Ingevroren eierstok
Moaza Al Matrooshi (24) uit Londen werd geboren met de bloedafwijking bèta-thalassemie, waarvoor ze chemotherapie kreeg en een beenmergtransplantatie onderging. Omdat chemo tot onvruchtbaarheid kan leiden doordat eicellen hierdoor kapot gaan, besloten de artsen de eicellen in een eierstok te redden door deze in te vriezen. Veertien jaar later werd het bewaarde weefsel opnieuw in haar lichaam geïmplanteerd. Een geslaagde ingreep: niet veel later was Moaza – met behulp van IVF – zwanger van een kerngezonde zoon.

‘Bijzonder mijlpaal’
De specialisten die haar behandelden spreken van ‘een grote stap voorwaarts op medisch gebied’ en ook gynaecoloog Jesper Smeenk noemt het ‘een bijzondere mijlpaal’. Smeenk: “Het invriezen van een eierstok is een stuk gecompliceerder dan het invriezen van losse eicellen. Je moet je voorstellen: een eierstok bestaat uit weefsel, een grote groep verschillende cellen. Cellen op hun beurt bestaan voor het grootste deel uit water en als je die zomaar gaat invriezen, ontstaan er ijskristallen: dat maakt de cellen kapot. Weefsel bestaat uit veel cellen en dus uit veel water. Het is dan ook veel moeilijker om te voorkomen dat bij het invriezen van een eierstok ijskristallen ontstaan dan bij het invriezen van enkel eiercellen.”

Waarom is hier dan toch voor gekozen bij Moaza?
“Maoza werd ziek geboren. Om haar vruchtbaarheid te bewaken, moesten haar eicellen op negenjarige leeftijd worden ingevroren. Op die leeftijd is er nog geen cyclus en worden er dus nog geen eicellen bevrijd. Er zat dan ook niks anders op dan haar eierstok – oftewel het complete weefsel – in te vriezen.”

Lees ook
Kankerpatiënte nauwelijks op de hoogte over behoud vruchtbaarheid

Experimenteel stadium
Ondanks de zware, nauwkeurige operatie waarbij lastige technieken moeten worden toegepast, slaagden de artsen erin het weefsel in leven te houden en Moaza op 24-jarige leeftijd weer vruchtbaar te maken. Iets wat Nederlandse artsen ook is gelukt: “Drie of vier jaar geleden is er een baby geboren uit het invriezen van een eierstok, maar dan wél bij een volwassen vrouw. De schattig is dat momenteel eierstokken van ongeveer 150 volwassen vrouwen in Nederland zijn ingevroren. Er wordt al ruim tien jaar mee geëxperimenteerd, maar er zijn nog veel dingen die onderzocht moeten worden. We noemen het dan ook nog geen routine behandeling.”

Risico’s
Smeenk benadrukt dat het invriezen van de eierstok uitkomst biedt voor vrouwen met een kinderwens na ernstige ziekte. “Er zitten echter ook wel wat risico’s aan,” licht Smeenk toe. “Het weefsel verwijder je bij een vrouw die ziek is. Vaak is er bij deze persoon kanker geconstateerd. Je vriest het weefsel in met het idee het later weer terug in het lichaam te implanteren. Het blijft echter een punt van zorg dat je tijdens dit proces mogelijk ook zieke cellen terug in het lichaam brengt. Het invriezen krijgen we steeds beter onder de knie, maar hoe we het op een veilige manier terugbrengen in het lichaam? Daar zijn we nog volop onderzoek naar aan het doen.”

Gynaecoloog Jesper Smeenk: