Werken in een tbs-kliniek

Mensen hebben vaak een mening over de tbs, maar ik weet dat de meesten helemaal niet goed weten wat zich afspeelt binnen de muren van onze kliniek in Utrecht. Zijn zij zich er eigenlijk van bewust dat ze er geen goed beeld van hebben? Dat het leven in de tbs anders is dan ze denken?

Laat me het je uitleggen. Ik werk met mensen die lang opgesloten zitten, omdat ze ernstige misdrijven hebben gepleegd. Mensen met psychische stoornissen waarbij de kans op herhaling groot is als zij niet behandeld worden. Dat gebeurt dus in de tbs. In de kliniek zoeken we uit wat de factoren zijn geweest die hebben gemaakt dat iemand in staat was gruwelijke daden te verrichten, zoals verkrachting of moord. Daar gaan we dan mee aan de slag in de behandeling. Onderweg kom ik vreselijke verhalen tegen en ja, soms is een situatie best spannend. Toch had ik snel door dat jij en ik helemaal niet zo verschillen van de patiënten hier.

Raakvlakken

Het komt in de tbs zelden voor dat iemand voortdurend gevaarlijk is. Ook iemand met een verleden vol agressie heeft heel normale momenten waarin hij (of zij, maar slechts 6-8% is vrouw) ontspannen is en grapjes met je maakt. Of lekker stamppot kookt op maandagavond en tussendoor kletst over awkward dates in Lang Leve de Liefde. Een andere dag wil hij met je praten, omdat een ouder ziek thuis zit en hij daar zorgen over heeft.

Ik kan wel empathie voelen voor deze mensen, ongeacht welke misdaad zij hebben gepleegd. Ik denk dat de meesten van jullie dat ook zullen hebben. Beeld je maar eens in dat je deze persoon leert kennen en hoort wat hij zelf allemaal heeft meegemaakt. Verwaarlozing, mishandeling, misbruik, vernederende pestervaringen. Ik kan ergens snappen waarom iemand zo boos op de wereld is geworden. Ik keur het gedrag niet goed, maar ik zie ook gewoon een mens dat dezelfde behoeftes en gevoelens kan hebben als jij en ik.

De mensen die hier verblijven, hebben narigheid meegemaakt en enorme fouten gemaakt, maar hebben óók dromen en streven geluk na. Het zijn die raakvlakken die ruimte creëren voor verbinding en veiligheid: twee belangrijke ingrediënten om je te kunnen ontwikkelen als mens. Of je nou patiënt bent in de kliniek of buiten vrij rondloopt.

Kopje naar m’n hoofd

Natuurlijk moet er regelmatig begrensd en ingegrepen worden en is het soms zoeken hoe je dit het beste kan doen. Als je net nieuw bent in de tbs, kun je hier nog wel eens de plank in mis slaan. Zo was ik een keer iets te kort door de bocht toen ik een patiënt ergens op aansprak en had ik onvoldoende oog voor dat hij al vol spanning rondliep. Seconden later kreeg ik een kopje naar me toe geslingerd. Gaandeweg leer je in dit werk steeds beter risicovolle situaties en zorgelijke signalen te herkennen en daarop te handelen. Maar, een van de allereerste dingen waarmee je geconfronteerd wordt, is jouw vermogen om te kijken voorbij de buitenkant; voorbij wat iemand heeft gedaan of welke stoornis hij of zij heeft.

Dus zeg ik “nee” op de vraag of ik bang ben. Zes jaar geleden kon ik nog niet goed uitleggen waarom ik dat niet was. Nu weet ik dat ik toen al bewust was van de mens achter het gevaar.

De volgende column van Merri lees je volgende week zondag 8 februari om 12.00 uur.

'Je bent meer dan wat je gedaan hebt': dít is tbs-psycholoog Merri, onze nieuwe columnistLees meer