Een baby met veertig graden koorts. Een peuter die ineens niets meer wil eten. Een kop thee die over kleine handen heenvalt. Of – erger nog – een val van de commode. Bel je dan direct de huisarts?
Of is dit zo’n moment waarop je het nog even aankijkt?
Wanneer moet je écht aan de bel trekken — en wanneer mag je vertrouwen op een pleister, paracetamol en je eigen gezonde verstand?
Wij spraken huisarts Mirjam Mathot, die handige tips geeft en uitlegt wanneer je wél moet bellen — en wanneer er geen reden is tot paniek.
“Je kunt altijd bellen als je het niet vertrouwt of wanneer je je zorgen maakt. Zeker bij een eerste kindje is het heel gebruikelijk dat je wat onzekerder bent. Als je naar de praktijk belt, krijg je vaak eerst de assistent aan de lijn. Die kan je vaak al goed helpen en legt het altijd voor aan de huisarts — dat moet ook.”
“Met kinderen gebeurt altijd iets onverwachts. Dat weet ik ook als moeder. Ze vallen, doen gevaarlijke dingen, gaan opeens heel hard huilen of krijgen ineens vanuit het niets hoge koorts.”
“Koorts voelt alarmerend, want je kindje is warm en ziekig. Het kan zelfs 41 graden koorts hebben. Maar eigenlijk is de hoogte van de koorts helemaal niet zo belangrijk. Een kind dat 40 graden koorts heeft, maar nog drinkt, contact maakt, aanspreekbaar is en niet benauwd is, dat is veel minder zorgelijk dan een kind met 38 graden koorts dat suf is, niet wil drinken en apathisch gedrag vertoont.
Koorts is dus minder belangrijk dan de alarmsignalen bij koorts. En die zijn: sufheid, ontroostbaar huilen, een afwijkende gelaatskleur, vlekjes die je niet kunt wegdrukken en niet willen drinken.”
“Als ouder heb je het vaak wel door als je kindje moeite heeft met ademhalen. Je ziet dat het ademhalen sneller gaat dan normaal. Piepen is een signaal dat je kindje benauwd is. Hetzelfde geldt voor veel slijm bij de ademhaling. Wat ook typisch is bij kinderen: als je het rompertje uittrekt en je ziet dat de tussenribspieren intrekken bij het ademhalen, dan is dat geen goed teken.
In ernstige gevallen — die gelukkig bijna nooit voorkomen — worden de lippen of nagels blauw. Dan moet je met spoed 112 of de huisartsenpost bellen.”
“Dat hangt af van de leeftijd. Een baby onder de drie maanden is echt kwetsbaar. Bij braken — één of twee keer flink — of flinke diarree is het dan verstandig om de huisarts te bellen. Deze kinderen kunnen snel uitdrogen.
Boven de drie maanden, en zeker vanaf één of twee jaar, kunnen kinderen best 24 uur braken of diarree hebben. Als het kind tussendoor slokjes drinkt, plast, geen hevige buikpijn heeft en geen koorts — want bij koorts droog je sneller uit — dan mag je het vaak afwachten. Meestal gaat het om een maagdarminfectie die vanzelf herstelt.
Het grootste risico bij kinderen is uitdroging. Dat risico is bij kinderen groter dan bij volwassenen.”
“We hebben het dan over kinderen vanaf een half jaar of ouder. Ik weet als moeder dat het moeilijk is om te zien als je kind niet eet. Maar een paar dagen niet eten, is niet zo erg. Helemaal niet drinken is wél gevaarlijk; dan kunnen kinderen uitdrogen.
Het is biologisch zo dat als een kind ziek is, het lichaam eten vaak niet goed verdraagt — zeker bij een maagdarminfectie. Laat eten dus even gaan.
Om uitdroging in de gaten te houden: plast het kind nog (minimaal één keer per 24 uur)? Huilt het met tranen? Is de huidspanning nog goed?
Er zijn medicijnen tegen braken en diarree, maar die werken vaak niet heel goed. In het ergste geval — wat gelukkig zelden nodig is — moet een kind kort aan het infuus om vocht aan te vullen.”
“Met stip op één: peuters die geen gevaren kennen en de wereld gaan verkennen. Dus vooral vallen — rennen door de kamer, het hoofd stoten of ergens tegenaan vallen. Ook komen er veel vingers tussen deuren. Of stoppen kinderen dingen in hun mond, zoals een pilletje. Tot slot komen brandwonden regelmatig voor, bijvoorbeeld door hete thee.”
“Wat je altijd moet doen bij een brandwond is twintig minuten koelen met lauw stromend water. Ongeacht hoe groot de wond is of waar die zit.
Spoed is het als de brandwond groter is dan vijf keer de hand van je kind. Of als je kind benauwd wordt, dan moet je meteen 112 bellen.
Is het na twintig minuten koelen nog rood, maar niet groter dan een handpalm, dan kun je het thuis verzorgen. Eventueel met een vet gaasje. Maar bij verkleuring, blaren, of als de brandwond in het gezicht of op de geslachtsdelen zit, moet je wel naar de huisarts of huisartsenpost.”
“Op het hoofd vallen is voor ouders vaak traumatischer dan voor kinderen. Als je kind niet van grote hoogte is gevallen, meteen huilde en daarna normaal gedrag vertoont — bijvoorbeeld gewoon een boterham eet — dan is het meestal onschuldig.
Bel wel als je kind buiten bewustzijn is geweest. Of als het suf is, moet braken of als je het niet vertrouwt.”
“Bij twijfel altijd bellen. Het kan gaan om schoonmaakmiddelen of medicijnen. Ga voordat je belt na wat je kind heeft ingenomen en hoeveel het weegt. Wij overleggen vrijwel altijd met het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum. Zij geven advies op basis van wat is ingenomen.
Wat je niet moet doen: je kind laten overgeven. Sommige middelen zijn schadelijk voor de slokdarm.”
“Een thermometer. Paracetamol in de juiste dosering. Pleisters en gaasjes. Zorg dat je het nummer van de huisarts en de huisartsenpost bij de hand hebt.”
“Ik vind Thuisarts een hele goede website, gebaseerd op huisartsgeneeskundige richtlijnen. Het geeft serieuze informatie, benoemt alarmsignalen, maar legt ook goed uit wat normaal is. Ieder kind heeft weleens wat.”
“ChatGPT werkt best goed. Het nadeel is dat het vaak het antwoord geeft dat past bij hoe je je vraag stelt. Als je aangeeft dat je je zorgen maakt, krijg je sneller een antwoord dat je nog bezorgder maakt. Het hangt dus sterk af van de vraagstelling.
Er zijn ook triagesystemen zoals ‘Moet ik naar de dokter.nl’, waar je gegevens invult en een concreet advies krijgt. Deze systemen zijn vaak te vinden op de website van huisartsenpraktijken.”
Niets missen van LINDA.mini? Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief.
Koorts en huilen: op vakantie met een baby gaat niet over rozen, merkt ook Giel Beelen
Martine Findhammer-Schut is online redacteur bij LINDA. en LINDA.Mini. Moeder van Mees en Lode en daardoor officieel expert in gebroken nachten en onderhandelen over nog-één-verhaaltje. Heeft een scherp oog voor mode – niet alleen om te dragen, maar ook om te duiden – en een diepe liefde voor muziek uit de jaren zeventig en tachtig, het liefst op vinyl.
