Anouk Hoeksema hoorde twee jaar geleden een groot familiegeheim: haar opa was kapitein van een schip en liet vierhonderd Duitse burgers verdrinken tijdens de Tweede Wereldoorlog.
In de documentaire De Ondergang van de Van Imhoff, die zondag in première gaat, komt Anouk meer en meer over de gebeurtenis te weten. We spraken haar.
Lees ook
Uitzending ‘De Trek’ trending: ‘Groot deel slachtoffers scheepsramp niet geïdentificeerd’
Geen idee
Als documentairemakers Foeke de Koe en Kees Schaap zich met het onderwerp gaan bezighouden, heeft Anouk nog nooit over de scheepsramp gehoord. “Ik had geen idee. Ik wist dat mijn opa kapitein was op cruiseschepen, maar mij was altijd verteld dat het een soort Love Boat-achtige schepen waren.”
Aan lot overgelaten
Door de documentairemakers wordt ze in contact gebracht met Thomas, een Oostenrijkse achterkleinzoon van een van de slachtoffers. Hij vertelt haar wat hij tot dan toe weet: in 1942 werd een schip met Duitse burgergevangenen tot zinken gebracht door een Japans vliegtuig. De Nederlandse bemanning redde zichzelf, maar liet de 477 opvarenden aan hun lot over. Slechts 65 van hen overleefden het. De kapitein van het schip? Dat was Anouks opa.
Nieuwsgierigheid
In de documentaire gaat Anouk, samen met twee andere hoofdpersonen, op zoek naar het verhaal achter de gebeurtenis. “Aan de ene kant dacht ik: wat haal ik me op de hals? Aan de andere kant was er nieuwsgierigheid. Die won.”
Surrealistisch
Anouk spreekt in de documentaire met nabestaanden, krijgt documenten te lezen en komt op plekken die haar opa voor of tijdens de ramp heeft aangedaan. De scheepsramp wordt ook door de Nederlandse overheid angstvallig in de doofpot gestopt, zo ontdekken ze. De ontdekkingen voelen soms wat “surrealistisch”. “Alsof het niet over mijn opa ging”. Tegelijkertijd was er wel degelijk het besef dat dit over haar familie ging. “Dat is ontzettend heftig.”
Anouk bij een gedenksteen van de ramp:
Verdedigen
In de documentaire zegt een nabestaande tegen Anouk: “Ik heb het gevoel dat je bezig bent met het verdedigen van het gedrag van je grootvader”. Anouk zegt daar nu over: “Dat is misschien een verdedigingsmechanisme. Het is makkelijk om te zeggen: ‘Mijn broer is een klootzak’. Maar als iemand anders het zegt, dan denk je: ‘Hé, het is wel mijn broer!’.”
Vader wist het
Anouk komt er via een archief achter dat haar vader wél van de scheepsramp wist. Hij heeft er met geen woord over gesproken, maar dat neemt ze hem niet kwalijk. “Nee, ik denk dat hij dit echt heeft meegekregen van zijn ouders. Het was echt een familiegeheim.” Anouks vader overleed in 2011.”Ik denk dat hij er toentertijd een stokje voor zou hebben gestoken, maar ik heb nu het gevoel dat hij het oké zou vinden.”
Norse man
Ook aan haar opa denkt Anouk niet met kwade gevoelens terug.” Gek genoeg ken ik hem nu beter dan ik hem ooit heb gekend. Hij was altijd een norse stille man, bij wie de koffiebezoekjes meer een plichtpleging waren. Begrijpen is een groot woord, maar ik kan nu wel voelen hoe heftig dit voor hem moet zijn geweest. Niet om het goed te praten, maar ook hij wist niet van tevoren dat hij gevangenen zou vervoeren. Mijn opa was op de verkeerde plek op de verkeerde tijd. Bij oorlog of paniek zijn er twee gedragingen: vluchten of vechten. Bij hem was het helaas vluchtgedrag, dat is niet goed te praten.”
Anouk en haar achternicht bij een model van het schip:
Spannend
Of Anouk het moeilijk vindt dat het ‘familiegeheim’ nu aan iedereen wordt vertoond? “Natuurlijk vind ik het spannend. Ik weet niet wat voor indruk het gaat maken. Maar ik ben vooral trots op het resultaat en op het werk van de regisseurs. Het is een heel open verhaal geworden. Ik ga het met een gerust gevoel tegemoet.”
De documentaireserie De Ondergang van de Van Imhoff (BNNVARA/Episode One) is op zondag 10, 17 en 24 december om 20.15 te zien op NPO2.
