1. Hoe heeft de relatie tussen Nederland en Turkije in korte tijd zo kunnen verslechteren?
“Dit is niet in korte tijd gebeurd; de relatie tussen Nederland en Turkije is al langere tijd gevoelig. In 2004 zagen we dat Nederland een van de meest uitgesproken landen was die Turkije wilde betrekken bij de EU, maar Turkije is nogal veranderd sindsdien. President Erdogan is zich op een andere manier gaan profileren en dat was al te merken bij de vluchtelingendeal die vorig jaar werd gesloten tussen Turkije en de EU, en die erg belangrijk was voor Europa. Nederland onderhandelde vorig jaar namens de EU, omdat Nederland het EU-voorzitterschap had, en toen liet Turkije al weinig kansen onbenut om zich tegen de EU af te zetten. Daarna kwam ook nog de coup afgelopen zomer, waarna Turkije de rechtsstaat en de media verder beknot heeft. Het speelt waarschijnlijk ook mee dat Turkije zich in deze rel heeft verkeken op de reactie van Nederland. Erdogan dacht dat we wel zouden toegeven.”

2. Waarom wil Erdogan steun van Turken die in het buitenland wonen?
“Ze mogen stemmen, en de meerderheid is op zijn hand. Voor hem is er dus electoraal gewin bij zijn referendum volgende maand. En daarnaast zit het al in de Turkse geschiedenis dat er politieke en culturele banden onderhouden worden met mensen van Turkse afkomst die in andere landen zijn gaan wonen.”

3. Beide landen gaan binnenkort naar de stembus: in hoeverre hebben deze spanningen hiermee te maken?
“Dit heeft misschien wel veel minder met de verkiezingen te maken dan iedereen zegt. De relatie met Turkije lag al moeilijk. Rutte zei vorig jaar in Zomergasten al ‘pleur op’ over het lastigvallen van Nederlandse journalisten in Turkije. De grens van wat de regering acceptabel vond, is nu wel echt overschreden. Maar het had ook een paar maanden geleden al kunnen gebeuren. Ook weten we niet wat er was gebeurd als er nu geen verkiezingen waren. Het is misschien makkelijk om te zeggen dat dit Rutte leiderschapsstatus geeft en dat het voor Erdogan een kans is om zich af te zetten tegen Europa: ik zie alleen maar verliezers. Dit is een diplomatieke rel van formaat. We weten niet wat dit op langere termijn doet en het is belangrijk om af te wachten hoe dit binnen de Nederlands-Turkse gemeenschap wordt opgepakt. Ging Erdogan te ver, of wakkert dit nationalistische gevoelens van Turken aan?”

4. Wat betekenen de juridische stappen en sancties waarmee Erdogan dreigt voor Nederland?
“We moeten maar zien of hier echt sancties van komen, want Turkije is al een hele tijd aan het dreigen. Ze hebben ook al een paar keer aangegeven dat de vluchtelingendeal op de schop gaat, maar dat is nog niet gebeurd. Als er handelsmaatregelen tegen Nederland komen, dan is dat moeilijk, want wij zijn van de EU afhankelijk om tegenmaatregelen te nemen. In feite treft hij dan economisch relaties met de EU. De vraag is in hoeverre de EU Nederland dan zal steunen in het nemen van de gepaste maatregelen tegen Turkije. Vooralsnog kan ik me niet voorstellen dat Europa Nederland in de kou laat staan.”

5. En hoe had deze diplomatieke rel kunnen worden voorkomen?
“Niet, vroeg of laat was zoiets gebeurd. Als je met een partner als Turkije om moet gaan, moet je er wel rekening mee houden dat er een keer een misverstand ontstaat dat uit de hand loopt of dat je moet zeggen: ‘Sorry, er zijn grenzen.’ De relatie tussen bijvoorbeeld Oostenrijk en Turkije is veel moeilijker, omdat extreemrechts daar veel sterker is. Dan hadden we waarschijnlijk een nog explosievere reactie gehad. Misschien maar goed dat het in de relatie met Nederland gebeurt.”

6. Hoe gaat dit aflopen?
“Gezien de economische en politieke belangen zou het me niet verbazen als het hierbij blijft. Dat het gewoon voor de bühne in Turkije is gebeurd, en verder niet. Als het wél zal escaleren, zal Erdogan ook de vluchtelingendeal wel op losse schroeven zetten. Dan hebben we een probleem met heel de EU. Maar ik denk dat dit sowieso een typische politieke rel is die Erdogans rol als straatvechter bevestigt.”

Reisadvies
Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft het reisadvies aangepast naar aanleiding van de diplomatieke spanning tussen Nederland en Turkije. Het wordt niet per se afgeraden naar Turkije te reizen, maar wel wordt aangeraden mensenmassa’s en demonstraties te mijden. Ook geldt in Turkije nog steeds een verhoogd risico op terroristische aanslagen, waardoor je extra alert moet zijn.