “Het gaat [bij jou] niet om die borsten, het gaat niet om een rimpel”, zegt psycholoog Noura Soussi in de documentaire tegen haar. “Het gaat om angst.”

HOUDBAAR TOT – ZIE VOORZIJDE
Echt nieuw is de angst voor een verouderd gezicht natuurlijk niet. Ik ben zelf geboren in 1996: net geen millennial, net geen gen Z’er. Ik groeide ook al op met subtiele of minder subtiele boodschappen over het voorkomen van ouder worden. De films en tv-series die ik keek, zoals Sex and the City, lieten vrouwen met perfecte huiden en een jeugdig uiterlijk zien; toen hoofdpersoon Carrie 35 werd, leverde die leeftijd haar een mental breakdown op. Ik dacht alleen maar: wordt dit serieus al als oud gezien? Het leerde me dat dertig-plus schijnbaar al gelijk staat aan irrelevant, aan lelijk.

Op televisie en in de bladen zag ik vaak reclames voorbijkomen van beautymerken Olay en L’Óreal, met slogans als ‘Because you’re worth it’. Modellen werden vaak gefilmd of gefotografeerd in zacht licht, met extreme, boterzachte close-ups van de huid. Het was alsof die merken zeiden: als je maar de juiste (anti-aging) crèmes en serums koopt, ligt dit ook voor jou binnen handbereik. Met succes: alleen al in Nederland werd er in 2023 ruim drie miljard euro aan persoonlijke verzorging uitgegeven, een stijging van 9,5 procent ten opzichte van 2022.

BLAUWE NIVEA-POT
Volgens regisseur Halina Reijn, die dit jaar de film Babygirl maakte, is het ideale uiterlijk van een vrouw altijd verbonden geweest aan vruchtbaarheid. “In die context is een vrouw het aantrekkelijkst tot haar 27ste”, vertelt ze in een interview met Volkskrant Magazine. “Daarna wordt alles in het werk gesteld om vruchtbaar te líjken. Niet alleen met injectables, maar tegenwoordig ook met oxygen chambers, NAD therapy-infusen, hormonen, steroïden, peptiden, Ozempic, coolsculpting, fat freezing, noem het maar op.” Carolien Borgers vertelt in de podcast Over Datum dat je, wanneer je als vrouw ouder wordt, “een beetje verdwijnt”. En ja, dat wil natuurlijk niemand: verdwijnen. De vraag is wel: ligt de oplossing in je overleveren aan producten of operaties, met alle risico’s van dien?

Zelf groeide ik op met een moeder die me slechts leerde om mijn huid goed schoon te maken. Mijn oma gebruikte altijd een pot blauwe Nivea – c’est ca. Er waren nog geen apps als Instagram en TikTok, waarop je niet alleen je eigen gezicht kan perfectioneren, maar er ook aan herinnerd wordt hoe jij er níét uitziet. We brengen zo veel uren online door dat we bijna zouden vergeten hoe een echt mens eruitziet. Onderzoekers van de Boston University noemen dit snapchat dysmorphia: het verlangen om eruit te zien als de bewerkte versie van jezelf.

DOE HET VOOR MEZELF
Let wel: na het inspuiten van fillers kun je last krijgen van knobbels of ontstekingen, botox kan voor hangende wenkbrauwen of oogleden zorgen, en je expressie kan erdoor verdwijnen. Toch normaliseren nieuwe media het gebruik van cosmetische ingrepen. Monica Geuze plaatste op 21-jarige leeftijd al een video waarin ze haar lippen liet opspuiten, influencer Bruna Bear (32) onderging vorig jaar een neuscorrectie, Jade Anna (20) een borstvergroting. In een TikTok-video vertelde Jade Anna dat ze voor 4500 euro druppelvormige implantaten had laten zetten, een keus die ze ‘helemaal voor zichzelf’ zou hebben gemaakt. En dat kan natuurlijk: haar lichaam, haar besluit.

Tegelijkertijd is die focus op cosmetische dingen voor jezelf doen, op ‘selfcare’, precies waarom de schoonheidsindustrie sinds de pandemie – een rottijd – alleen maar succesvoller is geworden. In 2019 schreef de Amerikaanse Vogue al over huidverzorging als dé nieuwe trend in plaats van make-up. Volgens Melanie Bender (van skincaremerk Versed) zou huidverzorging selfcare zijn, zei ze in het artikel: “Waar make-up tijdelijk is en als iets voelt wat je voor anderen draagt, is skincare een investering in jezelf, een intiem ritueel.” Ook platform Fashionista schreef in 2019 dat ‘esthetische verfraaiingen’ zoals fillers en botox een ‘nieuw onderdeel van de selfcarebeweging’ zouden zijn.
De schoonheidsindustrie vaart er superlekker op als we geloven dat selfcare de oplossing voor alles is – onzeker-heden over oud of onaantrekkelijk zijn, stress, verveling. In het boek Echte selfcare beschrijft psychiater Pooja Lakshmin hoe de wellnessindustrie gillend rijk wordt van angst en onzekerheid, bijvoorbeeld voor rimpels. ‘Die focus op selfcare zorgt ervoor dat mensen antwoorden buiten zichzelf blijven zoeken, en zich met het schijnbaar perfecte leven van anderen gaan vergelijken.’

Merken zijn heel goed in je doen geloven dat je al die crèmes en ingrepen ‘voor jezelf’ scoort, terwijl die keuzes worden beïnvloed door een schoonheidsideaal, dat ook maar hartstikke bedacht is. Wat als mooi wordt beschouwd, verschilt enorm tussen verschillende culturen en tijdsperioden. In de Europese late middeleeuwen werd een superbleke huid bijvoorbeeld woest aantrekkelijk gevonden, tussen 1785 en 1925 was in Perzië de unibrow een sexy statussymbool. De mode- en schoonheidindustrie speelt een grote rol in het bepalen van wat als ‘mooi’ wordt gezien; dat is niet gebaseerd op feiten of ‘de natuur’, maar op marketingstrategieën die zijn ontworpen om de kassa te doen rinkelen. Over een paar jaar zijn dunne lippen misschien juist weer de mode, of lijntjes naast je ogen. Zit je dan, ­terwijl je hebt laten snijden in een gezond lijf. Vaak heb je geen flauw idee dat je iets zou moeten ‘bestrijden’ (zichtbare poriën, om maar wat te noemen) totdat je het in een TikTok-video ziet. Dat neemt niet weg dat het leuk kan zijn om met je uiterlijk bezig te zijn, maar je kunt je wel afvragen in hoeverre het allemaal een vrije keus is. Het knagende ­gevoel dat je producten of behandelingen echt nú nodig hebt wordt waarschijnlijk beïnvloed door trends, ­marketing en de druk om erbij te horen. Het kan dan wel voelen alsof jij het wilt, maar als je in een bos zonder bereik had ­gewoond was dat waarschijnlijk niet het geval geweest.

VERZONNEN VERWACHTINGEN
Ik vraag me soms af of de angst voor veroudering ook wat te maken heeft met de onzekere wereld waarin we leven. Door te investeren in je uiterlijk kan het zo voelen alsof je in elk geval één aspect van je leven in de hand hebt. Hoe minder lekker ik in mijn vel zit, hoe sneller ik kapitalen aan beauty-producten en -behandelingen uitgeef. Misschien omdat het even afleidt van mijn onzekerheden, ze een soort optimistische belofte verkopen (of in elk geval: een dopa­mine­­­shot). Vervolgens zit ik met een serum dat ik feitelijk niet nodig heb, en dat me ook niet werkelijk blijer maakt.

“Ben ik de enige die bang is om op te groeien?” vroeg een tiener vorig jaar in een TikTok-video met miljoenen likes. ‘Nope, je leest mijn gedachten’, reageerde iemand. Een ander schreef dat ze het ‘doodeng vindt dat ze nooit meer terug zal kunnen in de tijd’. En zo gek is die angst niet, want er bestaan nog steeds diepgewortelde ideeën over wanneer je bepaalde dingen ‘geregeld’ zou moeten hebben – een relatie, een carrière. Misschien needless to say, maar ook dát is allemaal maar zo bedacht. Al die verwachtingen zijn gewoon verzonnen kaders, die niet echt iets zeggen over wie jij bent of waar je staat.

Als je het mij vraagt is de waarheid dit: oud word je, als het je gegeven is, toch wel. De strijd tegen veroudering is onbegonnen werk, hoeveel je ook smeert of prikt. Waar je wel regie over hebt, is wat je in de tussentijd doet. Waar je je geld aan uitgeeft, je energie in stopt, nieuwsgierig naar bent. Welk idee je over jezelf voedt als je in de spiegel kijkt – nu ik ouder word, herken ik steeds meer van mijn overleden moeder in mezelf. Haar ogen, mond, en ja, ook de rode schilfers tussen mijn wenkbrauwen. Het heeft ook iets fijns, de volwassenen van wie je houdt en tegen wie je opkijkt in jezelf herkennen. Als de schoonheidindustrie in mijn nek hijgt, beeld ik me het good old sterfbedvoorbeeld in: waar hoop ik op dat moment op terug te kijken?

Natuurlijk hoop ik dat het een leven vol schoonheid is, maar ik denk niet dat dat in het uitblijven van rimpels zit. Wat ik hoop te koesteren zijn mijn relaties, reizen, de natuur, mooie films, muziek en lekker eten. En, ook niet onbelangrijk: liefde voor het lijf dat me door alles heen heeft gedragen – met rimpels en al.•